Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

Rutte tracht stikstofbom van Hoekstra onschadelijk te maken

Sigrid Kaag wil draaiend CDA aan afspraken houden
Joop

Altruïsme helpt

  •  
16-04-2015
  •  
leestijd 5 minuten
  •  
119 keer bekeken
  •  
RTEmagicC_roos_218.jpg
Er is onder wetenschappers juist discussie over altruïsme
Is het begrip altruïsme overbodig, zoals Tor Norretranders stelt? Alleen als je aanneemt dat écht altruïsme – onbaatzuchtigheid, anderen helpen zonder dat het je iets oplevert – niet bestaat. En daar is nu juist discussie over in de wetenschap. Die discussie staat weergegeven in het hoofdstuk Prosociaal en antisociaal gedrag uit het studieboek Sociale Psychologie van Roos Vonk. Hieronder een ingekorte versie.
Mensen kunnen allerlei egoïstische motieven om anderen te helpen:
– omdat hulp vaak wederkerig is, en de ander jou dus later weer helpt
– omdat anderen gunstig over je denken en je trots kunt zijn op jezelf als je een goede daad doet
– omdat het een goed gevoel geeft: empathische vreugde en een ‘warm glow’
– om je te bevrijden van de onaangename spanning bij het zien van andermans lijden
– om schuldgevoel te vermijden
– om later in de hemel komen of om hun karma te verbeteren en zo te voorkomen dat je reïncarneert tot een weinig benijdenswaardige levensvorm
Sommige onderzoekers en filosofen zijn ervan overtuigd dat echt altruïsme, dat wil zeggen, het helpen van anderen met als enige doel het bevorderen van het welzijn van de ander, niet bestaat. Zelfs de meest onbaatzuchtige heldendaden kunnen volgens hen verklaard worden door een vorm van eigenbelang. Mensen die bijvoorbeeld hun carrière opgeven om in een weeshuis in Afrika te gaan werken, verkrijgen hierdoor empathische vreugde en een gevoel van zingeving in hun leven.
Volgens De Waal (2008) wordt bij alle sociale dieren automatisch empathie geactiveerd wanneer ze een soortgenoot zien lijden. Dit vermogen is in de evolutie nuttig geweest, want het leidt tot het beschermen van de naasten en de eigen groep. Maar stellen dat altruïsme daarom niet bestaat, is hetzelfde als zeggen dat echte liefde (romantische liefde of moeder/vaderliefde) niet bestaat; ook dat heeft immers een evolutionaire functie.
Van streek Volgens Batson (1991) wordt prosociaal, hulpvaardig gedrag soms enkel en alleen gemotiveerd door een verlangen om het welzijn van een ander te bevorderen. Empathie is een cruciale voorwaarde voor altruïsme, maar niet alle empathie leidt tot puur onbaatzuchtige hulp. Wanneer je een ander ziet lijden, roept dat gevoelens van onbehagen op (‘empathic distress’). Je kunt van die onprettige gevoelens af komen door hulp te bieden, bijvoorbeeld gauw geld overmaken voor hongerende kinderen op tv, maar je kunt ook snel wegzappen en je aandacht afleiden. Mensen kunnen soms juist, onder het mom van altruïsme en betrokkenheid, heel egocentrisch zijn. Ze zien iets ergs en roepen ‘Daar kan ik niet tegen!’ en sluiten zich ervoor af. Heel ‘empathisch’ ben je dan zo van streek dat je niets doet. Dat voelt wel heel betrokken, maar wat je doet is in feite niet zo sociaal, want je kiest voor je eigen gemoedsrust. 
Maar er zijn ook mensen die de vreselijkste ellende opzoeken omdat ze anderen willen helpen. De aandacht ligt dan niet bij hun eigen gevoel van onbehagen, maar juist bij de ander. Als je altruïstisch gemotiveerd bent, gaat het niet om je eigen gevoel maar dat van de ander. Je voelt bezorgdheid en medeleven (‘empathic concern’) en dan heb je maar één motief: je wilt dat de noodlijdenden zich beter gaan voelen. En er is maar één manier om dat te bereiken: de slachtoffers helpen.
