Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

GroenLinks-leden mogen stemmen over fusie met PvdA in Eerste Kamer

Ledenreferendum over verdere linkse samenwerking
Joop

Het veto van de 'sluipmoordenaar'

  •  
09-02-2015
  •  
leestijd 5 minuten
  •  
BNNVARA fallback image
Is een 'WikiLeaks' voor omstreden teksten en afbeeldingen de oplossing?
In de New York Review of Books schreef de Britse journalist Timothy Garton Ash deze maand een interessant stuk naar aanleiding van de Charlie Hebdo aanslag. Ash stelt in dat stuk dat wat er recentelijk met Charlie Hebdo in Parijs is gebeurd – en eerder ook met mensen als Theo van Gogh en Salman Rushdie, – gezien moet worden als een veto van de sluipmoordenaar, als een ‘Assassin’s Veto’.
Worsteling met radicale groepen Dit lijkt misschien een inkopper, maar dat is het niet. Eigenlijk worstelen we al geruime tijd met de vraag hoe we moeten omgaan met radicale groepen die schrijvers, kunstenaars en cartoonisten bedreigen met terreurdaden en met de vraag hoe deze dreiging zich verhoudt tot de vrijheid van meningsuiting. Traditioneel is de vrijheid van meningsuiting vooral een afweerrecht tegen de staat, een recht dat burgers inroepen als de overheid hun vrije meningsuiting wil beperken. In een democratische rechtsstaat moeten burgers vrij kunnen zeggen wat ze willen, zonder dat ze door de autoriteiten worden beperkt. Daar zit het idee achter dat machtsongelijkheid moet worden gecorrigeerd, dat zwakke partijen moeten worden beschermd tegen de willekeur van machtige partijen – de individuele burger tegenover de macht van de staat, en de minderheidsopinie tegenover de tirannie van de meerderheid.
Gerard Reve Denk aan een klassiek Nederlands geval als het ezelproces waarin de staat de schrijver Gerard Reve vervolgde voor godslastering omdat hij in een van zijn boeken beschreef hoe hij de liefde bedreef met God in de vorm van een ezel. Dat was in 1966 tegen het zere been van de toenmalige gelovige meerderheid en haar vertegenwoordigers in de regering. Een grondrecht als de vrijheid van meningsuiting is er dan om de vrijheid van zonderlingen als Gerard Reve te beschermen tegen inperkingen die de staat, of de meerderheid van de dag, aan dergelijke mensen wil opleggen.
Waar het probleem ligt Het probleem met recente dreigementen naar aanleiding van kritiek op de islam of afbeeldingen van Mohammed is dat ze heel slecht in dit traditionele raamwerk passen. We hebben het hier niet over een staat, of een meerderheid, die de opinie van een enkeling, of een kleine minderheid wil onderdrukken, maar over een kleine minderheid die met dreigementen de vrije meningsuiting van een meerderheid wil inbinden. De moslims in Europa zijn een kleine groep zonder veel maatschappelijk prestige in een overwegend seculiere omgeving. Toch zijn het juist elementen uit deze groep die het laatste woord opeisen over wat er ten aanzien van hun geloof gezegd mag worden en die met hun dreigementen ook enig effect sorteren.
De mismatch tussen deze nieuwe bedreiging van de vrijheid van meningsuiting en het traditionele raamwerk om over deze vrijheid te denken leidt tot analyses die onbevredigend zijn. De kruisridders voor de vrije meningsuiting willen de klassieke vrijheidsrechten onversneden handhaven, maar hoe doe je dat als je niet met inbreuken van de staat te maken hebt, maar met een kleine, amorfe groep in de samenleving? De staat kan door de rechter tot de orde worden geroepen, maar een ongrijpbare dreiging kan niet met een vonnis worden weggenomen.
De reactie De reactie vervalt dan al vrij snel in een roep om meer surveillance en grotere opsporingsbevoegdheden, dat wil zeggen om de inperking van andere rechtsstatelijke waarborgen, om die van vrije meningsuiting te redden. Dat is de rechtsstaat verder afbreken om de rechtsstaat te behouden. Bovendien, als meerderheid het veto van de terrorist al te voortvarend tegengaat met het omarmen en retweeten van kritiek en satire, dan kan dat dat weer makkelijk vervallen in een soort collectieve vernedering van een kleine minderheid.
De begripvollen, aan de andere kant, vestigen juist de aandacht op de heersende machtsverhoudingen. Kritiek op, en het parodiëren van, het geloof van een kleine minderheid is eerder een vorm van kleintjes pesten, wordt dan gezegd, dan van satire. Bovendien, als je een minderheid stelselmatig beledigt, dan moet je niet vreemd opkijken als ze een keer terugslaat. Het getuigt, zeggen de begripvollen tot slot, van slechte smaak om zo’n kleine minderheid steeds te willen schofferen. Deze aanmaning tot ingetogenheid en goede smaak betekent echter wel dat we een kleine minderheid de reikwijdte laten bepalen van onze vrijheid van meningsuiting. Het betekent dat onze vrijheid van meningsuiting ophoudt waar de lange tenen van een minderheid beginnen. Dat lijkt me voor een liberale democratie onacceptabel.
We kunnen geen enkele groep burgers het laatste woord geven over wat er in de publieke ruimte gezegd mag worden. Dan zou het snel afgelopen zijn met het vrije woord. Het grondidee van de liberale democratie is juist dat een burger zijn idee van wat heilig, waar, en juist is niet kan opleggen aan zijn medeburgers. Je moet leren accepteren dat andere mensen tekeningetjes kunnen maken van de dingen die heilig voor je zijn.
‘WikiLeaks’ Ash stelt een alternatief voo r. Hij roept op om een soort WikiLeaks voor omstreden teksten en afbeeldingen op te richten, een website waarvan de beheerders anoniem blijven en waar omstreden teksten en afbeeldingen voor iedereen toegankelijk kunnen worden gemaakt. Hiermee wordt het collectieve-actie probleem aangepakt dat het “veto van de sluipmoordenaar” oproept, het probleem dat media organisaties de verantwoordelijkheid om cartoons of andere omstreden uitingen te publiceren liever overlaten aan hun collega’s. Net zoals de Verenigde Staten WikiLeaks niet kon tegenhouden, zo zullen terroristen op een dergelijke website geen greep kunnen krijgen. Websites zijn makkelijker anoniem te houden dan kranten of radio- en televisieprogramma’s. Bovendien is het internet een minder opdringerig medium. Als je een cartoon niet wil zien, een uiting niet wil horen, of een tekst niet wil lezen dan zoek je de website niet op waar deze te vinden zijn.
Geheel overtuigend is deze oplossing nog niet. Het is maar de vraag of het niet juist leidt tot het verdwijnen van alles wat aanstoot geeft uit de reguliere media in de publieke ruimte. Als een website de publicatie waarborgt, waarom zou je dan nog je handen branden aan omstreden meningsuitingen? Maar het legt wel duidelijk de vinger op het probleem waar het om gaat en dat is niet het gebrek aan surveillancemogelijkheden, of een gebrek aan respect voor de gevoelens van een kleine minderheid. Het probleem is hoe de diverse mediakanalen open kunnen worden gehouden voor het soort kritiek en satire waarover de sluipmoordenaar zijn veto uitspreekt. 

