Alleen Progressief is niet genoeg voor Nederland

In de Suikerfabriek in Amsterdam werd recent de nieuwe naam al feestelijk onthuld: Progressief Nederland. Aankomende zaterdag, op het oprichtingscongres in de Brabanthallen in Den Bosch, wordt de fusie van GroenLinks en PvdA geformaliseerd. Ondanks de vele sceptische geluiden aan het begin van dit linkse avontuur is de fusie voortvarend verlopen en in luttele jaren voltooid. Zo gloort er, na alle rechtse kabinetten van de afgelopen jaren, weer wat hoop op een linkse lente. 

Toch is daarmee nog niet alles beslist. De grote vraag die blijft hangen, luidt welke koers de nieuwe partij gaat varen. Journalist Coen van de Ven, die hét boek schreef over de linkse eenwording, formuleerde het zo: wordt het felrood met een groen randje, of knalgroen met een rood randje? Beweegt de partij naar het midden, of blijft ze uitgesproken? 

De eerste grote test komt na de zomer, wanneer het kabinet op zoek zal gaan naar partijen die hun bezuinigingsplannen van een meerderheid voorzien. Zal PRO naar het - inmiddels behoorlijk rechtse - midden toe bewegen, en ‘constructief’ Jetten helpen om de begroting rond te krijgen? Zal de partij laten zien dat ze ‘verantwoordelijkheid’ kan nemen? Of zal ze zich verzetten tegen het idee om de grootste schouders te ontzien, terwijl de rest het met minder moet doen?

Intussen heeft Klaver de ambitie uitgesproken om ‘een brede volkspartij’ te worden. PRO trekt vooralsnog vooral hoogopgeleide stedelingen en de wens om daar iets aan te veranderen is terecht. De vraag is echter hoe die ambitie zich vertaalt naar de politiek. In het debat over een bredere achterban sluipt vaak de volgende gedachte: dat minder hoog opgeleide linkse kiezers niet zo bezig zijn met onderwerpen als klimaat en discriminatie.

Dat klopt niet. Recent onderzoek naar wat kiezers links en rechts drijft - gepubliceerd in het toonaangevende tijdschrift Politics & Society - laat zien dat linkse kiezers een samenhangend wereldbeeld hebben. Ze zijn bezorgd over hoge huren én over racisme. Ze willen een einde aan armoede én aan discriminatie. Uit het onderzoek blijkt bovendien dat dit geldt voor zowel de lager als hoger opgeleide kiezers. 

De uitdaging zit er dan ook niet in om te kiezen tussen linkse óf progressieve standpunten, maar of je beide overtuigend weet te brengen. Zohran Mamdani won in New York op huurbevriezing en gratis bussen, zonder zijn standpunten over migrantenrechten overboord te gooien. Onder Zack Polanski overstijgen de Britse Groenen inmiddels Labour in de peilingen door energiekosten en woningprijzen centraal te stellen, zonder de toon te verzachten op Gaza of transrechten.

Dat lukt alleen als je bereid bent te benoemen wie er baat heeft bij de huidige situatie. De pandjesbazen en vastgoedmagnaten die de huren opstuwen hebben er belang bij dat het debat over azc's gaat. Zulke zondebok-politiek ontmasker je niet (alleen) door er tegenin te gaan, maar door te laten zien wie ervan profiteert: de rijke vriendjes van rechts. Wie die verbinding maakt, hoeft niet te kiezen tussen de strijd tegen racisme en de strijd tegen ongelijkheid; het zijn verschillende fronten van dezelfde strijd.

Jesse Klaver heeft altijd met lef politiek bedreven. Als dertigjarige leider van GroenLinks riep hij met een Obama-achtige campagne dat ‘we Nederland gaan veranderen’ en als veertigjarige durfde hij het aan om twee partijen tot één te smeden, om zo links in Nederland weer een kans op de macht te geven. Nu komt de volgende toets: een partij bouwen met de wil tot macht én de moed om niet in te leveren op haar idealen. Ongegeneerd progressief én links. Knalrood én felgroen. Want we hebben beide nodig in Nederland.