Geen ontsnapping
Dit betekent dat echt altruïsme zich kan manifesteren in situaties waarin mensen de keus hebben om hulp te bieden óf om op een of andere manier te ontsnappen aan het leed, zodat zijn er geen getuige van hoeven zijn. In een serie experimenten creëerden Batson e.a. (1981) zo’n situatie. Hieruit bleek dat deelnemers met lage empathie minder bereid waren zichzelf op te offeren om een ander te helpen, wanneer ze wisten dat ze konden ontsnappen aan de situatie; was er geen ontsnappingsmogelijkheid, dan boden ze vaker hulp, maar in dit geval was hun enige alternatief dat ze het leed van de ander moesten aanzien. Hun hulp werd dus gemotiveerd door het verlangen om van hun ‘personal distress’ af te komen.
Voor deelnemers met hoge empathie maakte het echter niet uit of er wel of geen ontsnapping mogelijk was: zij boden hulp ook als ze wisten dat ze weg konden. Hun hulp dus gemotiveerd door betrokkenheid bij het slachtoffer, ‘empathic concern’. Immers, ook al heb je zelf een uitweg, is die ander daar niet mee geholpen.
Deze en diverse andere studies laten zien dat mensen echt hulp kunnen bieden uit altruïstische motieven. Zelfs al doen ze dat niet altijd – zoals degenen die hulp boden omdat geen ontsnapping mogelijk was – gaat het erom dat puur altruïsme wel kán voorkomen.
In een andere studie van Batson e.a. (1988) werd gekeken naar de rol van empathische vreugde. Het gevoel van trots dat jij in staat bent om iemand uit een benarde situatie te redden, kan onderdeel zijn van empathische vreugde, maar dat is een vorm van vreugde ter meerdere glorie van jezelf, en dus niet erg onbaatzuchtig. Wil je dat een ander wordt geholpen dankzij jouw persoonlijke inspanningen, of wil je gewoon dat de ander hoe dan ook wordt geholpen – ook als het niet dankzij jou is.
Het bleek dat deelnemers zich altijd beter voelden wanneer iemand in een benarde situatie werd gered, ongeacht of dit kwam door hun eigen inzet of door een toevallige omstandigheid. Ook deze resultaten wijzen erop dat altruïsme bestaat: men voelde zich beter domweg doordat de ander niet meer hoefde te lijden, ook zonder de voldoening dat men daar zelf aan had bijgedragen.
Doet het ertoe? In veel situaties zullen zowel egoïstische als altruïstische motieven een rol spelen bij prosociaal gedrag. Ook is het mogelijk dat je soms iemand helpt om altruïstische en soms om egoïstische redenen. De wetenschappelijke discussie gaat om de vraag of zuiver altruïstische hulp kán bestaan. Maar voor praktische doeleinden is de vraag: doet het er eigenlijk toe? Als je conducteur bent bij de NS en je bent een paar seconden verwijderd van een flink pak slaag, maakt het dan iets uit of iemand je te hulp schiet omdat hij waardering wil oogsten met heldhaftig gedrag, omdat hij dat heeft geleerd op de cursus burgermoed, omdat hij stress ervaart bij het zien van jouw angstige gezicht, of puur vanuit de behoefte om jou uit een netelige situatie te redden? Voor iemand die hulp nodig heeft, is het van belang dat altruïstisch gedrag bestaat, ongeacht of het motief wel 100% altruïstisch is.
Zie ook: Weg met het begrip altruïsme
Het laatste boek van Roos Vonk is Je Bent Wat Je Doet

