De ondraaglijke lafheid van Lubach-links

Het lijkt een krachtig statement: Arjen Lubachs veroordeling vorige week van Israëls kolonisatie van de Westelijke Jordaanoever. Wat Lubach niet zegt is dat deze kolonisatie geen exces is, maar aan de wortel ligt van de Israëlische etnostaat. In het klaterende slotapplaus van het studiopubliek horen we de lafheid van liberaal links: de weigering om écht een rode lijn te trekken en te kiezen voor boycot, desinvestering en sancties (BDS).

‘Gast joh, waar ben je nou mee bezig?’
Kun je satire maken over genocide? Ja, ik denk het wel, Lubach doet het althans, en zijn recente diep duik in Israëls aanzet tot ‘de-facto annexatie van de Westelijke Jordaanoever’ is bij momenten best grappig (‘Wat een aso!’). De aflevering is kritisch op Israël, zeker in vergelijking met het televisiecollege dat hij eind oktober 2023 maakte, ‘Het Israëlisch-Palestijns conflict uitgelegd’. Dat verhaal werd toen grappenderwijs gepresenteerd als deel van de rubriek ‘Ancient History to Earth Stories of Humankind’. De wrange grap dat Netanyahu en de zijnen Palestijnen niet zien als medemensen maar als mensdieren bleef ongemaakt.

In die eerdere geschiedenisles van oktober 2023 doet Lubach duidelijk moeite géén stelling te nemen in wat hij aanduidt als ‘het conflict’, een op zichzelf al ontwijkende term. De kijker moet zijn eigen mening maar bepalen op basis van de aangereikte informatie: van de Balfourverklaring (1917) via de Nakba (1948) en de Zesdaagse Oorlog (1967) tot de situatie in aanloop naar 7 oktober (2023). Het item eindigt met de dooddoener dat de ‘vrede tussen de strijdende partijen’ verder weg lijkt dan ooit.

Bijna twee jaar later, september 2025: een hele aflevering gewijd aan de vraag ‘Wat wordt onze houding tegenover Israël?’ Ditmaal neemt Lubach wél stelling, zij het minimaal en met alle voorzichtigheid. In reactie op het bericht dat de Internationale Associatie van Genocide Onderzoekers Israëls handelen in Gaza met overgrote meerderheid beschouwt als genocide durft Lubach te concluderen: ‘Ik denk nog steeds dat het land Israël onze vriend kan zijn [maar] als een vriend zijn buren vermoordt moet je misschien zeggen “Gast, joh, waar ben jij nou bezig”.’

Apartheid
Dat was dus allemaal best lafjes, tot vorige week de aflevering over de Westelijke Jordaanoever. ‘Waar te beginnen?’, vraagt de presentator. Bij de kruisvaarders? Bij de geboorte van Douwe Bob? Het wordt 1967: de zesdaagse oorlog en Israëls bezetting van de Westelijke Jordaanoever. De VN-Veiligheidsraad zegt ‘Israël moet daar weg’ maar Israël gaat niet weg, ook niet na de Oslo-akkoorden (1993). Sindsdien, zo legt Lubach uit, is het aantal kolonisten op de Westelijke Jordaanoever ‘geëxplodeerd’. De getoonde beelden zijn relatief mild (geen kinderen die in koelen bloede worden doodgeschoten) maar schetsen de realiteit van apartheid (Lubach gebruikt die kwalificatie ook): van dichtgegooide waterputten en dehumaniserende checkpoints tot de massale gijzeling (mijn term) en marteling van Palestijnen. Lubach is duidelijk: ‘Israël is de Westelijke Jordaanoever zo snel mogelijk aan het koloniseren zodat er nooit meer een staat komt voor de Palestijnen.’

Vervolgens stelt Lubach namens de kijker de vraag ‘Wat moet ík ermee?’ Nou, zegt hij, Israël is een bondgenoot, ‘een democratie omringd door dictaturen, en Nederland heeft die altijd gesteund.’ Ook wijst hij op het feit dat Nederland via de Amsterdamse Zuidas de grootste investeerder in Israël tér wéreld is. En dan is er nog ook het gewetenloze Booking.com, dat vrolijk vakanties blijft aanbieden in illegale nederzettingen.

En dan eindelijk, eíndelijk komt Lubach met een concrete oproep: erken Palestina. Hij sluit af met de woorden: ‘Ik hoop maar dat onze nieuwe regering wat harder kan zijn, dat we Israël niet alleen maar zien als een lieve unieke democratie in dat woeste Midden-Oosten, maar ook als een keiharde onderdrukker en schender van mensenrechten.’

Goed gesproken, denkt het publiek, en het beloont de komiek met een applaus dat geen lachband behoeft.

Kolonialisme
Lubach neemt dus eindelijk stelling, wat is nu dan nog het probleem? Nou, zelfs als we een oriëntalistische opmerking als ‘het woeste Midden-Oosten’ afdoen als ironie, dan is het probleem dat Lubach de kolonisatie van de Westelijke Jordaanoever bespreekt alsof die losstaat van het zionistische project in zijn geheel. Israël is en was nooit een ‘lieve democratie’. Het is een koloniale etnostaat waarin sommige mensen als minder mens en zelfs als mensdieren worden gezien. Een staat van apartheid inderdaad. De genocide in Gaza en de annexatie van de Westelijke Jordaanoever zijn geen dwalingen van een losgeslagen ‘vriend’. Ze zijn gewoon deel van de geschiedenis van Israël, een geschiedenis die op zijn beurt is verweven met de eigen Europese koloniale geschiedenis.

