Lepelaars sturen vakantiefoto’s vanuit Afrika

Acht jaar geleden gingen we in onze fantastische Wadden-serie mee met lepelaaronderzoekers Tamar Lok en Petra de Goeij om lepelaars te vangen en te kleurringen tijdens het broedseizoen. Ze wilden erachter komen hoe hun overleving is en welke gebieden ze gebruiken tijdens de trek en in onze winter. Hierbij hebben ze ook jongen geringd en later gezenderd van vogels die naar West-Afrika trekken om te kijken of zij dan ook naar dezelfde plekken gaan. Het onderzoek is ondertussen een stuk verder, laat Arne van Eerden aan ons zien. Hij doet zijn promotieonderzoek naar de lepelaar.

Acht jaar geleden waren de zenders nog een stuk primitiever en moesten die ter plekke met antennes worden afgelezen. Tegenwoordig geven de zenders elke uur een update met data waarbij elke 10 minuten een GPS-locatie is genoteerd en zelfs het gedrag van de vogel op dat moment. Er worden nu ook nieuwe zenders ontwikkeld die foto’s en geluid opnemen. Met de foto’s kunnen ze ringen van lepelaars rondom de gezenderde vogels aflezen. Hopelijk hebben ze binnenkort dus vakantiefoto’s, zegt Arne.

En ondanks dat lepelaars stille vogels zijn, is ook geluid interessant om op te nemen. Voordat ze vertrekken maken ze een soort oekend geluid. Het lijkt een soort communicatie over wel of niet op trek gaan.

Dankzij al het werk van het ringen en zenderen van lepelaars, weten onderzoekers nu dat jongen niet meevliegen met hun ouders naar het zuiden. Oudervogels die naar Senegal vliegen, vertrekken ook eerder om de lange tocht te kunnen maken. Ook lijkt het niet in de genen te zitten, zoals vaak bij zangvogels het geval is. Het lijkt meer op een cultureel gebeuren. Jonge vogels blijven steeds vaker in Nederland. Als dit bevalt, dan doen ze dat ook nog als adult (never change a winning team). Anders haken ze aan bij grote groepen volwassen lepelaars, die weten precies waar ze elk jaar naartoe gaan. Wat de beweegredenen zijn van een individuele lepelaar om te blijven of met de groep mee te gaan, is nog onduidelijk.

Een ander groot vraagstuk waar de onderzoekers aan werken is waar lepelaars aan overlijden. Veel onderzoekers weten niet wat er gebeurt met hun onderzoeksvogels omdat die alleen geringd zijn. Maar als je een dier kan opsporen met een zender, dan kun je erachter komen. Voor de lepelaar is veel data verzameld. Lepelaars zijn heel sociale vogels, maar mensen die van lepelaars houden ook, zegt Arne. Als zij zien dat er een lepelaar is gestorven in Spanje, sturen ze een appje naar vogelaars ter plekke en heb je dezelfde dag al resultaat binnen.

Uit de data blijkt dat veel lepelaars slachtoffer worden van roofvogels. In Nederland heb je de zeearend, maar in Frankrijk bijvoorbeeld de steenarend. Ook vossen zijn een grote doodsoorzaak. Met slecht weer komen lepelaars nog wel eens terecht in hoogspanningsdraden. En soms zijn ze te weinig opgevet voor de trek.

Kijk zondag 1 november 2026 om 19.25 uur naar de aflevering over de Schiermonnikoog op NPO 2!