Gemeente Amsterdam rolt rode loper uit voor wapenindustrie

Eind 2025 werd bekend dat wapenbedrijf Thales zich in Amsterdam zou vestigen. Iets waar het progressieve college in Amsterdam niet blij mee zou moeten zijn, zou je zeggen. Thales exporteert immers wapens naar mensenrechtenschenders en landen in conflict en draagt zo bij aan oorlog en onderdrukking wereldwijd. Uit opgevraagde documenten blijkt echter dat de gemeente zich zeer verwelkomend opstelt en in gesprek is met het bedrijf over vergunningen, omgevingsplannen en politie-inzet tegen Palestina-acties om de komst van het wapenbedrijf mogelijk te maken.

Thales is een Frans-Nederlandse onderneming en een van de grootste wapenbedrijven van Europa. In Nederland heeft de wapengigant meerdere vestigingen en produceert het vooral radar- en communicatiesystemen die over de hele wereld worden geëxporteerd. Thales is al sinds de jaren negentig in Nederland gevestigd, maar het is vooral sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne dat het bedrijf ontzettend is gegroeid. Door de huidige militariseringsgolf in Europa stromen de opdrachten bij Thales weer binnen en is de omzet van Thales gegroeid van € 16,2 miljard in 2021 naar € 22 miljard in 2025. Het aantal medewerkers van Thales Nederland verdubbelde bijna in tien jaar tijd.

Goed nieuws voor de fabrikant dus, maar de explosieve groei leidt ook tot groeipijn. De uitbreidingsmogelijkheden bij de hoofdvestiging in Hengelo zijn op en het bedrijf heeft moeite om genoeg hoogopgeleid personeel te vinden. Dit was voor Thales reden om op zoek te gaan naar een nieuwe locatie, een zoektocht die uiteindelijk eindigde in Amsterdam. In Amsterdam-Zuidoost opent Thales medio 2026 een wapenfabriek voor militaire voertuigen en in januari 2027 een groot kantoorcomplex voor softwareontwikkeling.

Veiliger, duurzamer en inclusiever? Medeplichtigheid aan mensenrechtenschendingen en oorlogsmisdaden
Reden voor een feestje volgens de gemeente Amsterdam. In een welkomstbrief aan het bedrijf die Stop Wapenhandel heeft verkregen via een Woo-verzoek, stelt het college dat het "verheugd" is met de komst van Thales naar Amsterdam en dat dit zal leiden tot "verwachte R&D-uitgaven in de metropoolregio Amsterdam aan hightech systemen die de wereld veiliger, duurzamer en inclusiever maken." Dat zijn wrange woorden voor de burgerbevolking in Jemen, mensenrechtenactivisten in Egypte, Palestijnen en vluchtelingen die Europa proberen te bereiken. De wapens die in Amsterdam ontwikkeld zullen door Thales worden dragen helemaal niet bij aan een veiligere en inclusievere wereld, maar oorlog, onderdrukking en surveillance wereldwijd.

Thales exporteert namelijk wapens naar mensenrechtenschenders en landen in oorlog. Zo werden tanks uitgerust met Thales-technologie ingezet door Saoedi-Arabië in de verwoestende oorlog in Jemen. Ook leverde Thales radarsystemen aan de militaire dictatuur in Egypte en het autoritaire regime in Indonesië, waar mensenrechtenactivisten en journalisten gewelddadig worden onderdrukt. Internationaal leverde de Franse tak van Thales operationele ondersteuningssystemen voor gevechtsdrones aan Israël - gevechtsdrones die zeer waarschijnlijk worden gebruikt tegen de Palestijnse bevolking.

Mensen die deze dictaturen of oorlogen proberen te ontvluchten hebben vervolgens kans slachtoffer te worden van illegale pushbacks. Bij dergelijke pushbacks is Frontex betrokken, het Europese grensbewakingsagentschap dat gebruikmaakt van schepen die zijn uitgerust met Thalestechnologie. Oftewel, Thales is medeplichtig aan mensenrechtenschendingen en oorlogsmisdaden en maakt de wereld helemaal niet veiliger.

Gemeente Amsterdam pampert Thales
De jubelstemming van de gemeente Amsterdam is echter pas het topje van de ijsberg. Want het blijft niet bij alleen verwelkomen: de gemeente Amsterdam speelt een zeer actieve rol in de vestiging van Thales in Amsterdam en stelt zich welwillend op om te kijken naar regelgeving en vergunningen mochten die een obstakel vormen. Daarnaast valt het gebrek aan een gesprek over de rol van Thales bij de genocide in Palestina op.

