De schipbreuk van het Islamabad Memorandum tussen Iran en de VS

Tijdens bijna geslaagde onderhandelingen met Iran over zijn nucleair programma op 27 februari 2026, vielen Israël en de VS op 28 februari aan met zware bombardementen op zowel civiele als militaire infrastructuur. Deze illegale oorlog woedt nog steeds, ondanks een door Trump met veel bombarie aangekondigd bestand, het Islamabad Memorandum van 17 juni 2026. In dat memorandum zijn voorwaarden overeengekomen waaraan de VS onmiddellijk of in de eerste 30 dagen moet voldoen (Artikelen 1, 4, 5, 10 en 11), voordat verdere onderhandelingen in de resterende 30 dagen over de nucleaire file en het opheffen van sancties kunnen plaatsvinden.

Intussen zit de regering in Iran nog steviger in het zadel, kreeg Iran in het Islamabad Memorandum geen beperkingen opgelegd aan zijn arsenaal van ballistische raketten, en werd de As van Verzet niet aan banden gelegd. Kortom, een oorlog begonnen door Israël en de VS waar na bijna 5 maanden geen enkele doelstelling werd bereikt, ook geen regimeverandering. Dit terwijl Iran zijn posities heeft kunnen versterken ten opzichte van die van voor de oorlog. Tel uit de voorlopige “oorlogswinst” voor Israël en de VS.

Irans strategisch geduld
Met de door Israël ontketende oorlog heeft Iran Trump en de VS strategisch klemgezet in de door Israël gegraven valkuil. Ondanks de miljarden financiële steun van de VS aan Israël is nog geen enkele Amerikaanse President tot nog toe bezweken voor de Israëlische argumenten voor een directe aanval op Iran. Eind december 2025 haalde Netanyahu Trump tenslotte over. De aanval werd gepland voor februari 2026. Het zou in een paar dagen gepiept zijn, ondanks grote bedenkingen van zijn directe militaire en politieke medewerkers. Vele onafhankelijke analisten maakten al na de 12-daagse oorlog van juni 2025 de inschatting dat Irans bergachtige geografie en strategisch denken, zijn technologische ontwikkeling en zijn grote arsenaal aan raketten en drones een aanval op dat land een verloren zaak zou maken. In zijn hoogmoed heeft Trump toch besloten deze aanval te beginnen.

Met het Islamabad Memorandum lijkt kennelijk het inzicht ingedaald dat dit een grote vergissing was en de wereldeconomie zowel als zijn eigen binnenlandse agenda op zijn kop zou zetten. Het wordt langzamerhand bekend dat in de laatste dagen voor 17 juni 2026 Iran niet akkoord zou gaan met de ondertekening van een volgende versie van een MoU, daar niet was voldaan aan zijn voorwaarden. Israël, ondanks zware waarschuwingen van Iran, bombardeerde 15 juni opnieuw Beirut, waarop Iran zware bombardementen uitvoerde van de Golan tot Haifa, in het noorden van Israël. Het had als gevolg dat Trump, die zijn staakt-het-vuren bestand in groot gevaar zag komen, alsnog akkoord ging met de door Iran gestelde voorwaarden, zoals 17 juni gesteld in het Islamabad Memorandum.

Voor Iran is de territoriale soevereiniteit van Libanon en daarmee terugtrekking van Israël uit Libanon een zeer belangrijke onmiddellijke voorwaarde om te kunnen komen tot een vredesakkoord met de VS. Andere voorwaarden van het Islamabad MoU zijn het onmiddellijk opheffen door de VS van de zeeblokkade, vrije doorvaart door de Straat van Hermutz onder Irans beheer, teruggave van vastgezette banktegoeden, het direct opheffen van sancties op Irans olie en gasexport, opheffen van andere sancties, en het respecteren van Irans soevereiniteit. De regering Trump zal de Libanon voorwaarde moeten opleggen aan Israël, en de andere voorwaarden van het MoU moeten nakomen als Trump het scheepsverkeer door de Straat van Hermutz, de wereldeconomie en zijn mid-term verkiezingen wil redden.

Israël (van regering tot het grootste deel van de oppositie) en de zionistische lobby in de VS stonden op zijn kop: verraad van Israël en zijn recht tot zelfverdediging zou op het spel staan. Trump moest kiezen tussen twee kwaden: de woede van Israël en verlies van miljarden financiële steun van de zionistische beweging of door gaan met een niet te winnen oorlog die de mid-term verkiezingen op het spel dreigen te zetten en een wereldwijde economische recessie kunnen veroorzaken. Het eerste kwaad werd gedeeltelijk bezworen door een parallel akkoord tussen de VS, Israël en Libanon (27 juni 2026) dat Israël niet verplicht zich onmiddellijk uit Libanon terug te trekken en daarmee het Islamabad Memorandum wat betreft Libanon onderuithaalt (Art.1). En tegelijkertijd vergroot hij hiermee het risico van het tweede kwaad: verdere escalatie van geweld, economische recessie en verlies in de mid-term verkiezingen in de VS.