Meer over:

opinie, media

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (16)

PeterDraman
PeterDraman9 feb. 2015 - 22:09

"Ash stelt een alternatief voor. Hij roept op om een soort WikiLeaks voor omstreden teksten en afbeeldingen op te richten, een website waarvan de beheerders anoniem blijven en waar omstreden teksten en afbeeldingen voor iedereen toegankelijk kunnen worden gemaakt. Hiermee wordt het collectieve-actie probleem aangepakt dat het "veto van de sluipmoordenaar" oproept, het probleem dat media organisaties de verantwoordelijkheid om cartoons of andere omstreden uitingen te publiceren liever overlaten aan hun collega's. Net zoals de Verenigde Staten WikiLeaks niet kon tegenhouden, zo zullen terroristen op een dergelijke website geen greep kunnen krijgen. Websites zijn makkelijker anoniem te houden dan kranten of radio- en televisieprogramma's. Bovendien is het internet een minder opdringerig medium. Als je een cartoon niet wil zien, een uiting niet wil horen, of een tekst niet wil lezen dan zoek je de website niet op waar deze te vinden zijn." http://www.4chan.org ? Past immers perfect in de omschrijving die gegeven wordt.

123456zeven
123456zeven9 feb. 2015 - 22:09

Zeldzaam slecht plan, al is het maar omdat de analyse niet klopt. Iedereen kan zich machtsmiddelen aanschaffen, wapens, explosieven, en daarmee vergroot je je macht. Elke misdadiger, toch ook een toppunt van een verachte minderheid, weet dat, en daarom koopt dat volk ook wapens. De staat is het systeem waarmee vrije burgers elkaar en zichzelf beschermen tegen dat soort machtswellustelingen. Zolang je de bedreigers niet hebt opgepakt bescherm je de bedreigden, en je doet je best om de bedreigers op te pakken. Klaar.

johanw2
johanw29 feb. 2015 - 22:09

"Hij roept op om een soort WikiLeaks voor omstreden teksten en afbeeldingen op te richten, een website waarvan de beheerders anoniem blijven en waar omstreden teksten en afbeeldingen voor iedereen toegankelijk kunnen worden gemaakt." Dat gaat goed tot het moment dat men aanschopt tegen de heilige huisjes van de meerderheid: als stichting Martijn daar opiniestukken gaat plaatsen om pedofilie te verdedigen, of moslims Israel met Nazi-Duitsland gaan vergelijken, zullen die waarschijnlijk snel verwijderd worden. Zijn we de "vrijdenkersruimte" in de tweede kamer al vergeten?

