Iedereen heeft recht op een betaalbare woning

Door Chris de Ploeg, lijsttrekker De Vonk, en Jazie Veldhuyzen, fractievoorzitter De Vonk

Aanstaande zondag is in Amsterdam weer het Woonprotest en dat blijft hard nodig. Waar het nieuwe kabinet nalaat de wooncrisis écht aan te pakken, wordt het tijd dat Amsterdam zijn eigen woonkoers gaat varen, ook als dat schuurt met landelijk beleid. 

We zien het om ons heen: de alleenstaande ouder in tijdelijke huur, de oudere die zijn buurt ziet verdwijnen, de ongedocumenteerde die volledig afhankelijk is van een te dure kamer, de student die bijna duizend euro betaalt voor een kamer waar het raam nauwelijks open kan. De stad draait op mensen maar tegelijk sluit de stad velen van hen uit. Als dit zo doorgaat wordt Amsterdam, nog meer dan het nu al is, een stad voor vermogenden en passanten. Niet voor wie wil blijven. 

Eindeloze wachttijden, schimmel en vocht 
Kern van het probleem: in Amsterdam zijn woningen steeds vaker een middel om geld mee te verdienen, lucratieve investeringen voor huisjesmelkers als Prins Bernhard of Amerikaanse vastgoedmagnaten als Blackstone. Dit gaat vooral ten koste van mensen met een kleine portemonnee. 

Zoals Het Parool vorige week berichtte, kost een Amsterdamse koopwoning gemiddeld 630.000 euro. Ondertussen stijgt de prijs per vierkante meter al jaren harder dan de lonen. De vrije sector is voor veel Amsterdammers onbereikbaar en de gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning is tien jaar. Wie geen rijke ouders, een koopwoning of een vast contract heeft, leeft tijdelijk, ook na je dertigste. En wie wel een woning heeft, zit steeds vaker in de schimmel en de vocht. Dat gaat om maar liefst een derde van de Amsterdamse huishoudens. 

Pleisters 
Zeker, de gemeente probeert in te grijpen. Leraren, verplegers en politieagenten krijgen voorrang in de sociale huur. In delen van de stad geldt er opkoopbescherming. Vakantieverhuur is verder beperkt. Voor tweede woningen geldt inmiddels een vergunningplicht. En sociale huurders krijgen vaker het recht om terug te keren na sloop of renovatie. Het zijn belangrijke stappen die getuigen van besef dat de markt de Amsterdamse wooncrisis niet vanzelf oplost. 

En toch blijven dit slechts pleisters. We hebben geen bijsturing van de markt nodig maar een fundamentele keuze voor woonzekerheid boven rendement. Wij pleiten daarom voor terugkeer van directe investeringen in goede volkshuisvesting. 

10 steden als ‘Metafoor’ 
Van het nieuwe kabinet valt weinig te verwachten. In Den Haag gaat het opnieuw over versnellen, bouwen en aantrekkelijk investeren. Maar het gaat amper over het terugdringen van speculatie, het structureel versterken van huurdersmacht, of het fundamenteel uitbreiden van de sociale sector. Zij die nu profiteren van stijgende grond- en huizenprijzen worden niet echt geraakt. 

De nieuwe huizen die worden gebouwd zullen daarom nauwelijks betaalbaar blijken. Sociale huur is nu eenmaal niet winstgevend en heeft directe overheidsinvesteringen nodig. Dat hebben we in Nederland ook decennialang succesvol gedaan. Op het toppunt besteedde Nederland 10 procent van zijn rijksbegroting aan betaalbare huizen. Dat alles is afgeschaft in de jaren 90 onder Kabinet-Kok I (VVD, PvdA, D66). 

Het huidige rechtse kabinet zal daar geen fundamentele verandering in brengen. Het kabinet committeert slechts 1 miljard per jaar aan betaalbare woningen en dan ook nog eens pas vanaf 2029. En die tien nieuwe steden die Rob Jetten had beloofd? Die blijken nu slechts een ‘metafoor’. Je zou het ook gewoon kiezersbedrog kunnen noemen. 

Tijd voor de terugkeer van publieke volkshuisvesting 
Terwijl het Rijk vasthoudt aan dezelfde marktlogica die de wooncrisis heeft voortgebracht, zal de druk op Amsterdam nog verder toenemen. Amsterdam moet daarom bereid zijn om een andere woonkoers te varen, ook als dat schuurt met nationaal beleid. Willen we wonen werkelijk als recht zien, dan moeten we verder gaan dan bijsturen aan de randen. 

Daarom deze oproep: investeer als stad direct in betaalbare woningen. De Vonk pleit voor de oprichting van een gemeentelijk woningbouwbedrijf en daar willen wij jaarlijks 300 miljoen euro in investeren. 

Zo’n eigenzinnige woonkoers vraagt politieke keuzes, met name hogere lokale belastingen op toerisme en vastgoed. En het vraagt iets van ons als bewoners: dat we ons organiseren als huurders, dat we sloop niet accepteren zonder echte terugkeer en dat we niet tegenover maar náást elkaar staan. 

Woonprotest 
Woningen zijn bedoeld om in te wonen, niet om geld mee te verdienen. Een stad is alleen gezond als mensen uit verschillende inkomensgroepen er kunnen wonen, werken en oud kunnen worden. Daarom komen Amsterdammers samen op 1 maart om 13.00 uur op de Dam. Huurders, studenten, werkenden, mensen met en zonder papieren, samen strijden wij voor een stad waar iedereen onderdak heeft. 

Amsterdam heeft vaak voorop gelopen als het gaat om sociale vernieuwing. Laat dat geen nostalgie zijn maar een opdracht. Zeker nu Den Haag andermaal weigert écht een structurele breuk te maken met de macht van de markt, is het aan Amsterdam om het goede voorbeeld te geven. Want iedereen heeft recht op een betaalbare woning!