Behandel erfenissen op dezelfde wijze als inkomen uit arbeid

Geen belasting wordt zo erg gehaat als de erfbelasting.

Met de geleidelijke verdwijning van de babyboomgeneratie komt een ware tsunami aan erfenissen op ons af. Deze groep laat de komende jaren een totaalvermogen van ongeveer een half biljoen na. Zonder ingrijpende wijzigingen in de erfbelasting krijgt de fiscus hiervan maar een schijntje en wordt de kloof tussen arm en rijk alleen maar dieper. Hoe krijgt de fiscus meer grip op dit vermogen?

In zijn algemeenheid kun je stellen dat ons land in vergelijking met andere ontwikkelde economieën een bovengemiddelde vermogensongelijkheid kent. Dit wordt mede veroorzaakt doordat vermogens minder zwaar belast worden dan arbeid. Allereerst kennen wij geen echte vermogensbelasting maar slechts een vermogensrendementsheffing. Over inkomsten, die met dat vermogen gegenereerd worden, wordt voor zover dat vermogen meer is dan 59.357 euro (2026) in box-3 een vast belastingpercentage geheven van 36 procent. Dat is aanzienlijk minder dan het maximale tarief van 49,5 procent op inkomen uit arbeid. Maar die verschillen zijn in de praktijk nog groter, omdat vermogende mensen dikwijls gebruik kunnen maken van zogenaamde belastingarbitrage. Bijvoorbeeld door een spaar-BV op te richten of gerealiseerde winsten in de BV niet uit te keren maar als onderpand te gebruiken om geld van hun BV voor privédoeleinden te lenen. Alhoewel er geen exact cijfer over bekend is, mogen we ervan uitgaan dat de effectieve belastingdruk op vermogens veel minder dan de genoemde 36 procent bedraagt.

In de erfbelasting wordt het verhaal nog erger. Kinderen betalen over de erfenis die zij van hun ouders krijgen slechts 10 procent tot een bedrag van ongeveer 158.000 euro en daarboven in alle gevallen 20 procent. Het maximale tarief voor verkrijgingen door derden bedraagt 40 procent. Maar in de praktijk wijzen adviseurs de rijkste erflaters met oprichting van holdingconstructies, familiestichtingen e.d. de weg om de hoogte van de belastingaanslag aanzienlijk te verminderen. In het boek ‘Voor wie is de erfenis?’ voorspelt oud-hoogleraar Paul de Beer dat tussen 2024 en 2034 zo’n slordige 230 à 240 miljard zal vererven waarover zo’n 15 miljard aan belastingopbrengsten verwacht kan worden. Dat zou een effectief tarief van 6,4 procent aan erfbelasting betekenen. Het is daarom niet aannemelijk dat de verwachte tsunami aan erfkapitaal tot een substantiële belastingopbrengst zal leiden. Nog steeds staat de sobere opbrengst van ongeveer 3 miljard in schril contrast met ‘het lawaai ‘dat de tegenstanders van een hogere erfbelasting maken. Geen belasting wordt zo erg gehaat als de erfbelasting.

En vanwege die grote weerstand is de eerste vraag die beantwoord moet worden wat de belastingheffing op schenkingen en erfenissen rechtvaardigt? Pas dan komen we toe aan de vraag hoe hoog het tarief moet zijn? Het belangrijkste argument dat de tegenstanders van erfbelasting aanvoeren is dat er over het vererfde vermogen voor de tweede keer belasting wordt geheven. Maar dat argument geldt voor de meest belastingen. Over het inkomen uit arbeid of onderneming betaalt de werknemer of zelfstandige gemiddeld 40 procent inkomstenbelasting. Vervolgens betaalt hij BTW over zijn boodschappen, accijnzen aan de benzinepomp en/of bij de slijter, overdrachtsbelasting zodra hij een huis koopt en/of vermogensrendementsheffing over beleggingen en opbrengsten van spaarrekeningen. Dubbele belastingheffing is dus heel gewoon en inherent aan ons belastingsysteem. Dus het argument van dubbele belasting is een kul-argument.

Wat niet in ons belastingsysteem past is dat inkomen, dat ontvangen wordt zonder enige tegenprestatie in economische zin, zoveel lager belast wordt dan arbeid en in vele gevallen zelfs lager dan de belasting op consumptie. Zelfs het wetenschappelijk bureau van de VVD, De Telders Stichting, is van mening dat je beter inkomsten kunt belasting die iemand zonder moeite zijn toegekomen, dan waarvoor hij gewerkt heeft.  In een publicatie in 2021 pleit de Telders Stichting om schenkingen en erfenissen op dezelfde wijze te belasten als andere inkomsten. En dat is zeer opvallend voor een partij die zich in de publieke arena vierkant achter de tegenstanders van erfbelasting schaart. Een goed voorbeeld om te laten zien hoezeer het liberale gedachtegoed van de partij overruled wordt door de populistische tendensen binnen diezelfde partij.

In lijn met de opvatting van de Telders Stichting, maar vooral ook met de ideeën van de befaamde Franse econoom Thomas Piketty, zou vanwege het gelijkheidsbeginsel van belang zijn om alle schenkingen en erfenissen in box 1 van de inkomstenbelasting te belasten. Zoals Piketty het zegt in zijn bestseller ‘Kapitaal in de 21ste eeuw’ moet het voor de belastingen niet uitmaken hoe iemand aan zijn inkomen of vermogen komt.

Door de verkrijgingen uit schenking of erfenis met inkomstenbelasting in box-1 te belasten, is al sprake van een progressie in de tariefsopbouw, immers variërend van 35,75 tot 49,50 procent.

Maar analoog aan de arbeidskorting bij de Inkomstenbelasting, die geldt voor werkenden en de vermogensvrijstelling over sparen en beleggen van 59.357 euro, zou de vrijstelling voor verkrijgingen uit schenking en erfenis verhoogd moeten worden naar 59.357 euro per persoon. Daarmee zouden relatief bescheiden erfenissen, onafhankelijk van de relatie tussen ontvanger en erflater, onbelast blijven.

Maar deze voorstellen kunnen onvoldoende voorkomen dat extreme grote vermogensoverdrachten binnen rijke familiedynastieën blijven bestaan. Daarvoor zou een aanvullende wet gemaakt moeten worden, die bepaalt dat inkomsten van meer dan 10 miljoen euro per persoon belast worden met 50 procent, oplopend tot maximaal 90 procent. Zie daarvoor ook mijn bijdrage van 21 mei 2026 op deze site.

Met de tsunami aan vermogensoverdrachten door de baby-boomers zou de heffing van inkomstenbelasting over schenkingen en erfenissen een substantiële meeropbrengst voor de schatkist van vele miljarden betekenen. Met deze extra miljarden zouden alle voorgenomen bezuinigingen in de sociale zekerheid in een klap van de baan zijn.

Maar even belangrijk is om te werken aan een belastingstelsel dat voorkomt dat er, zoals nog steeds, groepen mensen zijn die het financieel geluk komt aanwaaien en een luizenleven kunnen leiden, omdat hun wieg op een bepaalde plek stond. Dat past niet meer in deze tijd.

Met een integratie van erf- en inkomstenbelasting wordt ons belastingstelsel ook eenvoudiger en sluit het beter aan bij criteria als rechtvaardigheid, evenredigheid en draagkracht die aan een eerlijke belastingheffing ten grondslag moeten liggen.