Hoe heeft de gemeente dan geholpen bij de vestiging van Thales in Amsterdam? Eind juni 2025 worden de eerste contacten tussen Thales en de gemeente Amsterdam gelegd. Op 18 augustus 2025 vindt er een kennismakingsgesprek plaats tussen een ambtenaar van de gemeente Amsterdam, afdeling Trade and Invest, en een medewerker van Thales. De gemeente toont zich erg enthousiast en stelt geen enkele kritische vraag over de ontwikkeling en productie van wapens door Thales. Naar aanleiding van dat eerste gesprek gaat de betrokken ambtenaar hard op zoek naar een ruimte die geschikt zou kunnen zijn voor Thales. De ambtenaar neemt contact op met verschillende makelaarskantoren en ontwikkelaars om een geschikte locatie voor Thales te vinden.

Nadat Thales begin september 2025 een ontwikkelingsgebied en enkele gebouwen in Zuidoost heeft bezichtigd, en op goedkeuring voor hun plan van de Franse tak van het bedrijf moet wachten, klimt de betrokken ambtenaar weer in de pen en vertelt dat de gemeente “geduldig afwacht” op een beslissing vanuit Thales, en het bedrijf “optimaal wil faciliteren”.

Thales reageert hierop met het verzoek om een ontmoeting met het gemeentelijk bestuur van Amsterdam, op een datum die het bedrijf zelf voorstelt, omdat een van de medewerkers dan toch al in Amsterdam is. De gemeente en wethouders openen hun volle agenda’s, en op 25 september – de door Thales voorgestelde datum – vindt deze kennismaking plaats met de CEO van Thales, Gerben Edelijn en drie andere Thales-medewerkers. Opvallend, want als de gewone burger of professional uit het sociaal domein een meeting met het stadsbestuur wil, moet die zich schikken naar de agenda’s van de bestuurders. Voor Thales is er echter ineens wel ruimte in de agenda.

In de voorbereiding op de bijeenkomst wordt er druk heen en weer gemaild door betrokken ambtenaren. Hierbij valt op dat de afdeling Grond & Ontwikkeling (G&O) bereid is om ver te gaan om Thales te faciliteren. Een medewerker van G&O schrijft dat ze Thales tijdens de kennismaking het volgende kunnen vertellen: “Dat G&O, indien de gesprekken met Urban Industrial (huidige eigenaar) en Ventura City (toekomstige eigenaar en ontwikkelaar) onverhoopt stroef lopen, graag een rol als intermediair pakt. Dat G&O graag haar kennis en expertise beschikbaar stelt indien Thales tegen gemeentelijke beleidskaders of vergunningprocedures aanloopt (lijkt nu overigens niet aan de orde te zijn).”

 Na de bijeenkomst mailt een ambtenaar van G&O naar Thales: “Het was een kort en waardevol bezoek, waarbij je jullie interesse voor vestiging in Amsterdam duidelijk hebt overgebracht. Mijn collega’s van Economische Zaken zullen een vervolg geven aan de inhoudelijke aspecten, waaronder de arbeidsmarkt en wederzijds comfort over de vergunningen.” Dit lijkt te impliceren dat de gemeente Amsterdam bereid is om te tornen aan vastgestelde beleidskaders en/of soepel om te gaan met vergunningen om Thales zo goed mogelijk te faciliteren. Dit is zeer problematisch. Blijkbaar kunnen voor grote bedrijven uitzonderingen worden gemaakt op het beleid en de vergunningen in Amsterdam.

Amsterdam: mensenrechtenstad in woord en daad?
Wat ook zorgwekkend is, is hoe Thales de agenda bepaalt ten aanzien van Palestina. Enerzijds wil het bedrijf weten hoe de gemeente het zal ondersteunen bij eventuele protesten, terwijl het tegelijkertijd iedere betrokkenheid bij mensenrechtenschendingen en sterfgevallen in Palestina ontkent.

In een briefing die vooraf voor de betrokken wethouders is opgesteld, valt te lezen dat Thales zich zorgen maakt over eventuele protesten. Daarom zou het bedrijf graag van de overheid willen weten hoe de driehoek samenwerkt op het gebied van risicoanalyse en wie ze kunnen bellen als er sprake is van een dreiging – zodat zij goed bescherming kunnen bieden aan medewerkers en eigendommen. Tijdens de bijeenkomst van 25 september mag daar echter niet over worden gesproken: Thales heeft ‘uitdrukkelijk’ verzocht om het te beperken tot het investeringsproject.

