Staken: waarom gaan werknemers zo vaak de straat op?!

Bezuinigingen van het kabinet zorgen voor onzekerheid bij veel werknemers. Als tegenreactie kondigen vakbonden allerlei stakingen in het land aan. Maar hoe werkt staken precies?

De kans is groot dat je het al hebt meegemaakt: de trein die je elke dag neemt, valt zomaar uit. Geen kapot spoor, maar de NS-medewerkers die met z’n allen het werk neerleggen. Waarom doen ze dat?

Door bezuinigingen van de regering blijft er minder geld over voor sociale sectoren, wat zorgt voor lagere lonen, het verdwijnen van banen en financiële tekorten op verzekeringen voor mensen die niet in staat zijn te werken. Dus laten werknemers hun stem horen door samen met collega’s actie te voeren. ‘Ze doen het niet voor hun "lol", want ze leveren salaris in’, vertelt FNV-voorzitter Hans Spekman aan tafel bij Pauw & De Wit. ‘En wij vinden het ook niet leuk om mensen lastig te vallen. Dat doen ze uit eigen motivatie omdat ze zich zorgen maken over de sociale zekerheid die op het spel staat.’

Door het voeren van acties komt er druk te staan op een werkgever. Dat kan leiden tot onderhandelingen tussen werkgever en vakbond voor betere werkomstandigheden of een nieuwe cao.

‘Het gekke is dat het niet in de Nederlandse wet staat, ook niet in de grondwet’, legt Nataschja Hummel, docent arbeidsrecht aan de Universiteit Utrecht, uit in de podcast Vroeg!. ‘De Nederlandse wetgever heeft ooit geprobeerd om te komen tot een stakingswet, maar kwam er niet uit wat betreft de groepen die niet mogen staken en welke beperkingen opgelegd kunnen worden.’ Gelukkig staat ergens anders vast dat wij allemaal dit recht hebben, namelijk in het Europees Sociaal Handvest. In 1983 waren er veel grote stakingen in Nederland, onder andere bij de NS. Dit heeft geleid tot een belangrijke ontwikkeling: het NS-arrest. Het Europees Sociaal Handvest en het NS-arrest zorgen ervoor dat we allemaal het recht hebben op staken.

Werknemers kunnen onder andere een ‘prikactie’ ondernemen. Zonder iets aan te geven legt het personeel in dit geval het werk neer. Dit kan bijvoorbeeld één dag duren. Ook kunnen werknemers langer actie ondernemen, vaak in samenwerking met een vakbond, tot hun eisen wel of niet worden gehoord. ‘Het is vaak één dag of een estafettestaking’, beschrijft historicus Sjaak van der Velden in de podcast Vroeg!. ‘Voor één landelijke cao legt men op verschillende plekken het werk neer, in plaats van dat iedereen massaal het werk neerlegt.’ Dit komt doordat het voor bonden goedkoper is om het op deze manier te doen. Ook zorgt het voor meer reactie bij het publiek als dit meteen voelbaar is op meerdere lokale plekken.

De meeste stakingen worden georganiseerd door een vakbond van de betreffende sector. De bond is het meest betrokken bij het cao-overleg met de werkgever, waardoor hij een belangrijke rol speelt in het proces van stakingen.

Als je als staker lid bent van de vakbond en de actie wordt georganiseerd door deze bond, krijg je een stakersuitkering van hen. ‘Dat is niet zo gek veel. Het is zeventig euro netto per dag voor de eerste vijf dagen’, zegt Hummel. De werkgever hoeft de stakers niet te betalen. ‘Daaruit blijkt ook het belang dat ze hechten aan de stakingen, ze vinden het zo belangrijk dat ze bereid zijn om wat loon in te leveren’, voegt ze eraan toe.

Hoewel iedereen officieel mag staken, kunnen de acties soms toch beperkt of verboden worden. Dit gebeurt bij verstoring van de openbare orde, de nationale veiligheid of de volksgezondheid. Bijvoorbeeld bij de stakingen van de vuilnisophalers. ‘Als het vuil echt lange tijd op straat zou liggen en deze staking lang voort zou duren, krijg je problemen met de volksgezondheid. Dat zou een reden zijn om die staking op een gegeven moment te verbieden’, vertelt Hummel.

Dat is niet gegarandeerd. Het ligt vaak aan de financiële ruimte die de werkgever heeft om tegemoet te komen aan de eisen van de werknemers. Ook ligt het eraan hoeveel aandacht er is bij het publiek en in de media. Hoe meer aandacht, hoe meer druk de werkgever voelt om tegemoet te komen aan de eisen van de werknemers.