Kost bezuiniging op ontwikkelingshulp levens?

Amerika heeft zijn steun voor ontwikkelingshulp compleet stopgezet, tijdens het tweede termijn van Trump. De USAID, voorheen de meest invloedrijke hulporganisatie, is hierdoor verdwenen. Hulporganisaties van over de hele wereld stopten noodgedwongen met het redden van levens.

Het is de laatste dag dat Save The Children hulp kan bieden aan kinderen in een afgelegen dorp in de Keniaanse regio Turkana, na het stopzetten van ontwikkelingshulp vanuit Amerika. In de regio wordt voedselhulp voor 32.000 kinderen stopgezet. Vanuit het dorp is de dichtstbijzijnde kliniek drie tot vier uur lopen. Daarom komt het team van Save The Children naar de bewoners toe. Ze hebben een mobiele medische post, waar kinderen vaccinaties kunnen krijgen en gescreend worden op ziekte en ondervoeding.

‘Als een kind eenmaal aan ondervoeding lijdt, is de kans dat het sterft elf keer zo hoog als gevolg daarvan’, zegt Abdalla Shariff, medewerker van Save The Children Turkana, tegen Zembla. Een op de drie kinderen op de locatie is ondervoed en heeft hulp nodig. Ze kunnen geen normaal voedsel verwerken, dus krijgen ze zakjes pindapasta en medicijnen. De hulp is levensreddend, maar de organisatie moet stoppen. De bewoners worden aan hun lot overgelaten nadat de organisatie vertrekt.

Kort nadat Trumps tweede termijn begint, wordt de grootste Amerikaanse hulporganisatie stopgezet. Hij neemt plaats in het Witte Huis, waarna hij dezelfde middag een belangrijk besluit neemt. Hij zet USAID, het grootste hulpfonds ter wereld, in één klap stil. Dit zorgt naar schatting wereldwijd voor veertien miljoen extra sterfgevallen, waaronder 4,5 miljoen kinderen.

‘Ik dacht nog dat er sprake was van een vergissing’, zegt Nicholas Enrich, voormalig topambtenaar van USAID. ‘Het leek erop dat al onze programma’s werden stilgezet. Dat zou betekenen dat we klinieken moesten sluiten en onderzoeken moesten pauzeren waarmee we juist levens redden. Op die manier zouden mensen op korte termijn dood kunnen gaan.’

USAID werd opgericht in de jaren zestig, door John F. Kennedy. Het is bedoeld om bevolkingen en regeringen van landen meer te verbinden aan de Verenigde Staten. Het programma was actief in ruim honderd landen, waar de afgelopen twintig jaar 92 miljoen levens zijn gered. Er waren verschillende gezondheidsprogramma’s, bijvoorbeeld voor de bestrijding van hiv, malaria, tuberculose, en voor de zorg voor kinderen en voedselhulp. ‘Maar het was geen liefdadigheid. Het maakte deel uit van buitenlands beleid’, zegt Enrich.

De ambtenaren van USAID krijgen nieuwe orders: ze moeten alle lopende projecten stopzetten. ‘Al na een paar dagen waren de effecten daarvan merkbaar’, vertelt Enrich. Duizenden hulporganisaties die geld krijgen van USAID moeten hun hulp meteen stopzetten.

Ook de organisatie Save The Children moet een groot deel van hun hulpprogramma's schrappen. ‘Ik kon het niet geloven’, zegt Gabriella Waaijman, operationeel directeur van Save The Children. ‘Onze mensen moesten tegen de kinderen zeggen: “Je mag morgen niet meer terugkomen.” Die kinderen gaan dood als je daar acuut mee stopt.’

‘Nederland was ook in bezuinigingsmodus’, vertelt Dirk Jan Koch, hoogleraar ontwikkelingssamenwerking. ‘Dus terwijl Amerika naar nul ging, had je eigenlijk willen zien dat andere landen, waaronder Nederland, extra gaan investeren om deze gaten te dichten.’ Het tegenovergestelde gebeurt. Terwijl Amerika zich terugtrekt, bezuinigt ook Nederland flink op ontwikkelingshulp. Een derde van het totale budget wordt wegbezuinigd, is het plan. Dit komt neer op 2,4 miljard euro. Vorig jaar werd er in Nederland alleen op noodhulp al 46 miljoen euro bezuinigd.

Door de bezuinigingen van landen wereldwijd, ontstaat er een gat dat misschien nooit meer gevuld gaat worden. De risico’s voor Nederland en Europa worden hierdoor op lange termijn ook vergroot. ‘Je kan die dijken nog zo hoog maken, die hekken nog zo hoog maken, maar zolang die ongelijkheid wereldwijd stand blijft houden, zullen mensen vluchten. Dat leidt weer tot migratiestromen naar Nederland’, legt Koch uit. Volgens Koch is het belangrijk om extra te investeren in de landen, om wereldwijd meer stabiliteit te creëren. Op dit moment gebeurt het tegenovergestelde: landen trekken hun handen ervan af.