De rekenmachine op de Veluwe hapert, en het edelhert betaalt de prijs

Jarenlang was er in het Nederlandse wildbeheer maar één richting: omlaag. De aantallen grote hoefdieren op de Veluwe moesten koste wat kost worden beteugeld om landbouwschade en aanrijdingen te beperken. Maar die argumenten zijn achterhaald. Al jaren laten de cijfers een daling zien in zowel de wildaanrijdingen als de landbouwschade, waardoor de doelstand allang verhoogd had kunnen worden. Toch gebeurt het tegenovergestelde. Nu jagers van de terreinbeheerders op de Noord-Veluwe zelf aan de bel trekken dat de stand van het edelhert inmiddels onder de officiële doelstand is gezakt, wordt een pijnlijk bestuurlijk probleem zichtbaar.

In Gelderland geldt voor de gehele Veluwe een voorjaarsdoelstand van ongeveer 2.000 edelherten. Dat getal is het resultaat van verouderde bestuurlijke compromissen. Wie dat streefgetal naast de populatiegenetica legt, ziet direct hoe gevaarlijk laag die lat ligt. Om een geïsoleerde populatie grote hoefdieren op de lange termijn genetisch gezond te houden, is volgens de wetenschappelijke ‘50/500-regel’ een werkelijke populatie van 2.500 tot 5.000 dieren nodig. Pas dan nemen genoeg verschillende dieren deel aan de voortplanting om inteelt en genetische verarming te voorkomen.

Met een papieren doelstand van 2.000 dieren balanceert het Veluwse edelhert dus al ruim onder het ecologisch verantwoorde minimum. Hoewel de Veluwe door het weghalen van interne rasters niet meer zo sterk door hekken is versnipperd als vroeger, vindt er in de praktijk nog steeds te weinig genetische uitwisseling plaats tussen de verschillende deelgebieden. Bovendien functioneert de Veluwe als geheel nog altijd als een geïsoleerd eiland. Er komt geen vers bloed binnen vanuit omliggende regio’s.

Dat de stand op de Noord-Veluwe nu zelfs onder die toch al krappe ondergrens duikt, is het directe gevolg van een star en achterhaald beheersysteem. Ondanks het feit dat de schade en het aantal aanrijdingen al jaren dalen, blijven de provincie Gelderland en de Vereniging Wildbeheer Veluwe vasthouden aan lage streefgetallen en het rigide handhaven van de ‘nulstand’ buiten het gebied. Door stug door te sturen op afschot in een tijd waarin ook de wolf zijn natuurlijke deel opeist, werken beleidsmakers en koepelorganisaties in de praktijk aan de langzame vernietiging van een gezonde, levensvatbare populatie.

Extra zorgelijk is dat het huidige systeem geen automatische noodrem kent. Zelfs wanneer de doelstand wordt onderschreden, legt de wet het afschot niet direct voor langere tijd stil; elk jaar opnieuw kan er op basis van nieuwe tellingen, schadebestrijding of de nulstand weer worden geschoten. Als de aantallen op de Noord-Veluwe verder wegzakken, dreigt niet alleen het verdwijnen van een iconische soort uit delen van ons grootste natuurgebied, maar ook onomkeerbare genetische verschraling. Een geïsoleerde populatie die eenmaal te klein en te zwak is geraakt, herstelt zich niet zomaar met een nieuw beleidsplan uit het provinciehuis.

Het is hoog tijd dat Gelderland en de Vereniging Wildbeheer Veluwe hun koers radicaal wijzigen. Allereerst moet het afschot op de Noord-Veluwe per direct en voor langere tijd op slot, zodat de populatie de rust krijgt om te herstellen. Daarnaast bieden de dalende schade- en aanrijdingscijfers alle ruimte om de doelstand direct te verhogen naar een ecologisch verantwoord niveau. Tot slot moeten we het eilandkarakter van de Veluwe doorbreken. Naast het bevorderen van uitwisseling binnen het gebied zelf, moeten robuuste ecologische verbindingen met de Oostvaardersplassen en de leefgebieden in Duitsland versneld worden aangelegd. Alleen door het geweer in de kast te laten, de doelstand omhoog te gooien en de poorten naar buiten open te zetten voor vers bloed, kunnen we het edelhert voor de toekomst behouden.