Hervatting van de oorlog
Iran hoefde niet lang te wachten om te zien hoe Trump met dit dilemma wil omgaan. In een NAVO-vergadering in Turkije, op 7 juli, zegt Trump dat het staakt-het-vuren voorbij is. Het Islamabad Memorandum is van de baan. Het illustreert de volstrekte onbetrouwbaarheid van de regering van de VS wat betreft het nakomen van akkoorden. Tegen beter weten in lijkt Trump toch te bezwijken onder de druk van Israël en het geld van de zionistische lobby. Hij moedigde diezelfde dag een paar schepen aan toch door de Straat van Hermutz te varen, zonder Iraanse toestemming. Dit betekende het niet respecteren van artikel 5 van het MoU. Deze provocatie, ook om Irans militaire reactie te testen, leidde tot de hervatting van nieuwe vijandelijkheden, zware bombardementen op Iraanse steden en de represailles van Iran op belangrijke strategische doelen op 85 Amerikaanse militaire bases in de Golflanden en Jordanië. Maar in feite was het Islamabad Memorandum al door de VS ontkracht door de overeenkomst eind juni tussen Libanon, Israël en de VS, waar Israël in feite de vrije hand krijgt in de agressie en bezetting van Zuid-Libanon.

De zionistische lobby, maar ook de militair-industriële lobby in het Amerikaanse Congres zullen er alles aan blijven doen om uitvoering van het Islamabad Memorandum te saboteren. Dit terwijl de bevolking en dus ook de oppositie in Israël wel van Netanyahu af wil, maar vrijwel volledig de oorlogen tegen Iran, Libanon en Gaza/West Bank ondersteunen. Hoe dan ook, Groter Israël, door uitbreiding van territorium in Libanon en Syrië, en de verdrijving van Palestijnen uit historisch Palestina blijven het einddoel. Tegelijkertijd zijn het juist deze Israëlische ambities die hebben geleid tot chaos, destructie en instabiliteit in de meeste landen van West Azië, en waartegen het verzet alleen maar groter zal worden.

Een week verder, halverwege juli, is de oorlog opnieuw in alle hevigheid ontbrand. De VS bombarderen op grote schaal civiele en militaire infrastructuur in het zuiden van Iran. Iran riposteert met het uitschakelen van zoveel mogelijk Amerikaanse militaire infrastructuur op militaire bases in Kuwait, Bahrein en Jordanië. In Libanon houdt men zijn adem in terwijl Hezbollah zich voorbereid op militaire interventie van de VS in Libanon en een aanval op Libanon vanuit Syrië. Beiden zouden kunnen leiden tot verdere regionale escalatie van het conflict in Syrië en Iraq.    

Hoe moet dit verder?
Ondanks begrijpelijk wantrouwen, blijft Iran bereid om verdere gesprekken met de VS voort te zetten. Het acht, voorlopig, het Islamabad Memorandum “suspended”. Dit onder grote druk van regionale landen zoals Turkije, Qatar, Pakistan en Saudi-Arabië, die het voorkomen van een economische recessie belangrijker achten dan de territoriale ambities van Israël. Iran zal die gesprekken hoogst waarschijnlijk slechts aangaan als de VS vooraf bevestigen dat ze zich zullen houden aan wat in het Islamabad Memorandum is overeengekomen. Als dat niet gebeurt en Israël en de VS doorgaan met hun agressie, zal Iran het conflict escaleren. Het waarschuwde zaterdag 19 juli dat vliegvelden en havens in de Golf militaire doelen kunnen worden, als de VS doorgaat met civiele infrastructuur (energie, water, transport, en communicatie-installaties) in Iran aan te vallen.

De VS hebben intussen al sinds 10 dagen zware bombardementen uitgevoerd op civiele en militaire doelen in het zuiden van Iran. In antwoord hierop is Iran begonnen met verdere aanvallen op militaire bases van de VS in de Golflanden, Iraq en Jordanië, om zo de militaire capaciteit van de VS zoveel mogelijk te vernietigen. De Straat van Hermutz is weer dicht, de VS raketten en andere munitie raken op, terwijl oorlog budgets in het gedrang komen, net zoals olievoorraden en publieke steun voor de oorlog. In reactie op de recente lucht blokkade van Saudi-Arabië op Yemen, hebben de Houthi’s de Straat van Bab El Mandez afgesloten, de straat die toegang geeft tot de Saudi oliehavens aan de Rode Zee. Tegelijkertijd heeft Iran opnieuw gedreigd Israël te bombarderen als Israël zich niet volledig terugtrekt uit Libanon. En protesteert de bevolking in Jordanië steeds openlijker tegen de aanwezigheid van Amerikaanse bases in hun land.

Naar het zich laat aanzien, heeft Iran meer strategische en militaire capaciteit dan de VS om het conflict te escaleren, ook daar de VS en Israël een steeds kleinere voorraad hebben van interceptor raketten. En gezien het zich existentieel bedreigd weet in zijn bestaan, heeft het laten weten dat het dat zal doen. Liever via de diplomatieke weg, maar als het niet anders kan dan via de militaire weg. Gezien de miljoenen mensen die in Iran en Iraq op de been kwamen voor de plechtigheden rond de begrafenis van Sayyed Ali Khamenei heeft het hierin de steun van de Iraanse en een deel van de Irakese bevolking.

Wat gebeurt er hierna? Aan wie zal Trump zijn laatste oor geven? Wat is grootspraak en wat niet? Zal Israëls agenda belangrijker blijven voor Trump dan de belangen van zijn eigen land? De tijd zal het leren, maar dringt met verkiezingen die steeds dichterbij komen, zowel in Israël als in de VS. Welke waarheid werkelijkheid wordt zal in hoge mate afhangen van welke waarheid de westerse mainstream media presenteren. Tot dusver is dat niet geruststellend. Het zou in ieder geval de professionaliteit en de geloofwaardigheid van de westerse media (ook in Nederland) ten goede komen de hierboven beschreven nuances beter te delen met zijn lezerspubliek. Intussen, onder de rook van deze oorlog, gaat het genocidale geweld van Israël in de West Bank en Gaza onverminderd verder en wordt het meest fundamentele probleem in West Azië, de onteigening van Palestina door Israël, niet opgelost.