Dat Lubach Israël niet durft te benoemen als wat het is — een koloniale apartheidsstaat — is buitengewoon kwalijk. Lubach is niet zomaar een programma. Het is een programma dat invloed wil hebben op het nationale gesprek, met name in kringen die zichzelf als progressief en/of links beschouwen. Het is ook een programma dat activisme niet schuwt. Tégen katten, tegen coaches, tegen de vrijheidsbijdrage, tegen Facebook (‘Bye bye Facebook’), tegen sport op de NPO, vóór hogere erfbelasting, voor de legalisering van XTC. Alleen bij genocide kost het Lubach dus ruim drie jaar en ontzettend veel omhaal van woorden om iets van stelling te nemen. Of zoals NRC in 2018 constateerde: ‘De macht van Lubach als opinieleider en activist, geeft hem ook verantwoordelijkheid. Maar dat vindt hij dan weer lastig.’

Boycot Israël
Erken Palestina, dat is nu dus tussen de regels door Lubachs oproep. Ja dat zou mooi zijn, als Nederland Palestina zou erkennen, maar daar stemde D66 recent dus nog tegen, haar eigen verkiezingsprogramma verkwanselend uit behaagzucht voor de VVD.

Maar erkenning van Palestina is niet genoeg. Het is nodig dat links — te beginnen met GroenLinks-PvdA — Israël benoemt voor wat het is: een brute kolonisator die mensen verjaagt, vermoordt, gijzelt, martelt en verkracht. Het is een kolonisator die mensen niet als mensen beschouwt, maar als ondermensen. Dat is geen ‘vriend’ die je tot de orde kan roepen (‘Hey joh’). Dat is een staat die je moet ontvrienden en net als Facebook en Zuid-Afrika destijds moet boycotten.

En zeker, dat is makkelijker gezegd dan gedaan, want een bevriende kolonisator ontvrienden vereist ook om de kolonisator in jezelf te ontvrienden, te beginnen met de hulpkolonisten van de Zuidas.

BDS
De krachtigste stem voor de boycot van Israël is de internationale BDS-beweging. BDS staat voor boycot, desinvestering en sancties. De BDS-campagne startte in 2005 op initiatief van 171 Palestijnse organisaties van over de hele wereld en wordt gecoördineerd vanuit Ramallah. Er zijn drie eisen: (1) een einde aan de kolonisatie van alle Arabische gebieden en een afbraak van de scheidingsmuur, (2) de erkenning van de fundamentele rechten van de Arabisch-Palestijnse burgers van Israël, en (3) het recht van Palestijnse vluchtelingen terug te keren naar hun huizen.            .

Kolonialisme, zo schreef Frantz Fanon ten tijde van de Algerijnse dekolonisatiestrijd, is geweld dat alleen met tegengeweld kan worden bestreden. BDS daarentegen is een vorm van geweldloos verzet. Of zoals Jaap Hamburger van Een Ander Joods Geluid in 2014 schreef op Joop: het is een initiatief van het Palestijnse ‘maatschappelijk middenveld’. BDS is een polderoplossing tot dekolonisatie (waarbij dient opgemerkt te worden dat in onze Nederlandse geschiedenis inpoldering ooit ‘kolonisatie’ heette).

Amsterdam
In hedendaags rechts Nederland is de kans op BDS nihil, maar in Amsterdam gloort hoop. Vorige week verzamelde de coalitie Amsterdam Palestina Referendum (waaronder de Amsterdamse gemeenteraadsfractie De Vonk) binnen een paar uur de 1.000 handtekeningen die nodig waren voor de eerste stap. De volgende stap is dat de coalitie later dit voorjaar 10.000 handtekeningen moet verzamelen. Lukt dat ook, dan krijgt Amsterdam een raadgevend referendum over de boycot van Israël. Stemt Amsterdam vóór, dan is het aan GroenLinks-PvdA en D66 om kleur te bekennen.

Zoals De Vonk-lijsttrekker Chris de Ploeg zegt: ‘Het bestuur [in Amsterdam] is in handen van D66 en GroenLinks-PvdA, partijen die meeliepen bij de Rode Lijn-demonstraties en zeiden zich hard te willen maken voor een vrij Palestina. Maar vooralsnog zien we weinig concrete acties. … In plaats van eindeloos te wachten op Den Haag — waar D66 Palestina reeds als een baksteen heeft laten vallen — is het tijd om lokaal het goede voorbeeld te geven.’

Lakmoesproef
Het is te hopen dat het lukt. Maar eigenlijk is het ook gewoon te hopen dat het niet eens tot een referendum hoeft te komen. Het is nodig dat GroenLinks-PvdA zich onomwonden uitspreekt voor een boycot van Israël. In 2019 nam het ledencongres van GroenLinks nog een BDS-motie aan, maar in 2025, op het gezamenlijke partijcongres van GroenLinks-PvdA, werd een vergelijkbare motie verworpen (nadat deze door het partijbestuur werd ontraden). Die rode lijn blijft daarmee net zo waterig als de witte krijtverf die een voetbalscheidsrechter bij vrije trappen op het gras spuit.

Palestina is dé morele lakmoesproef van onze tijd. Slaagt de nieuwe GroenLinks-PvdA-fusie er niet in kolonisatie te benoemen voor wat het is én naar dat inzicht te handelen, dan zal de ruimte links van de fusie wagenwijd openliggen voor een écht antikoloniale partij.

Hofnar
Tot slot is het te hopen dat Lubach over Israël eindelijk eens dezelfde stelligheid aandurft als eerder met katten en coaches. Want nu is hij vooral de hofnar van liberaal links, een handelaar in laffe aflaten, af te halen voor de spotprijs van een opluchtend applaus.