Op pad met Menno Bentveld: Waterspitsmuis

In natuurgebied Lettelberterpetten zwemt een op vis jagende spitsmuis met een giftige beet. "Quatsch? Broodje aap? Niks van dat al", schrijft Menno Bentveld in zijn column voor de Varagids. De waterspitsmuis is het meest zonderlinge dier van ons land met een zwarte vacht, schattig snuffelneusje, zwemvliezen en giftig speeksel!

Lees hieronder de gehele column:

Een op vis jagende onderwater zwemmuis met een giftige beet. Quatsch? Broodje aap? Niks van dat al. Zwemt gewoon rond in de Lettelberterpetten. Eerst even over de naam van het natuurgebied waar we de komende aflevering van Vroege vogels tv bivakkeren, dan hebben we dat maar gehad: de Lettelberterpetten. Tongbreker van de buitencategorie. In het kort: bij het Groningse dorpje Lettelbert is ruim honderd jaar geleden veen gewonnen.

Waar veen werd weggeschept ontstonden langgerekte waterpartijen – petgaten – met reepjes land ertussen waarop het veen te drogen werd gelegd. Ziedaar: de Lettelberterpetten. Omdat deze petgaten langzaam dichtgroeien worden ze tegenwoordig regelmatig opengegraven voor het behoud van bijzondere natuur en ecologische systemen. Waanzinnig mooi gebied met geheimzinnige moerasbossen en plankenpaden boven inktzwart water. Op weg naar Groningen? Even de snelweg af bij Lettelbert en hup, het drassige land in.

Nu naar de hoofdpersoon van ons verhaal, misschien wel het meest zonderlinge dier van ons land: de waterspitsmuis. Kijk, een muis, da’s nog niet zo opzienbarend. Een spitsmuis wordt al iets interessanter. Maar met een WATERspitsmuis krijg je de zaal wel stil. Ten eerste vanwege het uiterlijk van het diertje. De waterspitsmuis heeft een prachtige vacht, van boven vuilgrijs, tegen het zwarte aan. Voordeel daarvan is dat-ie niet afsteekt tegen het donkere water. Als je als reiger omlaag loert zie je ’m niet zwemmen. En zijn onderkant is zilverwit. Vissen of andere roofdieren die vanaf de bodem omhoogkijken kunnen hem tegen de lichtgrijze lucht nauwelijks waarnemen. (’t Is Nederland, hè? Dus de evolutie heeft die muis toegerust op lichtgrijze luchten.)

Dan die neus. Denk aan een muis met een schattig snuffelneusje, maar dan een die wel drie centimeter lang is. En daarbij bewegelijk en flexibel zodat-ie om een hoekje kan ruiken. Dan kan hij ook nog eens zwemmen, met zijn voorpootjes harkend over de rivierbodem en met zijn achtervoetjes trappelend door het water. Uiteraard met zwemvliezen tussen de tenen. Razendsnel achter prooien aan. En die prooien, nou komt het mooiste, zijn dus andere dieren.

De waterspitsmuis is een vleeseter die kevers, larven, maar ook vissen vangt en die naar zijn hol sleept, waarvan de ingang soms onder water ligt. Een visvangende muis met giftig speeksel waarmee hij zijn prooien verdoofd voordat hij ze, nog levend, in stukken scheurt! Heb je het ooit zo zout gegeten? Het beestje komt op best wat plekken in ons land voor, maar is zonder meer schuw en zeldzaam.

Dolblij waren we dan ook toen de jonge onderzoekers van de JNM (Jeugdbond voor Natuur en Milieu), die in opdracht van de boswachter de soortenrijkdom van de Lettelberterpetten (lukt het al zonder te struikelen?) in kaart brengen, een exemplaar in hun valletje hadden. Zelf stonden ze ook te juichen want een waterspitsmuis is geen dagelijkse kost. Natuurfilmer Marit snel de muis in ons cuvet, fluks een paar mooie shots gemaakt en hup: de muis weer richting het inktzwarte water. In een paar seconden was-ie verdwenen. Visjes vangen.