Heeft America’s Next Top Model de modewereld verbeterd of juist beschadigd?

America’s Next Top Model kwam met de belofte van meer diversiteit in de modewereld. Maar wie nu terugkijkt, ziet vooral een toxische wereld waarin grenzen werden overschreden. Wat is de impact van het programma geweest?

'Ik was echt in shock', zegt mode-activist en opinieschrijver Janice Deul in de podcast Vroeg!. Vol verbazing zat ze te kijken naar de documentaireserie Reality Check: Inside America’s Next Top Model. Ze zag hoe bodyshaming, het verheerlijken van geweld en grensoverschrijdend gedrag structureel onderdeel waren van het programma.

24 seizoenen lang waren tienermeiden en modellen in spe in de ban van ANTM. Het concept werd bedacht door supermodel Tyra Banks, die als zwarte vrouw zelf niet paste binnen de schoonheidsidealen van die tijd. Met het programma wilde ze barrières doorbreken en een nieuwe generatie modellen een podium geven. Ongeacht maat, vorm, kleur of uitstraling.

Het programma was een mix van realityshow en een afvalrace. De kandidaten woonden samen, werden constant gefilmd en voerden opdrachten uit. Iedere aflevering viel er iemand af. Een soort Idols, maar dan voor modellen. Achter de schermen had de productie alle touwtjes in handen. Wie als lastig werd gezien, liep het risico naar huis gestuurd te worden. En daarmee kon de droom om model te worden in één klap uiteenspatten. Dat zorgde voor een omgeving waarin jonge meiden constant onder druk stonden en vaak over hun eigen grenzen heen gingen. 'Het is de ideale kweekvijver voor misbruik', zegt Deul.

De toon en opdrachten werden steeds extremer. Modellen moesten poseren alsof ze een eetstoornis hadden, alsof ze slachtoffer van een moord waren of tussen echte daklozen. Ook werden ze uitgehongerd en uitgedroogd, en raakten modellen onderkoeld. Van Deul vult het lijstje aan: 'Bodyshaming, vernedering, verheerlijking van geweld en aanranding. Dingen waarvan je nu zegt: stop, dat kan echt niet.'

Een van de meest schrijnende voorbeelden waren de make-overs. Zo werden er tanden getrokken en moesten sommige kandidaten hun haar afscheren, vaak zonder duidelijke uitleg. 'Afrohaar werd afgeschoren door witte mensen. Er werd gelachen en hun haar werd belachelijk gemaakt. Heel vernederend, onprofessioneel en eigenlijk afschuwelijk. Dan ben je nog een jong meisje en staat de camera constant op je snufferd.'

Volgens Deul passen deze problemen in een bredere cultuur in de modewereld, waarin modellen weinig te zeggen hadden. 'Er is geen bond. Je bent overgeleverd aan de willekeur van de mensen op de set. Ze kregen impliciet of expliciet te horen: dit is nog niks vergeleken met wat je straks te wachten staat. Of: als je dit niet aankunt, ben je dus niet geschikt voor dit vak.'

'We verlegden de grenzen steeds, omdat het publiek erom vroeg', zegt Tyra Banks in de documentaire, waarmee ze de schuld deels bij de kijker legt. Volgens Deul is dat te makkelijk gezegd, maar deels waar. 'Kijkcijfers bepaalden wat toelaatbaar leek. Alles ging steeds een stapje verder: extremer, groter, dramatischer.'

Die druk had directe gevolgen voor de modellen. 'Alsof ze vergaten dat het echt om levende mensen ging’, zegt Deul. Deelnemers werden vaak aan hun lot overgelaten en de productie stuurde bewust aan op mental breakdowns. Alles voor het effect op tv. ‘Tranen en emotie, dat scoorde. En ik geef toe: ik heb er toen zelf ook smullend naar gekeken.'

ANTM opende deuren die eerder gesloten leken: zwarte modellen, curvy modellen, LGBTQ+-juryleden en kandidaten met een transverleden kregen een podium. 'De intentie was er. Maar achteraf voelt die vooruitgang eerder als een trend, in plaats van iets blijvends. De modewereld lijkt weer terug te rennen: dun, dunner, dunst is opnieuw dominant.' Vollere vrouwen en modellen met een transverleden verdwijnen van covers en diversiteit wordt vaak teruggebracht tot nieuwe stereotypes. 'Dan zie je bijvoorbeeld een bepaald type beeldschone vrouwen uit Soedan. Prachtig, maar ze lijken allemaal op elkaar', aldus Deul.

Opvallend genoeg niet vanuit de modewereld zelf, zegt Deul. 'De veranderingen zijn ontstaan door activisme en door consumenten die hun mond opentrekken. Niet door de industrie.' Ze noemt de modewereld zelfs behoudend. ‘We hebben het idee dat mode vooruitloopt, maar het is juist een hele in zichzelf gekeerde wereld.’

Er is wel meer aandacht voor grensoverschrijdend gedrag, mede door verhalen over seksueel misbruik in allerlei sectoren. 'Mensen geven sneller aan: dit is mijn grens', zegt Deul. Tegelijkertijd ontbreekt een structurele oplossing. 'De mode-industrie zou een onafhankelijk meldpunt moeten krijgen, zodat modellen en medewerkers klachten kunnen indienen zonder angst.'

De nalatenschap van ANTM is dubbel. Het opende deuren en bracht problemen aan het licht, maar liet ook zien hoe kwetsbaar modellen zijn in een wereld die draait om uiterlijk en macht. 'Er was weinig nazorg, terwijl het voor sommige kandidaten traumatisch was', zegt Deul. Oftewel: het programma veranderde de modewereld niet in één klap, maar maakte wel zichtbaar wat er móést veranderen.