Meer over:

opinie, leven,

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (9)

Koos Van Der Wilt
Koos Van Der Wilt21 nov. 2016 - 0:54

Prima, ik geloof dat alruisme bestaat (The Selfish Gene, Richard Dawkins). Maar waarom pronken linkse mensen ermee, vraag ik me af. JOOP hoort bij de VARA, en die hoort weer bij de PVDA. Socialisten staan geen altruisme voor, maar het ONDER DWANG jatten van het geld van andere mensen. Als er dwang nodig is is het geen altruisme meer. Zoals zo vaak, eigenen socialisten zich een positief concept toe, anderen helpen, en beweren vervolens dat zij de enige voorstellers van dit concept zijn. Met altruisme heeft de Nederlandse vrzorgingsstaat NIKS te maken. Van kleyne luyden (vrachtwagenchauffeurs op het buitenland, leraren, ZZP-ers, winkeliers), wordt 50% van het inkomen afgejat. Dat heeft NIKS met altruisme te maken, en alles met half-communisme. Ik wijs de verzorgingsstaat niet helemaal af, maar vindt het vreemd dat er 50% van het BNP nodig is voor 'de armen'. Zoveel armoe zie ik nou OOK weer niet om me heen. Het geld gaat natuurlijk niet naar de armen zelf, maar naar de Staat die het geld onder dwang jat, er een enorme ambtenarenapparaat van betaalt, en nog wat overhoudt voor 'de armen'. Volkomen misplaatst als je dit alruisme noemt, en manipulatief als je het voorbehoudt aan linkse mensen. Ook rechtse mensen en midden mensen kunnen altruistische gevoelens hebben. . Of is Bill Gates, die zich uitslooft om techno-kapitalisme als oplossing voor veel wereldproblemen te bevorderen, soms niet altruistisch?? HIj verdiende miljarden, uitzinnig, en is full-time bezig het weg te geven. Dus is hetzelfde spruitjesgeur gezeur dat Nederland kenmerkte in de jaren 70. Toen deden linkse mensen net alsof zij de enige kunstliefhebbers waren. Subsidies voor kunst werden bepleit door links, en het was toen algemeen bekend dat Rembrand fervent aanhanger was van PPR/PSP/PvdA. De wetenschappers die genetically manipulated voedsel hebben bedacht hebben duizend maal zoveel gedaan voor Afrika dan alle wereldwinkels, Oxfam, en alle 'altruisten' samen. Het waren investeerders, mensen die zweetten op hun PhD, enz. Als je in de VS een PhD wilt halen, moet je of erg goed zijn, of vaak veel betalen aan collegegeld, of beiden. maar mensen deden het, vaak gesteund door waagkapitaal (alweer zo'n zondig concept. Ik zie het Roos al zeggen , de socialistiche lippen preuts samengeknepen: W-A-A-G-K-A-P-I-T-A-A-L, bah, vies.). Het resultaat van het vieze werk van Monsanto is een zich langzaam opbouwend overschot aan voedsel.

Zjenny
Zjenny16 apr. 2015 - 11:37

Dat helpen van een ander ten behoeve van het ik en alle getheoretiseer daarover maakt weer overduidelijk hoezeer wij mensen DE MENS vormen. Het overstijgen van het ik en de ander is spiritueel. Je overstijgt dualisme. DAT geeft dat geweldig goede gevoel en DAAR doen we het voor. Die wijsheid is al zo oud...

Warren2
Warren216 apr. 2015 - 11:37

Altruïsme is het versterken van de groep. Egoisme is het versterken van jezelf. Misbruik is het afdwingen van het versterken van jezelf door een ander.

Jonas DeRidder
Jonas DeRidder16 apr. 2015 - 11:37

Wat kan de wetenschap toch ingewikkeld doen. Er zijn mensen die pas gelukkig kunnen zijn als ze zien dat andere ook gelukkig zijn en zich daar voor in willen zetten. Prima toch. Dat moet vooral zo blijven. Wetenschap is mooi maar het moet niet uit verveling beoefend worden.

