Wat gebeurt er met jongeren in de jeugdzorg zodra ze achttien worden?

Sneller volwassen op papier dan in de praktijk: jongeren krijgen minder lang hulp dan ze nodig hebben. Hoe werkt dat in de Jeugdwet?

Het moment dat Valérie achttien werd, veranderde haar leven compleet. Ze woonde nog in een jeugdzorginstelling en was bezig met het behalen van haar middelbareschooldiploma. ‘Mijn studie was echt mijn houvast tijdens deze periode’, vertelt ze. Omdat ze niet langer onder de Jeugdwet viel, mocht ze niet in de instelling blijven wonen. Ondanks haar omstandigheden werd de aanvraag tot verlenging afgewezen.

‘Net voor mijn examens moest ik verhuizen naar een kamer die ik zelf had geregeld. Ik had zoveel aan mijn hoofd, dat ik mijn examens net niet gehaald heb.’ Haar verhaal laat zien wat er kan gebeuren wanneer jongeren in de jeugdzorg achttien worden en plotseling met andere regels te maken krijgen.

Tot hun achttiende vallen jongeren onder de Jeugdwet. Dat betekent dat zij hulp krijgen via de gemeente, die deze zorg ook financiert. Maar zodra iemand achttien wordt, verandert het systeem abrupt. Jongeren vallen dan niet langer onder de jeugdzorg of jeugd-GGZ, maar onder de volwassenenzorg, waar andere wetten, instanties en procedures gelden. In de praktijk kan die overgang grote gevolgen hebben, zoals nieuwe regels en opnieuw lange wachttijden.

Voor jongeren die al psychische hulp krijgen, kan die verandering extra ingrijpend zijn. Waar binnen de jeugd-GGZ veel begeleiding wordt aangeboden, wordt in de volwassenenzorg meer zelfstandigheid verwacht. Jongeren moeten zelf afspraken regelen en hun zorg organiseren, terwijl zij daar juist nog ondersteuning bij nodig hebben.

De Nederlandse GGZ pleit daarom voor een soepelere overgang tussen jeugd- en volwassenenzorg. De sector roept de politiek al langer op om de regels aan te passen, zodat jongeren niet langer tussen wal en schip vallen wanneer zij achttien worden.

In een recente video van De Marker pleit Kamerlid Lisa Westerveld (GroenLinks-PvdA) voor een wetswijziging waardoor jongeren na hun achttiende tijdelijk gebruik kunnen blijven maken van dezelfde hulpverleners. ‘Toch krijgt de GGZ beperkt aandacht in de Tweede Kamer om dit voorstel te bespreken’, zegt Westerveld. ‘We hebben maar één keer per jaar een commissiedebat over de GGZ, terwijl de wachtlijsten en problemen blijven groeien.’

Hoewel er de afgelopen jaren meer geld naar de jeugdzorg en GGZ is gegaan, blijkt dat een groot deel daarvan verdwijnt in administratie. Dat kost zorgverleners te veel tijd en mankracht, wat ook weer leidt tot langere wachtlijsten en een tekort aan professionals.

Het aanstaande kabinet zegt in het coalitieakkoord hervorming in de GGZ te willen. Betere samenwerkingen en minder ingewikkelde regels worden besproken. Hoe en met welk geld dat betaald gaat worden, is nog niet duidelijk. Zolang die duidelijkheid er niet is, blijven jongeren zoals Valérie tussen wal en schip vallen.