De ondraaglijke, gevaarlijke lichtheid van Dilan Yesilgöz

Maandag woonde ik een lezing bij van Dilan Yesilgöz. Ik weet, dat klinkt als een zinloze exercitie. En ik geef toe, ik ben er ook nog steeds niet van bekomen. Na afloop klampte iemand me aan: “Ik ben benieuwd wat je er over gaat schrijven.” Ik zei dat ik twijfelde of ik dat überhaupt ging doen. Het zou immers een stuk worden met alleen maar lelijke woorden. Ik had daar geen zin in.

In de dagen die volgden duurde de worsteling voort. Gebrek aan zin speelde tikkertje met plichtsbesef. Want ondertussen werd me ook duidelijk hoe Yesilgöz haar coalitiepartners steeds in de hoek manoeuvreert. Dus daarom deze woorden.

De Kerdijklezing in de sjieke Haagse sociëteit De Witte is veelal een bijzondere gebeurtenis. In zijn eerste termijn als leider van D66 hield Rob Jetten er in 2019 een gloedvol betoog over hoe hij de partij naar links ging trekken. Hij moest vervolgens plaatsmaken voor stemmenkanon Sigrid Kaag die zijn koerswending ongedaan maakte. In 2022 stak Jesse Klaver er een verhaal af dat als cruciaal wordt gezien voor de fusie met de PvdA. En vorig jaar zette Henri Bontenbal in zijn lezing de lijnen uit van de sociale en conservatieve opvattingen waarmee hij de christendemocratie weer relevant wilde maken. Het zijn lezingen over grote ideeën, doorspekt met citaten van denkers en leiders.

Dat is niet voor niets. De lezing is vernoemd naar Anton Kerdijk (1846-1905), een progressief liberaal parlementariër die zeer begaan was met het lot van de arbeiders en kleine zelfstandigen. Hij richtte naast het Centraal Bureau voor de Statistiek en een aantal coöperaties ook de Rijkspostspaarbank op, een staatsbank die zeer laagdrempelig was en veel zekerheid bood. In die geest worden de lezingen gehouden. Totdat Dilan Yesilgōz maandag plaatsnam achter de katheder.

Van Trump wordt wel gezegd dat hij de woordenschat heeft van een 4-jarige. Zo erg is Yesilgöz niet, maar het scheelt niet veel, realiseerde ik me na de lezing. Ik had geluisterd naar iemand met het denkniveau van een kind in het pre-operationele stadium, de fase tussen het 2e en 7e levensjaar waarin het vooral anderen imiteert. In dit geval deed ze op ideologisch niveau Mark Rutte na, maar dan in een slechte karaoke-uitvoering. Ze wauwelde over het belang van een kleinere overheid en een grotere rol van ondernemers. De denkbeelden van Ayn Rand die de overheid als grootste vijand van de mensheid ziet, klonken overal in door. Rutte verklaarde haar ooit tot zijn favoriete auteur maar ik betwijfel eerlijk gezegd of Yesilgöz weet wie ze is. De nieuwe vicepremier lijkt me geen boekenlezer.

Immuun als ze is voor de waarheid beweerde Yesilgõz met een stalen gezicht dat ze op dezelfde lijn zit als Kerdijk. Dat is opmerkelijk want Kerdijk staat bekend als ‘paternalistisch liberaal’. Hij richtte de Algemene Nederlandse Geheel-Onthouders Bond op om het alcoholgebruik tegen te gaan. Van enige maatschappelijke betrokkenheid gaf Yesilgöz in haar lezing verder geen blijk. Ze stelde dat het belangrijk is om het vertrouwen in de samenleving te herstellen om vervolgens te verkondigen dat de overheid niet te vertrouwen is.

Het was allemaal zo populistisch. Zo plat. Zo onorigineel en inhoudelijk op z'n hoogst een verhaal van 10, 20 jaar geleden. Iedereen weet dat de afschaffing van regels heeft geleid tot de grote bankencrisis van 2009. Toch draaide Yesilgöz weer het liedje af dat regels slecht zijn voor de economie. Het is het soort ondernemerskletspraat waar Trump ook in grossiert.

Het debat over het nieuwe minderheidskabinet gaat steeds over het moeizaam vinden van meerderheden. Het zou wellicht meer moeten gaan over de vraag of Jetten en Bontenbal in staat zijn Yesilgöz te beteugelen. Want in het parlement ligt met ultrarechtse steun een meerderheid dichter onder handbereik dan je zou denken. Ze is sluw genoeg daar buiten haar coalitiepartners om gebruik van te maken. De optie staat ook gewoon in het regeerakkoord: “Onze hoop is dat andere partijen hierin kansen zien om hun eigen idealen dichterbij te brengen.”

Ze is minister van Defensie maar ik vermoed dat ze de tweede kapitein wil zijn.