De Instagram Moord: ‘Als ik één iemand hiervoor kan behoeden, heeft het zijn doel bereikt’

Een livestream op Instagram toont iets onvoorstelbaars: Bouchra (25) filmt zichzelf terwijl ze haar halfzus heeft neergestoken. In de documentaire De Instagram Moord doet haar familie voor het eerst hun verhaal. Waarom vinden ze het belangrijk dit verhaal te vertellen?

‘Sommige mensen zullen zeggen: waarom krijgt zij een podium? Maar ik doe het niet voor hen. Ik doe het voor de mensen die hier iets aan hebben, die het kunnen begrijpen’, vertelt de 25-jarige Bouchra, die in 2021, tijdens een acute psychose, haar jongere zus Anouk om het leven brengt en de daad live streamt op Instagram. Nu vertelt zij, samen met haar moeder Shirley en halfzus Roxanne, hoe zij deze periode hebben ervaren en hoe zij zich, ondanks het onbegrip van de buitenwereld, staande houden in deze lastige situatie. Moeder Shirley: ‘Al kan ik maar één moeder of één vader behoeden voor de schoenen waar ik nu in loop, dan heeft het zijn doel bereikt.’

Zus Roxanne kan zich voorstellen dat het voor buitenstaanders moeilijk te begrijpen is dat Bouchra nog in hun leven is. ‘Als ik dit zelf niet had meegemaakt, dan had ik de psychose misschien ook niet begrepen.’

‘Als mensen het niet snappen en – net als ik voorheen – niets weten van psychoses en schizofrenie, dan is het ook moeilijk te begrijpen’, vertelt Shirley, de moeder van Bouchra, Anouk en Roxanne. ‘Het is niet normaal om je kind te verliezen’, legt zij uit. ‘Maar ik verloor er twee op een dag. Ik snap dat er genoeg mensen zijn die niet snappen dat ik hier (in de rechtbank, red.) zit en Bouchra nog mijn dochter noem, maar ik heb haar – net als Anouk en mijn oudste dochter Roxanne – onder mijn hart gedragen.’

Bouchra groeit op in een druk maar hecht gezin. Ze heeft een oudere en een jongere zus. Hoewel ze verschillende vaders hebben, voelt dat voor hen niet zo. Ze zien elkaar als echte zussen. ‘We delen alles met elkaar en kunnen het over alles hebben’, zegt Bouchra in de documentaire. Dit veranderde plots rond Bouchra’s 21e levensjaar: ‘Ze werd steeds meer een ander persoon’, vertelt haar zus Roxanne.

Wat haar familie op dat moment niet weet, is dat Bouchra stemmen hoort. Het begint met één stem, die van de ene op de andere dag overal met haar meegaat. De stem verdwijnt niet. Integendeel: er komen steeds meer stemmen bij. ‘Ik dacht dat iedereen dit heeft en dat je dit op een bepaald moment in je leven krijgt’, zegt Bouchra in de documentaire. Dat is ook de reden dat ze er nooit met anderen over sprak.

Tijdens een acute psychose doodt Bouchra haar jongere zus Anouk. Ze streamt de daad live op Instagram.

In de weken voorafgaand aan de moord verandert Bouchra’s gedrag. ‘Ze keek dwars door ons heen’, zegt haar moeder. ‘Ze mompelde ook in haarzelf.’ Ze raakt overtuigd van de angstige gedachte dat haar halfzus Anouk haar iets wil aandoen. ‘De stemmen vertelden dat zij mij zou vermoorden’, zegt Bouchra. Uiteindelijk gebeurt het omgekeerde.

Bouchra vertelt in de documentaire dat ze continu in haar hoofd had dat ze het erger moest maken. ‘Ik heb mijn telefoon gepakt en ik ben dat gaan filmen. Op een livestream. Mijn lichaam deed dat gewoon, dat gebeurde. Ik heb er zelf ook geen woorden voor.’

Anouk probeert nog naar de buren te vluchten, maar Bouchra volgt haar. Uiteindelijk is Anouk met 88 messteken om het leven gebracht.

Na haar arrestatie wordt Bouchra onderzocht. Deskundigen stellen vast dat ze lijdt aan schizofrenie. Klinisch psycholoog Désirée Versteijnen legt in de documentaire uit wat dat betekent: ‘Schizofrenie is een ernstige psychiatrische aandoening waarbij mensen psychotisch kunnen worden’, zegt ze. ‘Daarbij zien mensen dingen, of horen of ruiken, die er niet zijn. Een ander kenmerk van psychose en schizofrenie is dat mensen bepaalde gedachten of overtuigingen hebben die losstaan van de realiteit. Bijvoorbeeld dat ze achtervolgd of afgeluisterd worden.’

Het is een misverstand dat iemand in zo’n toestand nog een vrije keuze heeft, aldus de psycholoog. ‘Iemand die in een psychose zit, heeft geen contact meer met de realiteit. De psychotische werkelijkheid is dé werkelijkheid van die persoon.’ Dat verklaart volgens deskundigen waarom Bouchra ervan overtuigd was dat ze zich moest verdedigen tegen haar eigen zus.

Het Openbaar Ministerie vindt dat Bouchra ondanks haar stoornis nog zelf keuzes kon maken. ‘De verdachte werd weliswaar gestuurd door stemmen in haar hoofd, maar zij heeft zelf de keuze gemaakt om naar die stemmen te luisteren.’ Het OM eist daarom een gevangenisstraf van tien jaar. Even later volgt de uitspraak: het gerechtshof heeft besloten dat Bouchra niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor wat er is gebeurd. Daarom wordt er geen gevangenisstraf opgelegd. Wel krijgt ze tbs met voorwaarden. Dit is een lichtere tbs-maatregel, waarbij de veroordeelde niet gedwongen in een kliniek wordt opgenomen, maar de vrijheid behoudt onder strikte regels.

Bouchra voelt zich schuldig over wat er is gebeurd: ‘Hoe kan je verdergaan als je weet dat je iets vreselijks hebt gedaan bij de persoon die alle vertrouwen in jou had en jou niks slechts zou wensen? Het voelt als een zware last die ik niet zomaar van me af kan zetten. Het spijt me meer dan ik ooit kan uitdrukken. Ik weet dat mijn spijt niet genoeg is om het ongedaan te maken, maar ik leef elke dag met deze pijn en probeer te begrijpen hoe ik hiermee verder moet. Ik leef met de realiteit van wat ik heb gedaan. Dat kan ik nooit vergeten.’ Rouwen is lastig. ‘Ik mis mijn zusje supererg, maar denk ook: ik mag dit niet voelen, omdat mijn pijn niks is tegenover de pijn die zij gevoeld moet hebben. (…) ik kan het mezelf niet vergeven en dat wil ik ook niet.’

Shirley zegt Bouchra niets te hoeven vergeven: ‘Dat Bouchra ziek is geworden, daar kan zij niks aan doen. Ik denk dat iedere moeder van een ziek kind gewoon voor haar kind hoort te zorgen. En zeker als het een ziekte is waar ze mee geboren worden en dus niks aan kunnen doen.’

Voor zus Roxanne blijft het ingewikkeld: ‘Het voelt een beetje dubbel, want Anouk komt er niet mee terug’, vertelt ze. ‘Voor mijn gevoel hoef ik Bouchra ook niet te vergeven, omdat ik het haar ook niet kwalijk neem dat ze ziek is. Maar ik denk dat het vertrouwen nooit honderd procent terug zal komen.’