Armagaddon
Armagaddon9 feb. 2015 - 22:09

>>>Doordenkertje,,,?? >>> Een voorstel/overweging tot een lafhartige en verantwoordelijkheid ontwijking door een struisvogel houding/politiek..?? >>> Dit opiniestuk en de geponeerde overwegingen zie ik in praktische zin als een soort achterhaald en interessante "Gedankenspiel"(" gedachten+ overwegingen), hetgeen geenszins aan de werkelijke ontwikkeling of vooruitgang van het menselijke denken en/of handelen bijdraagt... >>> De interessante insteek van een Wikileaks- achtige website heeft eerder weg van een symbool maatregel/voorstel en het ontvluchten voor fundamentalistische radicale gewelddadigheden van politieke, religieuze of maatschappelijke inzichten, zonder de bestrijding van het oorzakelijk verband of te willen en kunnen aanpakken/corrigeren van bestaande gewelddadige uitwassingen... >>> Om naar een respectvol, menswaardige,evenwichtige basis naar normen en waarden gefunderde maatschappij te streven en effectief en volhardend daar naar toe te werken

OlavM
OlavM9 feb. 2015 - 22:09

Wel merkwaardig dat deze jurist niet de beperking van grondrechten erbij betrekt. Toch een belangrijk aspect. Want absolute vrijheid van meningsuiting bestaat niet, en heeft nooit bestaan. Evenmin bestaat dus een vaak geclaimd “recht op belediging”. Alle grondrechten –ook dit dus- kunnen bij formele wet worden beperkt. Mits dat gebeurt in het kader van bepaalde, verdragsrechtelijk omschreven, maatschappelijke belangen (vermeld in het Europees Verdrag over de Rechten van de Mens). Zo’n beperking van de vrijheid van meningsuiting is in Nederland, en ook b.v. in Frankrijk, in de 19e eeuw al gebeurd in het Wetboek van Strafrecht (belediging, smaad, laster, enz.). En rond 1970 bovendien: belediging van, discrimineren van, en aanzetten tot haat of geweld tegen groepen mensen wegens hun ras, afkomst, geloof, enz. In een land dat een rechtsstaat wil zijn moeten mensen, als zij zich beledigd, gediscrimineerd enz. voelen, dat natuurlijk wel op politieke en eventueel juridische wijze aanpakken, en niet met (extreem) geweld. In de jurisprudentie (gezamenlijke rechterlijke uitspraken) wordt telkens concreet bepaald waar de grenzen liggen. (Bepaalde groepen als b.v. columnisten en cabaretiers krijgen in het algemeen meer speelruimte). Deze grenzen kunnen onder invloed van verandering van maatschappelijke opvattingen verschuiven. (Het is uiteraard geen exacte wetenschap). Wat in de openbare ruimte wel of niet kan, moet langs deze lijnen worden bepaald. Een aparte WikiLeaks” lijkt me geen oplossing. Dat is een vlucht uit de “reguliere” media, wat me voor het maatschappelijke debat niet wenselijk lijkt, en kan bovendien leiden tot een bron van ongeremde aanzetting tot haat of zelfs geweld, welke bij excessen moeilijk ter beoordeling kan worden voorgelegd aan rechterlijke instanties.

1 Reactie
123456zeven
123456zeven9 feb. 2015 - 22:09

Heb je hier gelijk een mooie casus voor een maatschappelijk debat. Moslims (met name Soennieten) stellen dat élke afbeelding van de profeet een belediging is. In hoeverre moet de wet daarin meegaan?

[verwijderd]
[verwijderd]9 feb. 2015 - 22:09

He probleem is veel breder dan alleen het publiceren van cartoons, geschriften, of andere "kwetsende" kunst. Ook de politiek besluitvorming wordt in toenemende mate beinvloed door angst voor represailles.

1 Reactie
Kilted
Kilted9 feb. 2015 - 22:09

:: Ook de politiek besluitvorming wordt in toenemende mate beïnvloed door angst voor represailles. Dat lijkt me een heel goede observatie. Politici die beslissingen nemen die noodzakelijk zijn maar niet populair kunnen hun carrière vaak vergeten, terwijl het feit dat ze beslissing nemen juist blijk geeft dat ze goede bestuurders, politici zijn.