Armagaddon
Armagaddon16 apr. 2015 - 11:37

>>> Citaten: Er is onder wetenschappers juist discussie over altruïsme Is het begrip altruïsme overbodig, zoals Tor Norretranders stelt? >>> Ik vraag mij toch ernstig af, met bovenstaande citaten of de discussie over het altruïsme en het al of niet overbodig zijn, niet een academische discussie is, om slechts te discussiëren is..???...very big smile.. >>> altruïsme het altruïsme zelfst.naamw.Uitspraak: [ɑltry'wɪsmə] gedrag of levenshouding waarbij je mensen helpt zonder eigenbelang Antoniem: egoïsme Synoniem: onbaatzuchtigheid © Kernerman Dictionaries. SpellingCorrect gespeld: 'altruïsme' komt ... Gevonden op http://www.woorden.org/woord/altruïsme Onbaatzuchtige zorg voor het welzijn van anderen en bereidheid tot helpen bij noodsituaties Gevonden op http://www.woorden-boek.nl/woord/altruïsme menslievendheid, onbaatzuchtigheid, onzelfzuchtigheid Gevonden op http://www.woorden-boek.nl/woord/altruïsme Altruïsme Opvatting of levenshouding waarbij de handelwijze van een persoon wordt bepaald door de belangen van anderen. Ook wel onbaatzuchtigheid. Tegenovergestelde positie Egoïsme Gevonden op http://www.filosofischwoordenboek.nl/content/altruisme.html 1) Belangeloosheid 2) Mensenliefde 3) Naastenliefde 4) Onzelfzuchtigheid 5) Onbaatzuchtigheid 6) Tegenovergestelde van egoïsme Gevonden op http://www.mijnwoordenboek.nl/puzzelwoordenboek/ALTRUÏSME/1 onbaatzuchtig handelen. Gevonden op http://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_-ismen Voortdurende gerichtheid op het welzijn van anderen, vaak met opoffering of verwaarlozing van eigen belang en eigen welzijn. In tegenstelling tot egoïsme. In zwakkere vorm: altruïstische neigingen. Gevonden op http://www.cultureelwoordenboek.nl/index.php?lem=454 Ayn Rand: Altruïsme betekent dat de mens geen recht heeft om te bestaan voor zichzelf, dat dienst voor anderen de enige rechtvaardiging is van zijn bestaan en dat zelf-opoffering zijn hoogste morele plicht, deugd en waarde is. Dit heeft niets te maken met vriendelijkheid, goodwill, respect, weldadigheid. Niet het geven van een aalmoes aan een bede Gevonden op http://www.vrijspreker.nl/wp/lezersservice/woordenlijst/ betrokkenheid bij anderen, staat tegenover egoïsme. Gevonden op http://www.goodadvicebooks.nl/artikelen/glossarium.html Altruïsme of onbaatzuchtigheid is een handeling, een gewoonte of een ethische doctrine. Het woord is voor het eerst gevormd in 1851 door de filosoof Auguste Comte (1798 - 1857), afgeleid van het Latijnse woord "alter" (een ander) in de betekenis van onbaatzuchtig in tegenstelling tot het veel oudere woord egoïsme. ==Algemeen== Altruïsme kan w.. Gevonden op http://nl.wikipedia.org/wiki/Altruïsme onbaatzuchtigheid Gevonden op http://www.collegenet.nl/studiemateriaal/frames_verslagen.php?verslag_id=63 onbaatzuchtigheid (toon de herkomst via de etymologiebank) Gevonden op http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/altruisme

Michiel Online
Michiel Online16 apr. 2015 - 11:37

Stel je voor dat er geen altruisten bestaan terwijl er wel narcisten bestaan. Daar is toch iedereen het wel over eens. Uiteindelijk is de natuur in balans.

