Op pad met Menno Bentveld: Kassie kijken

In natuurgebied de Noardlike Fryske Wâlden volgt Menno twee stagiaires die in de nestkastjes van de gekraagde roodstaart kijken. "Al kruipend en sluipend door de houtwallen klappen ze deksels van nestkastjes open en werpen een blik naar binnen. Met zeer wisselend resultaat", aldus Menno in zijn wekelijkse column voor de Varagids.

Lees hieronder de gehele column:

Laura en Sara zijn van Van Hall Larenstein. Klinkt mooi of niet? Het is niet dat Laura en Sara van adel zijn, maar ze studeren aan één van de meest gerenommeerde natuuropleidingen in Nederland die de onderzoekers en natuurbeheerders van de toekomst aflevert. Laura en Sara zijn stagiairs en kijken kastjes. Iedere week werken ze zich, weer of geen weer, door de houtwallen en elzensingels van de Noardlike Fryske Wâlden. In dit uitgestrekte gebied hangen 220 nestkasten voor onderzoek naar de gekraagde roodstaart, ook wel de Keninginne fan ‘e Wâlden genoemd.

Een prachtig gekleurde broedvogel die het grootste deel van het jaar in Afrika vertoeft, maar telkens enkele maanden terugkeert naar de houtwallen en elzensingels rond Surhuisterveen en Eastermar. Wanneer arriveren de vogels precies? Wat voeren ze hun jongen? Waarom hebben ze een voorkeur voor eikenhoutwallen, maar komen er in elzensingels net zoveel jongen groot? Dat soort vragen. En hoe meer we weten, hoe beter we de vogel en dit landschap kunnen beschermen.

Gekraagde roodstaarten broeden ook prima in boomholtes en oude houtstobben, maar dat is lastig te onderzoeken en daarom zijn er op ooghoogte aan bomen honderden nestkastjes opgehangen die makkelijker te controleren zijn. Moet je wel kilometerslange tochten willen maken en veel hekken, slootjes en prikkeldraadversperringen over. Maandenlang draaien Laura (op de foto) en Sara hun diensten, maar deze stage heeft meer om het lijf dan simpelweg nesten tellen en vinkjes zetten.

Al kruipend en sluipend door de houtwallen klappen ze deksels van nestkastjes open en werpen een blik naar binnen. Met zeer wisselend resultaat. Er zijn kastjes leeg (jammer), er zijn kastjes ingenomen door koolmezen en hun jongen (schattig, maar onhandig voor het onderzoek, aangezien het om het broedsucces van de gekraagde roodstaart gaat) en er zijn nestjes vol piepende roodstaartjongen (feest, beschuit met muisjes!).

Aangrijpend wordt het als een van de meiden een dekseltje openklapt en stilvalt… Tussen de liefdevol verzamelde veertjes en stukjes mos, gerangschikt tot een perfect nestkommetje waarin ooit een tiental snoepgoedblauwe eitjes lag, vindt ze een doodstil hoopje jonge vogels. Ze liggen tegen elkaar aan alsof ze slapen, alsof ze elkaar warm houden in afwachting van de ouders die ze met rupsen en spinnetjes komen voeren. Maar de ouders zijn niet gekomen en de jongen zijn dood. Een klein drama met een groot vraagteken. Ouders gegrepen door een bosuil? Weggepest door een felle koolmees? Is er een rupsentekort? Wie zal het zeggen… de jongen zijn verhongerd. We kijken elkaar aan.

Ik ben eigenlijk een beetje verbaasd over hoe het me raakt. Want hoe vaak de meiden dit ook aantreffen, hoe vaak we tegen elkaar zeggen dat dit nu eenmaal ‘de natuur’ is, het blijft een verdrietig gezicht, gewoonweg waardeloos. Het nestje wordt voorzichtig verwijderd, met de kleine, koude lijfjes en al in de struiken gelegd, waarna het kastje weer schoon wordt achtergelaten voor nieuwe bewoners. Koolmezen? Gekraagde roodstaarten? Terwijl u dit leest, maken Laura en Sara hun zoveelste ronde, gaat het klepje open, is er dit keer misschien wél succes en worden er tien nieuwe jongen genoteerd.

Kijk zondag 14 juni 2026 om 19.10 uur naar de aflevering over de Noardlike Fryske Wâlden op NPO 2!