Lost onderzoek Zeehondencentrum het zeehondenmysterie op?

Na jaren van stijgende aantallen gewone zeehonden in het Waddengebied, laten recentere tellingen van de Trilateral Seal Expert Group een verontrustend beeld zien: er worden veel pups geboren, maar de totale populatieaantallen daalt. Tot nu toe was het een mysterie waar de jonge dieren bleven. Voorlopige resultaten van het onderzoek door dierenartsen van het WEC/Zeehondencentrum Pieterburen en onderzoekers van Universiteit Utrecht wijzen uit dat jonge gewone zeehonden in de afgelopen 10 jaar niet verdwijnen, maar in toenemende mate doodgaan. Dit onderzoek werd mogelijk gemaakt door Wereld Natuur Fonds Nederland (WWF-NL), dat inmiddels ook de financiering van vervolgonderzoek naar de doodsoorzaken heeft toegezegd.

Sinds de uitbraak van het zeehondenvirus in 1988 worden gestrande zeehonden geregistreerd in de database van het Zeehondencentrum. Sinds 2015 volgt dit een aangepast en vast protocol in combinatie met een necropsie, waardoor dit onderzoek mogelijk was. Dit onderzoek laat zien welke belangrijke rol langdurige monitoring, opvang en onderzoek spelen bij het volgen van ontwikkelingen in de Waddenzee en de gezondheid van beschermde zeezoogdieren.

De onderzoekers hebben zich in eerste instantie gericht op het in kaart brengen van alle data. Over de gehele onderzoeksperiode (2015-2025) werd een toename waargenomen in het aantal dood gevonden gewone zeehonden. Hoewel die aantallen grotendeels opliepen met de populatie, was dat bij jonge gewone zeehonden niet het geval. In deze leeftijdscategorie toont het onderzoek aan dat er jaarlijks in toenemende mate dode dieren gevonden.

Van 995 dood gevonden gewone zeehonden zijn ook de sectierapporten nader bestudeerd. Hieruit blijkt dat veel jonge gewone zeehonden te maken hebben met longworminfecties. De ernst van deze infecties en de gevolgen voor hun gezondheid worden nog onderzocht. Het is echter onwaarschijnlijk dat longworminfecties op zichzelf de toegenomen sterfte verklaren.

Daarom is er aanvullend onderzoek nodig om de doodsoorzaken bij jonge gewone zeehonden beter in kaart te brengen en te onderzoeken of hierin veranderingen zijn opgetreden gedurende de onderzoeksperiode. WWF-NL heeft hiervoor inmiddels haar steun toegezegd.

WEC/Zeehondencentrum en Universiteit Utrecht werken al langere tijd samen in strandingsonderzoek van zeehonden. Sinds vorig jaar wordt een aantal dode zeehonden naar Utrecht gebracht voor pathologisch onderzoek aan de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht. Deze worden projectmatig onderzocht.

Sinds 2008 doet Universiteit Utrecht onderzoek naar de doodsoorzaak van gestrande bruinvissen, later ook de grotere zeezoogdieren zoals walvissen en dolfijnen. Eerder gaven zij aan blij te zijn om hun blik te kunnen verbreden naar zeehonden, om de afname in het Waddengebied en de gezondheid van zeehonden te onderzoeken. Als toppredatoren zijn zeezoogdieren een belangrijke graadmeter voor de gezondheid van het ecosysteem.

Bioloog Lonneke IJsseldijk, hoofd van het Strandingsonderzoek: “Deze eerste uitkomsten geven ons een beeld dat er echt iets aan de hand is. Daarom is het des te belangrijk dat we nu de doodsoorzaken goed in kaart brengen om zo meer inzicht te krijgen in de gezondheidsstaat van deze dieren voortijdig aan het overlijden.”

Volgens WWF-NL is het essentieel om meer inzicht te krijgen in het ecosysteem van de Waddenzee. Kees Verhoog, Hoofd Nederland Programma van WWF-NL, licht toe: “De gewone zeehond is de kanarie in de kolenmijn voor de Waddenzee. Na 40 jaar succes door het terugdringen van jacht en vervuiling krimpt de gewone zeehondenpopulatie weer. Het is zorgwekkend dat de eerste resultaten nu laten zien dat een toenemend aantal jonge zeehonden niet volwassen wordt. Wij hopen dat het vervolgonderzoek laat zien hoe we meer kunnen betekenen voor de gewone zeehond en alles wat leeft in de Waddenzee.”

Het voortbestaan van het WEC/Zeehondencentrum is momenteel onzeker. Afgelopen vrijdag is de voorgenomen faillissementsaanvraag met een week uitgesteld. Bij een faillissement komt niet alleen de voortgang van dit onderzoek in gevaar, maar ook het werk van het centrum op het gebied van zeehondenopvang, onderzoek, monitoring en educatie. Juist nu de gewone zeehondenpopulatie in het Waddengebied lijkt af te nemen en de oorzaken daarvan nog niet duidelijk zijn, is het belangrijk dat deze kennis en expertise behouden blijven.

Dit onderzoek onderstreept het belang van professioneel ingerichte zeehondenopvang, volgens de afspraken van het Zeehondenakkoord, in combinatie met langdurige monitoring en wetenschappelijk onderzoek. De betrokken partijen hebben daarom besloten de resultaten nu al naar buiten te brengen. Meer inzicht in de ontwikkeling van de zeehondenpopulatie en de mogelijke doodsoorzaken is van groot belang voor de bescherming van wilde zeehonden en hun leefgebied.

Bron: WEC/Zeehondencentrum, WWF-NL, Universiteit Utrecht