Decennialang leefden we met de leugen van een op regels gebaseerde wereldorde

Het belangrijkste verschil tussen Donald Trump en zijn voorgangers is dat de huidige president eerlijker is; hij verbergt de Amerikaanse machtsdoelstellingen niet met versluierde taal over democratische waarden en internationaal recht.

Eerder deze maand betoogde onze minister van Buitenlandse Zaken Van Weel dat de Verenigde Staten het land zijn waarmee we de meeste waarden delen. In mijn opinie van vorige week weerlegde ik de juistheid van deze uitspraak met een selectie uit voorbeelden van een groot aantal fundamentele waarden die we helemaal niet met de Verenigde Staten delen of zouden moeten delen. 

In mijn opinie noemde ik dan ook veel Amerikaanse ‘waarden’ die niet de onze zouden moeten zijn. Desondanks zijn dit waarden die voor een fors deel breed binnen de Amerikaanse politiek worden gedragen. Het verbaast me dan ook dat er nog steeds politici en opiniemakers zijn die menen dat het ná de periode Trump allemaal weer heel anders kan zijn.

Want ook vóór het Trump-regime gedroegen de VS zich op het wereldtoneel al als een dictatoriale heerser die meende te kunnen afdwingen hoe andere landen zich moesten gedragen; of dat nu ging via militair ingrijpen of via soft power, zoals die van USAID. En natuurlijk zal ik niet ontkennen dat die soft power aanpak ook positieve resultaten heeft opgeleverd, zoals op het gebied van de gezondheidszorg in verschillende Afrikaanse landen.

Maar ook bij soft power moeten we de nadruk blíjven leggen op het woord ‘power’: het werd vanuit de Amerikaanse politiek vooral gebruikt om andere landen direct of indirect te kunnen beïnvloeden dan wel dictaten te kunnen opleggen.

Trump is het product van een diepgewortelde Amerikaanse (politieke) cultuur
Op het eerste gezicht volgt Donald Trump een andere politiek dan zijn voorgangers. Maar wie achter de buitenkant kijkt, ziet dat hij het product is van een Amerikaanse (politieke) cultuur die al decennialang bestaat. Zo komt het veelvuldige illegale militaire ingrijpen door de VS in Zuid-Amerika voort uit de Monroe-doctrine die zelfs al twee eeuwen oud is. In recentere jaren was het de vorige president Joe Biden die ons land op dictatoriale wijze een exportverbod voor ASML afdwong en was het dezelfde president die als partner-in-crime zwaar medeplichtig was aan de vernietiging van Palestina en het Palestijnse volk. En dát met volledige steun van prominente Democratische politici als Hillary Clinton, zo bleek ook enkele weken geleden weer toen ik haar absurde aanval zag op Amerikaanse jongeren die geschokt zijn door de beelden van Israëls horrormisdaden in Gaza.

Eigenlijk is het belangrijkste verschil tussen Donald Trump en zijn voorgangers plus de meeste Democratische en Republikeinse politici uit heden en verleden, dat de huidige president eerlijker is; hij verbergt de Amerikaanse machtsdoelstellingen niet met versluierde taal over democratische waarden en internationaal recht.   

Overigens bestaat mijn beeld van de Verenigde Staten als een op het wereldtoneel dictatoriale mogendheid al wat langer. Om te beginnen vroeg ik me al tijdens de Obama-regeerperiode af waarom politici, opiniemakers en maatschappelijke organisaties altijd maar weer naar de Verenigde Staten keken als hét voorbeeld van hoe het wél of níet moet in ons land. Van links tot rechts, van Sylvana Simons tot Geert Wilders, hebben we ons vrijwillig onderworpen aan de Verenigde Staten als leidende, dominante natie in de wereld. All eyes on the USA. Van Black Lives Matter tot anti-Woke, alles dat uit de VS kwam namen we ongefilterd over.     

Toen óók Michelle Obama jaren geleden tijdens de Democratische Conventie het overbekende maar super-arrogante, bizarre en bovendien leugenachtige ‘We’re the greatest nation on earth’ uitsprak, drong het pas goed tot me door hoe potentieel gevaarlijk de VS op het wereldtoneel eigenlijk zijn. Want zelfs mensen en politici waarmee we ons meenden te afficheren, bleken onderdeel van een Amerikaanse politieke cultuur en werelddictatuur die meenden straffeloos overal ter wereld onschuldige burgers en kinderen te mogen afslachten onder het misleidende mom van vrijheid en democratie. President Barack Obama was wat dat betreft geen haar beter dan zijn voorgangers en opvolgers.

