Sint Janstros: oeroud midzomer-boeket

Zondag 21 juni is het de langste dag van het jaar. Tegenwoordig een dag als geen ander, maar vroeger één van de belangrijkste momenten van het jaar. Rondom midzomer bestonden veel volksgebruiken en -verhalen gerelateerd aan planten. Sommige hebben het tot in de huidige tijd overleefd. Zo wordt in bepaalde dorpen rond Eindhoven ieder jaar een bovennatuurlijk boeket gemaakt: de Sint Janstros.

Al voordat het christendom zijn intrede deed in Europa was de langste dag een belangrijk jaarlijks ijkpunt. "Van oorsprong vierde de bevolking midzomer. De natuur was dan op zijn hoogtepunt", aldus Geertje Jansen. "Het was een heel groot en belangrijk feest voor Germanen en Kelten." Jansen is floralorist: iemand die zich bezighoudt met de soms oeroude cultuurhistorie van planten.

"Latere christenen wilden dat de bevolking niet meer deze heidense feesten vierden, maar wilden het tegelijkertijd makkelijk maken om over te stappen op christelijke feesten." Zo werd midzomer getransformeerd in Sint Jan; de viering van de geboortedag van Johannes de Doper op 24 juni.

Met die transformatie vonden ook oude heidense gebruiken van planten een nieuwe vorm. Zo werden op veel plekken in noordwest Europa Sint Janstrossen gemaakt. “Een bosje van vaak zeven planten waar van oudsher bovennatuurlijke krachten aan toe werden gedicht.”

Planten die regelmatig terugkomen in Sint Janstrossen zijn bijvoet, duizendblad en Sint-Janskruid. Die laatste word al eeuwen geassocieerd met vruchtbaarheid. "Als je niet zwanger wilde worden moest je deze op zolder hangen." Alhoewel dat weinig zal hebben geholpen, komt de link met vruchtbaarheid niet uit de lucht vallen. "De moderne wetenschap heeft aangetoond dat er stoffen in Sint-Janskruid zitten die van invloed zijn op de hormoonhuishuiding. Op de bijsluiter van de anticonceptiepil staat dat je hem niet mag gebruiken in combinatie met Sint-Janskruid."

In sommige dorpen rondom Eindhoven, zoals Oerle en Leenderstrijp worden die Sint Janstrossen rond 24 juni nog steeds gemaakt gewijd door een priester. Deze trossen worden vervolgens bij de deur opgehangen en zouden de rest van het jaar beschermen tegen bliksem, ziekte en ander onheil.