TruusBeek
TruusBeek9 feb. 2015 - 22:09

Wat een in trieste maar ook naieve oplossing ! en u denkt dat de sluipmordenaar zich niet in deze "ruimte" gaat bevinden al is het maar om ook deze "ruimte" te sluiten. Schrijver heeft zich totaal niet verdiept of willen verdiepen in de idealogie van de sluipmoordenaar en de hoeveelheid "sleepers"

1 Reactie
lembeck
lembeck9 feb. 2015 - 22:09

Owww, stel je voor, Truus, dat je achterbuurjongen zo'n slaper is... Eng hoor... Je moet beslist nog banger worden, want ze zitten vast overal om je heen. Durf je nog wel naar de winkel te gaan nu?

Hjalmar Hoort
Hjalmar Hoort9 feb. 2015 - 22:09

"Net zoals de Verenigde Staten WikiLeaks niet kon tegenhouden, zo zullen terroristen op een dergelijke website geen greep kunnen krijgen." De oprichter zit opgesloten in een ambassade. Manning kreeg 35 jaar. Snowden kan nooit meer terugkomen. Het doneren aan Wikileaks werd praktisch onmogelijk gemaakt behalve via bitcoin. Wikileaks is vrij vakkundig kalt gesteld. Over de opdringerigheid van internet..... hoe naief kun je zijn. We gaan toch niet selectief anoniem media aanwenden omdat het in de krant misschien teveel aandacht krijgt en aanstoot geeft? Zo raar dit....zo dom. Het veto van de sluipmoordenaar dient ten alle tijden naast je neer gelegd te worden. Anno 2015 worden er geen mensen vermoord vanwege monty python over het gristengeloof. Anno 2015 moeten we voor geen enkel ander geloof zwichten. punt.

1 Reactie
lembeck
lembeck9 feb. 2015 - 22:09

Dat klopt wel, Hjalmar, maar ondertussen is alles wel wereldwijd bekend gemaakt. Wat de mensen er verder mee doen is uiteraard aan henzelf. Helaas gebeurt er bitter weinig met die informatie, alsof men denkt dat het allemaal niet zo kwaad kan. Of men realiseert zich dat de gewone mensen, behalve op een forum, of in een cafeetje toch allang niets meer in te brengen heeft in deze corporate world.

Paulpeters
Paulpeters9 feb. 2015 - 22:09

Ik maak me serieus zorgen over de vrijheid van meningsuiting als werkelijk elk plaatje en elke tekening die iemand van de profeet maakt zou zijn verboden. Guinsy Gario zat dat laatst hier op Joop ook al op schandalige wijze te bagatelliseren, maar ik vind dat een minderheid van satireliefhebbers echt beschermd moet worden tegen godsdienstwaanzinnigen (incl. fanatieke moslims). Mensen moeten vrij zijn zich te uiten zonder te hoeven vrezen voor hun leven.

1 Reactie
Jansen & Jansen
Jansen & Jansen9 feb. 2015 - 22:09

Zo is het maar net. Als daarvoor anonimiteit nodig blijkt te zijn, dan is dat niet een oplossing, het is een symptoom van het probleem, en de individuen die er de oorzaak van zijn dat dat probleem bestaat dienen uit de samenleving verwijdert te worden.

JoopSchouten2014
JoopSchouten20149 feb. 2015 - 22:09

Goed stuk! '... de rechtsstaat verder afbreken om de rechtsstaat te behouden.' 'Het betekent dat onze vrijheid van meningsuiting ophoudt waar de lange tenen van een minderheid beginnen.' Een dilemma dus. '... een soort WikiLeaks voor omstreden teksten en afbeeldingen ...' Dit is geen alternatief. Zogenaamde 'vooraanstaande' media zouden juist 'omstreden' teksten en plaatjes moeten blijven plaatsen. Democratische normen stellen en vooruitgang eisen uit naam van humanisme is niet voor lafbekken.

1 Reactie
Jansen & Jansen
Jansen & Jansen9 feb. 2015 - 22:09

[Zogenaamde 'vooraanstaande' media zouden juist 'omstreden' teksten en plaatjes moeten blijven plaatsen.] Laten we svp de vraag wat media moeten over aan de werknemers bij die media. Het zijn zij die uitsluitend vrijwillig bereid kunnen zijn het risico te nemen dat kan culmineren in een aanslag zoals die op Charlie Hebdo. Het past niemand van buiten om hen voor te schrijven dat het nemen van dat risico is wat ze moeten doen.