Nieuwe Rode Lijst Libellen: vooral algemene soorten achteruit

Er is een nieuwe Rode Lijst Libellen verschenen. De vorige stamt uit 2011 en sindsdien is er veel veranderd. Er zijn positieve veranderingen (soorten zijn teruggekeerd of algemener geworden), maar ook verontrustende ontwikkelingen. Vooral algemene, wijdverbreide soorten gaan massaal achteruit. Dat is een zorgwekkend signaal: het is slecht gesteld met ons oppervlaktewater.

Rode Lijsten vergelijken de situatie van nu met die in 1950. Als je oppervlakkig kijkt, zie je vooral positieve ontwikkelingen in de libellenstand. Slechts twee soorten die ooit in Nederland voorkwamen zijn verdwenen, terwijl we onder invloed van klimaatopwarming heel veel nieuwe soorten erbij hebben gekregen. Tot voor kort gingen de libellen dan ook inderdaad vooruit.

Op de Rode Lijst van 2011 waren de bedreigde soorten voornamelijk zeldzame libellen die hoge eisen stellen aan hun leefgebied en daardoor kwetsbaar zijn voor veranderingen in natuurgebieden. Sindsdien is er echter een omslag gekomen. Veel libellensoorten gaan de laatste jaren achteruit. En dat treft niet alleen de zeldzame specialisten, maar ook de algemene soorten van slootjes en vijvers.

Dat juist ook de gewone soorten achteruitgaan, geeft aan dat op grote schaal de kwaliteit van ons oppervlaktewater te wensen overlaat. Dit kan niet los worden gezien van pesticiden en andere schadelijke stoffen in het water. Ook zien we de hoeveelheid waterplanten in gewone slootjes afnemen en speelt klimaatverandering een rol.

De precieze oorzaak van de achteruitgang van gewone soorten is nog helemaal niet bekend. Wel is het zo dat libellen iets zeggen over de waterkwaliteit in onze leefomgeving: hoe beter de waterkwaliteit, hoe meer libellen. Nu gewone libellensoorten zo hard achteruit gaan, is duidelijk dat de kwaliteit van ons water hoger op de agenda moet komen, aldus de Vlinderstichting.

Om te kunnen vergelijken met andere landen wordt er tegelijk met de Nederlandse Rode Lijst ook een Rode Lijst volgens internationale criteria gemaakt. Deze kijkt niet naar referentiejaar 1950, maar alleen naar de ontwikkelingen van de afgelopen tien jaar. De internationale Rode Lijst geeft dus een beter beeld van hoe het nú met onze soorten gaat. En omdat veel libellen pas recent achteruitgaan, is deze lijst aanmerkelijk langer.

Rode Lijsten hebben een signaalfunctie: ze laten zien welke soorten met uitsterven worden bedreigd en in welke mate. Vooral op de internationale Rode Lijst staan nu alle alarmbellen op rood. Als we niets doen, raken we straks een deel van onze libellensoorten kwijt.

Bron: De Vlinderstichting