De huzarenstukjes van Thomas Erdbrink in Rusland

Nico schrijft een serie over oorlog, dit is aflevering 97

Hoe leef je als iemand anders voor jou bepaalt hoe je moet leven? Naar het antwoord op die centrale vraag ging Thomas Erdbrink als journalist op zoek in Rusland en Oekraïne. Het was net of hij gehoord had dat wat Ewald Engelen vindt, zoals die dat in het vorige deel van deze serie opmerkte, dat je vrede vooral dichterbij kan brengen wanneer je bereid bent je meer in de meningen en geschiedenis van de vijand te verdiepen.

Het lukte Roel van Broekhoven en Thomas Erdbrink om van de Russische autoriteten toestemming te krijgen om een jaar lang vrij te filmen. In de media vertelde hij uitgebreid over deze journalistieke exercitie. Zo ook zondagavond, in RTL Tonight. “We kijken door een Europese bril met Oekraïense glazen naar de oorlog. Ik probeer in het hoofd van de vijand te kruipen. Wat dan opvalt is dat heel veel Russen Poetin steunen, maar ook sterk naar vrede verlangen. Vaderlandsliefde is voor de Russen een bloedserieuze zaak. Verder blijken de 27 miljoen doden die in de Tweede Wereldoorlog in de Sovjet-Unie vielen nog harder in het heden door te dreunen dan in West-Europa. We zijn ons bewust van de kritiek die je op onze werkwijze kan hebben, maar de kijker mag zelf oordelen.”

Deel 1 van ‘Onze man bij de vijand’ speelde zich vooral in Moskou af. Dat smaakte al direct naar meer. Ik zag straatinterviews met schuchtere Russen, een generaal die pleitte voor een atoomaanval op de Rotterdamse haven, een gesprek met iemand die zich een kleine ‘patriottist’ noemde. Een Oekraïner die naar Rusland was overgelopen vertelde dat zijn ouders hem nu een verrader vinden. En ik zag een meidenband in kleuren van de Russische vlag die krijgsliederen voor de militairen zong. Plus de masseuse die het gezicht van Thomas onder handen nam en ondertussen vertelde wat de economische crisis voor haar zaak betekende. De heimwee naar het vroegere grote Russische Rijk was meer dan eens hoorbaar. Uiteraard gold dat ook voor de impact die de propaganda op veel Russen heeft.

Ik noem wat ik allemaal zag huzarenstukjes. Dit soort journalistiek zien we nog veel te weinig. Dat je met een groepje vaklui de tijd neemt om in te zoomen op de andere kant van de oorlog. Om tegenwicht te bieden aan de totaal voorspelbare mainstream journalistiek die met alle winden meewaait en het spel van politiek Den Haag, Brussel en de NAVO eerder meespeelt dan van kritiek voorziet. Wat ik de agendajournalistiek vanuit de kantoortuin noem.

Krankzinnig ook hoe de VPRO zich van steeds meer talenten vervreemdt. Waarom krijgen slimme en originele tv-makers als Erdbrink, Lubach, Wilfried de Jong en de makers van Tegenlicht geen of steeds minder zendtijd meer?  Hoe gek is het dat RTL wel in dat gat springt? Of hoort dat ook bij een nieuwe tijdgeest die mij gestolen kan worden?