De schrijver van de briefing benoemt ook de officiële verklaring die Thales heeft gegeven over het leveren van wapens(systemen) aan Israël. Thales stelt dat het dit niet doet. Ook de communicatiesystemen die ze in 2024 aan Elbit Systems hebben geleverd zijn volgens Thales niet gebruikt door het Israëlische leger. In de briefing voor de wethouders wordt daaronder overigens meteen vermeld dat het onderzoeksjournalistieke collectief Disclose hier ernstige twijfels over heeft.

Tijdens de ontmoeting op 25 september worden er klaarblijkelijk wel vragen gesteld over de mogelijke export van wapensystemen naar Israël door Thales, zo valt op te maken uit een brief die CEO Gerben Edelijn op 28 november 2025 aan de wethouders Mbarki en van Weyenberg. In deze brief ontkent hij dat er na 7 oktober 2023 wapensystemen naar Israël zijn geëxporteerd. Hoewel uit openbare bronnen niet duidelijk blijkt of dat inderdaad niet meer het geval is, is het zeker dat dit in het verleden wel is gebeurd. Ook is Thales nog steeds op andere manieren betrokken bij de genocide in Gaza. Zoals onderzoekscollectief Disclose aantoonde – en waarover de wethouders zijn geïnformeerd – heeft de internationale tak van Thales in ieder geval tussen 2018 en 2023 leveringen gedaan aan Elbit Systems en Israel Aerospace Industries. Dit ging onder meer over ondersteuningssystemen voor Unmanned Aerial Vehicles (UAV) die hoogstwaarschijnlijk gebruikt worden om Palestijnen aan te vallen. Ook leverde zij begin 2024 nog twee transponders aan Elbit Systems – al stelde Thales dat die systemen niet in Israël eindigden maar in andere landen.

Daarnaast ondersteunt Thales op een andere manier het voortduren van de genocide in Gaza: het bedrijf werkt internationaal actief samen met Israëlische wapenbedrijven Elbit en Israel Aerospace Industries. Elbit is het grootste Israëlische wapenbedrijf en de belangrijkste klant is het Israëlische ministerie van Defensie. Israel Aerospace Industries is intussen volledig eigendom van de Israëlische staat. Beide bedrijven leveren veelvuldig wapens aan de Israëlische staat, zeker sinds oktober 2023, en promoten hun wapens als ‘uitgetest op de Palestijnen’. De bedrijven zijn medeplichtig aan mensenrechtenschendingen, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.

De onkritische houding van de gemeente Amsterdam in contact met Thales mag daarom verbazingwekkend genoemd worden. Afgelopen zomer nam de raad nog een initiatiefvoorstel aan om invulling te geven aan Amsterdam als mensenrechtenstad naar aanleiding van een BDS-campagne. Een van de aangenomen voorstellen was om "als stadsbestuur formeel het standpunt in te nemen dat de gemeente Amsterdam het onwenselijk en onethisch acht dat er institutionele relaties zijn met bedrijven of instellingen ... die bijdragen aan mensenrechtenschendingen, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, zoals in Gaza en de Westelijke Jordaanoever" en dit actief uit te dragen naar bedrijven. De faciliterende houding van de gemeente richting Thales staat recht tegenover dit beleid.

Amsterdam, buig niet voor de wapenindustrie
Na alle gesprekken en hulp besluit Thales zich uiteindelijk in Amsterdam te vestigen, tot grote vreugde van het college, zoals te lezen is in de eerdergenoemde welkomstbrief. Verdere kritische vragen over de rol van Thales in export naar Israël naar aanleiding van de weinig overtuigende verklaring van CEO Edelijn, komen er niet. Ook de opmerking van Edelijn in zijn brief dat de wapenexport door Thales geheel volgens alle regels is (en daarmee is de implicatie dat dus niet problematisch is) wordt door de wethouders niet besproken in hun verheugde dankbrief. Dat terwijl de exportgeschiedenis van Thales duidelijk laat zien dat de huidige regels voor wapenexport niet streng genoeg zijn om export naar mensenrechtenschenders en landen in oorlog te voorkomen.

Maar bovenal wordt de morele kwestie – of je wel een wapenfabrikant in je stad zou moeten willen die systemen bouwt voor dood en verderf – van tafel geveegd. De gemeente Amsterdam lijkt alleen bezig te zijn met nieuwe werkgelegenheid en research & development-uitgaven en het essentiële punt te missen. Want als Amsterdam daadwerkelijk de mensenrechtenstad wil zijn die het claimt te zijn, hoort Thales helemaal geen plek te krijgen in de stad.