Jan van Poppel: 'Het stikstofplan gaat niet ver genoeg’

De BBB noemt de nieuwe stikstofplannen van het kabinet het werk van ‘de beul’, maar volgens columnist Jan van Poppel gaan ze juist niet ver genoeg. Na zeven jaar stikstofslot is het tijd om door te pakken in plaats van te blijven tegenstribbelen, vindt hij.

Vorige week hoorde ik Henk Vermeer, fractievoorzitter van de BBB, in Pauw & De Wit zeggen dat zijn partij is opgericht om strenge stikstofplannen van tafel te krijgen en boeren ‘een toekomst te geven’. Existentieel, noemde hij het. En over het steunen van andere kabinetsplannen zei hij: ‘Wij kunnen geen cadeautje geven aan de beul als wij hen als beul zien.’

Duidelijke taal.

Het kabinet presenteerde afgelopen juni nieuwe stikstofplannen die een einde moeten maken aan het zogeheten stikstofslot. Eind deze maand wil het kabinet het bijbehorende wetsvoorstel indienen. Momenteel liggen veel bouwprojecten stil, van woonwijken tot spoorverbindingen en nieuwe wegen. Zelfs windparken en extra stroomkabels lopen vast omdat de aanleg tijdelijk stikstof uitstoot.

Om dit stikstofslot te begrijpen, moeten we terug naar 2019. Onder het toenmalige Nederlandse stikstofbeleid, het Programma Aanpak Stikstof (PAS), werden allerlei projecten goedgekeurd met de belofte dat de uitstoot later zou dalen. Mede door druk van milieuorganisaties verklaarde de Raad van State, de hoogste bestuursrechter van ons land, dit beleid ongeldig. De reden: het is in strijd met Europese natuurwetgeving. Die stelt namelijk dat een overheid pas toestemming mag geven voor een activiteit met stikstofuitstoot als zeker is dat de natuur er geen schade van ondervindt. Stikstof verzuurt de bodem, zorgt ervoor dat bomen tijdens droogte minder water opnemen en maakt dat inheemse planten worden overwoekerd door brandnetels en bramen.

Omdat Nederland in het verleden onder het toeziend oog van staatssecretaris Henk Bleker (CDA) al veel te veel stikstof uit heeft gestoten, is elke gram extra stikstof een gram te veel. Alle projecten in de pijplijn werden in 2019 direct bevroren.

Inmiddels zitten we al ruim zeven jaar klem. De oplossing die we al zeven jaar kennen: de landbouw moet op de schop. Wanneer poep en plas samenkomen als mest, ontstaat ammoniak. Daar zit veel stikstof in. Zo komt ongeveer de helft van alle stikstofdepositie in ons land uit de landbouw, berekende het Compendium voor de Leefomgeving deze week.

Om eindelijk uit de shit te geraken trekt het kabinet nu twintig miljard euro uit. Zo mogen boeren minder vee houden per hectare en komen er zones van vijfhonderd tot duizend meter rondom Natura 2000-gebieden waar intensieve veehouderij verboden wordt. Het zijn plannen die volgens Henk Vermeer van de BBB veel te ver gaan en de toekomst van boeren op het spel zetten. Het probleem: Henk heeft ongelijk. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) gaan deze plannen nog steeds niet ver genoeg. De omgevingswet eist dat in 2035 driekwart van de stikstofgevoelige natuur de norm haalt, maar volgens het PBL komt Nederland met de nieuwe plannen van dit kabinet niet verder dan 43 procent.

Pieter Duisenberg van de Algemene Rekenkamer vertelde me laatst op NPO Radio 1 dat stilstand rondom het stikstofdossier de maatschappij omgerekend vijftien miljard euro per jaar kost. Vijftien miljard euro. Na zeven jaar tegenstribbelen lijkt het me tijd om door te pakken en niet in talkshows te gaan zeuren dat plannen die de natuur moeten redden het werk zijn van ‘de beul’.

Existentieel, noemde Henk Vermeer het. Dat klopt, alleen zit de bedreiging niet in het plan, maar in het slot. Existentieel is een natuur die al decennialang onder te veel stikstof gebukt gaat, en existentieel is de onzekerheid voor boeren die al zeven jaar niet weten waar ze aan toe zijn. Wie hun echt een toekomst wil geven, onderhandelt over de uitvoering van een plan waar twintig miljard euro voor ligt, in plaats van te roepen dat deze plannen helemaal van tafel moeten.

Als er in dit verhaal al een beul is, dan heet hij stilstand. En de BBB houdt hem al zeven jaar in leven.