
Meerkoeten op het ijs
© Fotograaf ThijsG
Tussen Rusland en Europa loopt een grens die momenteel volop het wereldnieuws bepaalt. Voor vogels stelt die grens echter niets voor. Zij trekken moeiteloos van oost naar west en steken zonder paspoort of controlepost duizenden kilometers af.
De komende weken volgen we in Vroege Vogels een aantal vogelsoorten die hun zomers doorbrengen in Rusland en nu in Nederland overwinteren. Hoe verloopt die trektocht, waarom kiezen ze ons land als winterverblijf en welke uitdagingen komen ze onderweg tegen? Verslaggever Gert Elbertsen gaat samen met Joost van Bruggen van Sovon Vogelonderzoek Nederland op zoek naar antwoorden in het Arnhemse Park Sonsbeek.
Terwijl veel Nederlandse broedvogels in het najaar naar Zuid-Europa of Afrika vertrekken gaan duizenden vanuit Rusland, Finland en de Baltische staten westwaarts naar Nederland om hier de winter door te brengen. Op plassen, meren en sloten verschijnen daardoor ineens veel meer van deze zwartgekleurde watervogels met hun opvallende witte bles. Nederland is voor overwinterende meerkoeten een aantrekkelijk toevluchtsoord. Het klimaat is er milder dan in grote delen van Noord- en Oost-Europa, waar meren en moerassen in de winter vaak maandenlang dichtvriezen. In Nederland blijven veel wateren juist ijsvrij en kunnen de vogels voldoende voedsel vinden.

Dat Nederlandse wateren in de winter vol zitten met buitenlandse gasten blijkt uit ringonderzoek. Vogelaars en onderzoekers hebben regelmatig meerkoeten afgelezen die eerder werden geringd in Rusland, Estland, Letland en Finland. Sommige vogels leggen daarbij afstanden af van meer dan tweeduizend kilometer. Nederlandse meerkoeten zijn minder reislustig dan hun Russische broertjes en zusjes. Veel van hen blijven het hele jaar door in dezelfde regio, al kunnen ze bij strenge vorst tijdelijk uitwijken naar open water dichter bij de kust. In de winter vormen meerkoeten vaak grote groepen. Op het IJsselmeer, Markermeer en de Randmeren kunnen zich tienduizenden vogels verzamelen. Daar grazen ze op waterplanten en rusten ze uit voordat ze in het voorjaar weer terugkeren naar hun broedgebieden.