Winterdepressie: wat is dat?

Ben jij standaard somber en vermoeid in de wintermaanden? Grote kans dat je last hebt van een winterdepressie. Maar wat is dat eigenlijk?

De naam zegt het al: een winterdepressie is een depressie die in de winter optreedt. De oorzaak is onder andere het tekort aan daglicht, wat de biologische klok verstoort.

Mensen kunnen in de periode tussen september en april last hebben van een winterdepressie, zegt Ybe Meesters, klinisch psycholoog en voormalig hoofd van de polikliniek Winterdepressie in het UMC Groningen, in Alledaagse Vragen. Kenmerken van een winterdepressie zijn onder andere veel behoefte aan slapen en calorierijk eten. ‘Dat zijn kenmerken die bij andere vormen van depressie soms juist andersom voorkomen: dan is iemand zo depressief dat diegene geen hap door de keel kan krijgen, of ligt een persoon te piekeren waardoor die niet kan slapen.’

Een ander belangrijk symptoom is somberheid. In het geval van een winterdepressie voelt iemand zich eigenlijk continu diepbedroefd. Ben je af en toe een beetje sip? Dan kan het ook goed zijn dat het om een winterdip gaat. Je kan spreken van een winterdepressie als je ten minste twee jaar achter elkaar last hebt van de symptomen. Als het één keer voorkomt, kan het namelijk ook een andere vorm van depressie zijn. 

De exacte oorzaak van een winterdepressie is niet duidelijk. Wel weten we dat een tekort aan daglicht een belangrijke rol speelt. Dat zit zo: de biologische klok is een soort interne timer die ervoor zorgt dat allerlei processen in je lichaam op het juiste moment van de dag plaatsvinden, zoals het slaapritme, de hormoonproductie en de lichaamstemperatuur. Daglicht is hier belangrijk in, omdat het er elke ochtend voor zorgt dat de biologische klok wordt gereset. Op donkere winterdagen gebeurt dit dus niet helemaal goed. Dat verstoort jouw klok en kan negatieve gevolgen hebben voor je stresshormoon cortisol. Daar wordt dan meer van aangemaakt, wat je gestrest en somber kan maken.

Ook je melatonine speelt een rol. Dat is een stofje in je hersenen dat tegen je lichaam zegt dat het tijd is om te gaan slapen. Door te weinig daglicht blijft je lichaam dat stofje de hele dag aanmaken, waardoor je dus ook overdag slaperig, vermoeid en mogelijk somber wordt.

De klachten van een winterdepressie kunnen verdwijnen dankzij blootstelling aan kunstmatig licht. Dat wordt ook wel lichttherapie genoemd. Dit helpt bij het reguleren van je biologische klok, omdat het natuurlijk daglicht nabootst. Lichttherapie kan bijvoorbeeld thuis met een speciale bril of bij een gespecialiseerde kliniek. Belangrijke kanttekening: lichttherapie gebeurt met lampen met fel licht waar geen ultraviolet (UV) in zit. Ultraviolet licht komt van de zon. We hebben zonlicht nodig, maar te veel UV-straling is niet goed voor de gezondheid.

Een andere oplossing: verhuizen naar een tropisch oord. Hoe dichter bij de evenaar, hoe minder groot de kans op een winterdepressie. En hoe noordelijker je gaat op de kaart, des te groter de kans is.

In IJsland heb je in de winter elke dag maar vier tot vijf uur daglicht. Toch is het niet zo dat heel het land kampt met een winterdepressie. Sterker nog: winterdepressie wordt daar nauwelijks waargenomen. Dat komt omdat de mensen daar al generaties lang aan de donkere winters gewend zijn. Er wonen bijna geen immigranten, dus het is een soort evolutionair proces waarbij IJslanders weerbaarder zijn geworden tegen een tekort aan daglicht.