Chaira Koops: 'Oorlogen en hongersnoden verdwijnen moeiteloos onder een deken van economische logica'

Oorlog, hongersnood en bombardementen worden in economisch jargon vertaald naar aandelen en marktwerking. Terwijl er een bloedige realiteit achter schuilgaat.

‘Een simpel geval van marktwerking’, zei een vriend tegen me, met droge ogen.

Ik klaagde over het feit dat olie- en gasgiganten BP en Shell respectievelijk 3,2 en 6,9 miljard dollar winst boekten dankzij de ‘militaire onrust’ in Zuidwest-Azië. Ook TotalEnergies zag de winst met 29 procent stijgen, terwijl aandeelhouders als tevreden vliegjes in hun handen wrijven.

Mijn vriend hoefde mij niet te mansplainen hoe schaarste werkt. Dat tekorten leiden tot hogere prijzen, en hogere prijzen tot hogere winsten. Dat vraag en aanbod nu eenmaal geen geweten hebben. 1 + 1 = 2.

Je leest zo voorbij termen als ‘militaire onrust’ zodra er economisch jargon doorheen wordt gemengd. ‘Marktwerking’, ‘aandelen’ en ‘marges’ klinken neutraal, terwijl er onder die woorden – in deze context – iets bloederigs schuilgaat. Alsof bombardementen slechts economische fluctuaties zijn en hongersnood een vervelende bijwerking van een instabiele markt is.

Follow the Money schreef onlangs dat beleggers voor minstens 8,6 miljard euro gokten op stijgende voedselprijzen. Door oorlog is kunstmest fors duurder geworden. Boeren gebruiken er minder van, oogsten mislukken, voedselprijzen stijgen. Volgens de VN kan dat wereldwijd 45 miljoen extra mensen in hongersnood brengen.

Maar ook dat verdwijnt moeiteloos onder dezelfde deken van economische logica. ‘Zo werkt het nu eenmaal.’

Misschien is dat wel het meest verontrustende aan deze tijd: niet de hebzucht zelf, maar hoe normaal die is geworden. Hoe we morele vragen hebben ingeruild voor economische verklaringen.

En natuurlijk speelt machteloosheid daarin mee. Ik weet ook wel dat het weinig zin heeft om Shell op te bellen met de mededeling dat ze misschien eens moeten stoppen met profiteren van menselijk leed. Het kapitalistisch systeem is vele malen groter dan individuele verontwaardiging.

Dus raken we verdoofd. We scrollen langs oorlogen, hongersnoden en recordwinsten tot we weer een TikTok-dansje tegenkomen. Alles wordt teruggebracht tot cijfers, grafieken en beurskoersen, net zolang tot oorlog niet alleen een humanitaire ramp meer is, maar ook een verdienmodel.

Ik probeer mijn columns meestal af te sluiten met een boodschap, een oplossing of op zijn minst een optimistische slotzin. Maar misschien is het eerlijker om toe te geven dat niet alles zich laat oplossen met een hoopvolle conclusie. Zo werkt het nu eenmaal niet.