Jesse Klaver helpt kabinet uit de droom en verwijt Jan Paternotte (D66) ‘politieke gaslighting’

De coalitiepartijen vochten elkaar de afgelopen weken de tent uit, bijna met een kabinetscrisis tot gevolg. Maar op Prinsjesdag liet het kabinet de Koning een vrome tekst voorlezen over het belang van samenwerking. De coalitie stak de hand uit naar oppositiepartijen als PRO en JA21, stelden vertegenwoordigers van CDA en D66.

Tijdens de algemene politieke beschouwingen vroeg Jan Paternotte of Jesse Klaver bereid was tot samenwerking. Daarmee gaf de D66-fractieleider Klaver een kans voor open doel. De PRO-leider gaf een korte opsomming van de keren dat de coalitiepartijen hem de deur hadden gewezen. Telkens weer bood Klaver aan om samen te werken, bijvoorbeeld om de stikstofplannen aan een meerderheid te helpen. “Vanaf het voorjaar stonden we klaar om samen te werken.”

In de zomer werd de uitgestoken hand van Klaver echter straal genegeerd. De coalitie deed geen enkele serieuze poging om de steun van PRO te krijgen voor de begrotingen van volgend jaar. In plaats daarvan kwam minister van Financiën Eelco Heinen aanvankelijk met een uiterst rechtse begroting op de proppen, waarin de werkenden moeten bloeden om miljonairs uit de wind te houden. “Ik was er gewoon in de zomer om te praten met het kabinet. Na twee kleine gesprekjes hoorden we niks meer van jullie”, hield Klaver de coalitie voor.

Paternotte vroeg daarop of hij samen met JA21 met het kabinet wilde spreken. “Een potje politieke gaslighting van heb ik jou daar”, oordeelde Klaver. Het was immers D66 geweest dat niet met JA21 in het kabinet wilde stappen. “Nu komt u tegen mij zeggen: u moet samenwerken met de heer Eerdmans”, zei een verbaasde Klaver tegen Paternotte. “Wij willen met iedereen praten.” De PRO-leider wees er alleen op dat het kabinet wel moet kiezen, want de kans dat de coalitiepartijen zowel JA21 als PRO tevreden kunnen stellen is nihil. Als het kabinet niet kiest, “blijven we in cirkeltjes ronddraaien”.

Klaver verwees tijdens zijn bijdrage aan de algemene politieke beschouwingen naar de periode van de wederopbouw toen links en rechts, werkgevers en werknemers samenwerkten. “We bouwden bruggen die het land letterlijk en figuurlijk verbonden.”

Maar door jarenlang achterstallig onderhoud staan de bruggen er inmiddels slecht voor. Symbolisch voor de staat van het land, oordeelde Klaver: telkens worden noodzakelijke maatregelen uitgesteld. Neem de klimaatcrisis. Voor rechts bestond die crisis jarenlang niet. En bovendien: klimaatmaatregelen zijn te duur. Werkelijk? Klaver: “Zeg dat eens tegen de schipper die deze zomer niet over de Rijn kon varen vanwege het lage waterpeil. Zeg dat eens tegen de mensen in slecht geïsoleerde woningen die in de zomer niet konden slapen vanwege de hitte. Dezelfde mensen kijken met angst en beven naar de winter.”

Klaver, die het stokje na de verkiezingen na de verkiezingen overnam van Frans Timmermans, toonde zich tijdens het debat weer een uiterst behendige debater. Hij zette Geert Wilders (PVV) bijvoorbeeld met gemak in de hoek. De PVV-leider probeerde een debat over sociale zekerheid richting asiel te sturen. Klaver trapte daar niet in. “Niemand in deze zaal is voor open grenzen”, reageerde hij. “U doet alsof alle problemen in dit land het probleem de schuld zijn van migranten. Maar als u aan de knoppen zit, doet u twee dingen: u verprutst het en u geeft alles weg bij sociale zekerheid.”