Kabinet Jetten trekt zich terug uit de baarmoeder

Niet door abortus uit het strafrecht te halen. Maar door vrouwen minder keuze te laten.

Door: Dionne Hallegraeff en Claire Derckx

Het nieuwe kabinet wil het maximumdagloon van de uitkeringen met 20 procent verlagen. Voor een zwangere met een inkomen boven de nieuwe grens berekende CNV een verlies tot 9000 euro per bevalling. Je zou denken dat dit alleen mensen met hoge inkomens raakt: een gevalletje sterkste schouders dragen de zwaarste lasten. Maar de korting op de sociale zekerheid raakt vooral vrouwen in lagere arbeidersklassen. Ook met het terugdraaien van de zwangerschapsboete. VVD, CDA en D66 benadelen met hun nieuwe plannen jonge ouders - en vooral vrouwen uit gemarginaliseerde groepen.

Wie het minste heeft betaalt het meest
Vrouwen die het meest kwetsbaar zijn gemaakt door onze samenleving betalen de rekening voor het korten op de sociale zekerheid. Dat zijn geen abstracte woorden. Twaalf tot dertien procent van de ouders zegt verlof nu al financieel niet te kunnen opnemen: vóór de verlaging van het maximumdagloon. Alleenstaande moeders, die het onbetaalde werk thuis niet kunnen delen, doen bovengemiddeld beroep op de sociale zekerheid en worden daardoor extra hard geraakt door elke korting daarop. De toeslagenaffaire liet al zien hoe de staat zijn kwetsbaarste burgers laat vallen: 70 procent van de gedupeerde gezinnen had een migratieachtergrond. Volgens Stichting Herstel Ongekend Onrecht is bovendien 70 procent van de slachtoffers alleenstaande moeder.

Het kabinet bouwt voort op een systeem dat mensen buitensluit. Zo lijken vrouwen van kleur er op papier bijvoorbeeld minder op achteruit te gaan door de 20%-regeling. Dat komt niet omdat hun positie beter is, maar omdat ze in een systeem dat hen toch al buitensloot niet konden verliezen wat ze nooit hadden. Wie geen cao-bescherming heeft, staat direct bloot aan de volle klap van de 20% korting op uitkeringen: flexwerkers, zzp'ers, medewerkers in kleine bedrijven. En laat dat nou net de sectoren zijn waar veel vrouwen van kleur werken.

Geëmancipeerde vrouwen in Nederland zijn dat deels over de rug van andere vrouwen: schoonmakers, nanny's, medewerkers in de opvang. Zoals Anja Meulenbelt al schreef: we mogen de ongelijkheid tussen vrouwen onderling niet vergeten in de strijd naar gelijkheid tussen mannen en vrouwen.

Dit regeerakkoord negeert zijn eigen adviezen
De SER - werkgevers én vakbonden samen - adviseerde in 2023 expliciet een grotere overheidsbijdrage aan verlof. Drie jaar later doet het kabinet het tegenovergestelde.

De Emancipatiemonitor van het CBS uit 2024 was glashelder: laagopgeleide vrouwen verliezen bijna de helft van hun inkomen na het krijgen van een baby, hoogopgeleide vrouwen een kwart. Het deeltijdmodel - lange tijd gepresenteerd als emancipatieoplossing - is in werkelijkheid een westers middenklasseprivilege. Parttime werken is eerder een privilege dan een vrijheid. Vrouwen die zich dat model nooit konden veroorloven, worden er nu op het oog minder door gestraft. Maar dat is schijn: zij zitten al aan de grond.

Het heeft ons dertig jaar gekost om de inkomensdaling van vrouwen na een bevalling terug te brengen van 57 naar 35 procent. De vooruitgang stokt. En nu gooit kabinet Jetten wat er was gewonnen in de prullenbak.

Plan toch van tafel
Het kersverse kabinet meent echter dat een dergelijke korting vrouwen ontmoedigt om kinderen te krijgen. Na ophef rondom de zwangerschapsboete zegt D66-fractievoorzitter Jan Paternotte de boete van tafel te vegen: de coalitie had niet door dat het verlagen van het maximumdagloon voor uitkeringen met 20 procent ook voor zwangerschaps- en partnerverlof zou gelden. Het intrekken van de zwangerschapsboete heft de bredere 20%-korting echter niet op en bestrijdt het symptoom, niet de oorzaak.

Waar het kabinet zegt voor gelijkwaardigheid te staan, dwingt ons systeem nog altijd ongelijkheid af. De helft van de ouders in Nederland wenst de zorg voor kinderen gelijk te verdelen. In de praktijk lukt dat slechts bij 9 procent. 48 procent van de ouders zegt dat de man meer werkt, terwijl slechts 13 procent dat wil. Dat is hoe goed emancipatie tot nu toe gelukt is.

Emancipatiewashing
Het voornemen in het regeerakkoord voor een gelijkwaardige positie van vrouwen is emancipatiewashing. Als we de schijn van emancipatie hoog willen houden, mogen rijke vrouwen parttime werken terwijl armere vrouwen hun huizen schoonmaken en voor de kinderen zorgen tot de vader weer thuiskomt. Voor queer gezinnen is geen plek, of ook daar laten we gemarginaliseerde groepen het werk doen. We kunnen geen gelijkwaardige positie bewerkstelligen voor vrouwen als we ze veroordelen tot broedmachines en huishoudsters.

Waar zwangeren volgens de wet 4 weken voor en 6 weken na de bevalling verlof dienen op te nemen, worden partners geacht zo snel mogelijk weer aan het werk te gaan. Dit nadat ze, als ze geluk hebben, in het ziekenhuis ook een uurtje huid-op-huidcontact mogen om toch een beetje een band op te bouwen. Wanneer vrouwen echter wel weer op de werkvloer te vinden zijn, zijn goede kolfruimtes een zeldzaamheid en zit rustig opbouwen er vaak niet in.

Vrouwen moeten werken alsof ze geen kinderen hebben en kinderen opvoeden alsof ze geen baan hebben. Over queer gezinnen zwijgen we in alle talen. Dat abortus nog altijd in het strafrecht staat, negeren we hardnekkig. Dit alles noemen we heel goed geregeld, want in Nederland zijn we een geëmancipeerd en vrijzinnig land.

Dionne Hallegraeff en Claire Derckx zijn auteurs van het Minafest van Dolle Mina en actief bij respectievelijk Dolle Mina Amsterdam en Dolle Mina Utrecht. Claire Derckx won de Bakhuis-Woltersprijs 2026. Dit stuk is geschreven op persoonlijke titel.