1 Reactie
pietdeg2
pietdeg216 apr. 2015 - 11:37

"Stel je voor dat er geen altruisten bestaan terwijl er wel narcisten bestaan." Zelfbenoemde altruïsten zijn nu juist de grootste narcisten: die proberen hun eigenbelang nog als algemeen belang te verkopen of daar als zogenaamd onbaatzuchtige nog voor geprezen te worden ook. Niet voor niets beroepen zij zich vaak op het hebben van empathie, zonder ooit de vraag te stellen waarin zij zich (behalve in zichzelf en de hunnen) dan zo goed in kunnen leven. Want ook die zogenaamde empathie is zuiver narcisme: het centraal stellen van waar jij je in kunt inleven. Alsof de wereld om jouw inlevingsvermogen draait. En dat inlevingsvermogen is bij die borstkloppers doorgaans nog eens uiterst beperkt ook, anders zouden ze niet zo misplaatst arrogant zijn. "Uiteindelijk is de natuur in balans." Maar maakt de mens dan wel deel uit van die natuur of heeft die toch een apart plaatsje? Binnen de natuur geldt (lees Darwin er nog maar eens op na) het belang van de soort en niet dat van het individu. Wat niet het meest geschikt is sterft en krijgt niet de kans zijn genen te reproduceren, omdat dat niet in het belang van de soort is. Overigens: dat is de Darwinistische gang van zaken die de natuur in balans houdt, niet dat het belang van de soort een doelstelling vooraf is. Die natuurlijke balans is bij de mens nogal verstoord, omdat de mens wel allerlei doelstellingen bedenkt. En vooral omdat de mens daarbij over een ego beschikt en zich laat leiden door empathie (het kan zich immers in een ander inleven). De mens is geen kuddedier waarvan de zwaksten iedere keer afvallen en daarmee veiligheid bieden aan de rest van de kudde (de kudde is een verdedigingsmechanisme) en tegelijkertijd door die natuurlijke selectie ongeschikte genen niet de kans geeft zich voort te planten en daarmee de soort vooruit helpt. Het unieke van de mens is dat die zich als enige soort aan het Darwinisme en de natuurlijke gang van zaken heeft weten te onttrekken. Doordat de mens reflexief kan denken (een ego heeft) heeft de mens empathie ontwikkeld en doet het tegennatuurlijke: buitengewoon veel aandacht schenken aan het beschermen van de minst geschikten van de soort. Omdat die mens zich voor kan stellen dat hij zelf in de positie van de zwakste kan belanden: en dat eigenbelang wordt dan verkocht als altruïsme ook nog. Terwijl het pas altruïstisch zou zijn als die zwakste zou zeggen: dan offer ik mij maar op voor al die anderen. Dus laat die uitkering en die uit de collectieve uitgaven betaalde medische kosten maar zitten en haal zeker geen gekke toeren uit om me evengoed zwanger te maken, want dat verzwakt de soort alleen maar en is niet bepaald in het algemeen belang. Begin dus vooral niet over altruïsme en laat vooral die natuurlijke balans maar achterwege. De mens heeft zijn hele ontwikkeling te danken aan het tegendeel: de mogelijkheid om reflexief te denken, zichzelf als individu centraal te stellen en daarmee zo succesvol te maken dat werkelijk iedere natuurlijke balans tot in het absurde wordt verstuurd. Dat is waarom de mens zo slim is om voordat hij een rivier vol piranha's oversteekt links en rechts een rund aan die vissen te offeren, opdat hij zelf de overkant veilig haalt. Omdat hij zo empathisch (lees: egoïstisch) is dat hij niet de minst geschikten van de eigen soort op wil offeren (dat zou hij op een dag immers zomaar zelf kunnen zijn) zoals 'altruïstische' soorten van nature onbedoeld doen.

De redactie van Joop zijn een stel hypocrieten
De redactie van Joop zijn een stel hypocrieten16 apr. 2015 - 11:37

Het is allemaal niet zo ingewikkeld: http://nl.wikipedia.org/wiki/Nash-evenwicht

1 Reactie
Maarten van den Heuvel
Maarten van den Heuvel16 apr. 2015 - 11:37

Nash heeft inmiddels zelf afstand genomen van zijn idee van het Nash equilibrium. In de documentaire The Trap vertelt hij dat hij veel te veel nadruk heeft gelegd op de menselijke rationaliteit. Dat kwam volgens hem door de schizofrenie waaraan hij op dat moment leed. ‘Ik hoorde stem­men. Ik had psychologische problemen en verbleef in psychiatrische instellingen. (...) Mensen zijn veel gecompliceerder dan “de mens als zakenman”. En menselijk gedrag komt zeker niet alleen voort uit het nastreven van het individuele eigenbelang. Sommige concepten in de speltheorie kunnen daardoor ondeugdelijk zijn. Er is een te grote af­hankelijkheid van het idee van rationaliteit. Dat is mijn openbaring.’