En hoewel de ‘greatest nation on earth’ -ideologie in de basis werd aangedreven door een nationalistische in plaats van witte supremacistische cultuur, heeft het desondanks veel weg van de racistische übermensch-gedachte uit nazi-Duitsland. De filosofie achter Michelle Obama’s ‘We’re the greatest nation on earth’ en Donald Trumps dictatoriale beleid van vandaag is dezelfde; Amerikaanse wereldsuprematie.

‘Board of Peace’ met vertegenwoordigers van dictatoriaal geregeerde landen
Vandaag zagen we een nieuw dieptepunt, met de oprichting in Davos van de zogenaamde ‘Board of Peace’. De Israëlische bezetting van Palestina en onderdrukking van het Palestijnse volk werd tijdens de oprichting in het geheel niet genoemd. Ook werden de verschrikkingen op de Westelijke Jordaanoever totaal genegeerd.

Maar érger dan dat; van de tot nu toe toegetreden leden maken de meeste deel uit van een dictatoriaal of autocratisch geregeerd land, terwijl talloze leden regeringen vertegenwoordigen met héél veel bloed aan hun handen. Hieronder de Verenigde Arabische Emiraten als belangrijkste wapenleverancier van de genocidale Rapid Support Forces in Soedan, Benjamin Netanyahu als een van de grootste oorlogscriminelen van deze eeuw en misschien zelfs zijn collega-crimineel Vladimir Poetin, twee mannen die samen een cel horen te delen in Scheveningen.

Dat deze ‘Board of Peace’ geen enkel lid van sub-Saharaans Afrika telt en onder leiding staat van Netanyahu’s racistische en genocidale partner-in-crime Trump is eveneens veelzeggend. Voor ons Nederlanders is misschien wel het meest teleurstellend dat Sigrid Kaag bereid is gevonden zich te laten aansturen door een board die voor een fors deel kan worden omschreven als criminele bende.

Binnen al deze treurnis is er een klein lichtpuntje. De bijzondere bijdrage van de Canadese premier Carney op het World Economic Forum verdient meer aandacht dan deze tot nu toe heeft gekregen. Het is te hopen dat zijn verhaal daadwerkelijk oprecht is én de ogen opent van politici en regeringsleiders waar ook ter wereld. Volgens Carney “wísten we dat het verhaal van de internationale, op regels gebaseerde orde gedeeltelijk onjuist was. We wísten dat het internationaal recht met wisselende strengheid werd toegepast, afhankelijk van de identiteit van de beschuldigde of het slachtoffer. Deze fictie was nuttig vanwege de voordelen die de Amerikaanse hegemonie bood. Dus deden we mee aan de rituelen en vermeden we grotendeels om de kloof tussen retoriek en werkelijkheid aan de kaak te stellen.”

De Canadese premier citeerde ook een uitspraak van de Tsjechische oud-president Václav Havel over de ‘Arbeiders van de wereld, verenigt u!’-leugen in de Sovjet-tijd, een leugen waaronder burgers in Oost-Europa leefden tijdens de hegemonie van de Sovjet-Unie. Hij vergeleek deze Oost-Europese leugen met de ‘op regels gebaseerde wereldorde’-leugen waaronder we in onder meer (West-)Europa en Canada decennialang leefden (en leven) tijdens de door ons vrijwillig geaccepteerde hegemonie van de Verenigde Staten.

Er was nog nooit een op regels gebaseerde wereldorde
Het Palestijnse volk weet al meer dan 75 jaar dat de internationale rechtsorde altijd al een grote leugen is geweest. Dat het recht van de sterkste niet alleen vandaag onder Trump geldt, maar altijd al de kern van de internationale wereldorde is geweest. De internationale rechtsorde heeft nooit werkelijk bestaan, ook al deden we alsof.

Decennialang leefden we met de leugen van een op regels gebaseerde wereldorde. Het enige goede nieuws van vandaag is dat de eerlijkheid van Trump over de daadwerkelijke motivaties van de VS bij velen van ons de ogen heeft geopend.

Laten we hopen dat onze Europese en wereldleiders het lef vinden om eindelijk frontaal de strijd met die leugen aan te gaan en de door Mark Carney - hopelijk oprecht - betoogde nieuwe weg in te slaan. Want de breuk met de leugenachtige oude orde moet volgens Carney via samenwerking van middelgrote landen leiden tot iets dat groter, beter, sterker en rechtvaardiger is.