Klimaattop COP31 in Antalya Turkije | Vierde dag

In de Turkse stad Antalya is de jaarlijkse VN-klimaattop officieel begonnen. De komende twee weken zijn diplomaten, regeringsleiders, maatschappelijke organisaties en tienduizenden andere vertegenwoordigers bijeen om te praten over het beperken van klimaatverandering en het omgaan met de gevolgen ervan. Volgens schattingen wonen meer dan 65 duizend mensen de top dit jaar bij.

Hieronder volgt onderstaande overzicht van de ontwikkelingen per dag:

Internationale investeringsverdragen zitten klimaatbeleid in de Europese Unie te vaak dwars, vindt een groep van tientallen juridisch experts. In een brief roepen ze lidstaten daarom op om veel afspraken in deze overeenkomsten te herzien.

Naar aanleiding van de VN-klimaattop COP31 spreken de academici hun zorgen uit over bilaterale investeringsverdragen, waarvan lidstaten er meer dan 1400 hebben getekend. Deze verdragen zijn bedoeld om internationale investeringen te stimuleren, met afspraken die de belangen van buitenlandse investeerders beschermen.

Maar volgens de briefschrijvers, onder wie hoogleraren in de rechten aan Nederlandse universiteiten, gebruiken bedrijven in de fossiele industrie dit soort verdragen vaak om klimaatmaatregelen aan te vechten als die tegen hun belangen ingaan. Daarbij zou alleen de dreiging van een dure arbitragezaak al een afschrikwekkend effect hebben op overheden die klimaatbeleid willen invoeren. Dat staat op gespannen voet met de verplichting voor EU-lidstaten om klimaatverandering zo veel mogelijk tegen te gaan, stelt de brief. Daarnaast komen de kosten van claimzaken om mogelijk misgelopen winsten voor fossiele bedrijven op deze manier bij de belastingbetaler terecht.

De academici pleiten onder andere voor het aanpassen of beëindigen van afspraken in verdragen die "investeringen in fossiele energie beschermen tegen legitieme klimaatmaatregelen". De Europese Commissie zou daarbij een EU-brede aanpak moeten coördineren. Lidstaten moeten wat de briefschrijvers betreft ook afzien van nieuwe verdragen die de investeringen door fossiele bedrijven beschermen en wereldwijd moeten pleiten voor hervormingen rondom investeringsverdragen. Ook pleit de brief voor meer openheid rondom investeringsverdragen.

Het is niet de eerste keer dat investeringsverdragen kritiek krijgen omdat ze acties tegen vervuiling en klimaatverandering hinderen. In 2022 kondigde toenmalig klimaatminister Rob Jetten aan dat Nederland uit het Energy Charter Treaty (ECT) zou stappen, omdat dit verdrag een obstakel was voor het halen van de klimaatdoelen van Parijs. In 2024 kondigde de Europese Unie aan uit dit verdrag te stappen. Daarvoor grepen energiebedrijven naar het ECT om miljardenclaims tegen de Nederlandse overheid in te dienen vanwege de versnelde sluiting van kolencentrales.

De Zweedse activist Greta Thunberg is voor het eerst in vijf jaar weer op een klimaattop, met harde kritiek op landen die de klimaatcrisis in haar ogen alleen maar erger maken. "De planeet is niet zomaar stervende, ze wordt vermoord. En we weten door wie", zei Thunberg op de COP31 in Antalya, waar ze samen met parlementslid Sagar Dhakal uit Nepal en andere activisten een persconferentie gaf.

Volgens Thunberg wordt de aarde verwoest door "de mensen van wie vaak wordt gehoopt dat ze ons zullen redden", zei ze, doelend op regeringsleiders en andere bestuurders. "Maar niemand komt ons redden. Daarom is het onze verantwoordelijkheid om op te staan en te vechten voor onze mensenrechten. Wij moeten de volwassenen in de kamer zijn", aldus de nu 23-jarige Zweedse, die als scholier bekend werd door haar 'stakingen voor het klimaat'.

Dhakal vroeg onder meer aandacht voor betere waarschuwingssystemen, na de dodelijke gletsjerramp in Nepal van afgelopen zomer. Hij vergeleek zijn land met Zwitserland, dat zich wel zulke systemen kan veroorloven. "We hebben steun en samenwerking nodig."

Het Verenigd Koninkrijk krijgt voor het eerst een speciale gezant voor klimaatveiligheid. Dat maakte premier Andy Burnham bekend op de klimaattop COP31 in Antalya. "Klimaat is een kwestie van nationale veiligheid", legde hij uit.

Burnham, die afgelopen zomer aantrad, blikte tijdens zijn speech terug op zijn eerste weken als premier. Hij kreeg toen te maken met de "zwaarste bosbranden" in de geschiedenis van zijn land. Ook in andere Europese landen waren er toen hittegolven en branden.

De premier wijst nu Madeleine Alessandri aan als eerste klimaatveiligheidsgezant. Zij was voorheen hoofd van een belangrijke inlichtingencommissie (JIC) die zich bezighoudt met de nationale veiligheid. De JIC werkte onder leiding van Alessandri aan een rapport over de invloed van klimaatproblemen op de staatsveiligheid, schrijft de krant The Guardian. Er werd gewaarschuwd dat het instorten van ecosystemen kan leiden tot voedseltekorten, massamigratie en conflicten tussen landen.

Bij de klimaattop in Antalya zijn sinds zaterdag 87 privévliegtuigen geland, meldt Oxfam Novib. Dat zijn er nu al meer dan tijdens de hele klimaattop in Brazilië vorig jaar.

De aangekomen privéjets zijn goed voor zo'n 777 ton aan CO2, aldus Oxfam. Dat is vergelijkbaar met een vlucht van drie keer de wereld rond.

Volgens de hulporganisatie Oxfam Novib zijn privévliegtuigen zeer schadelijk voor het klimaat en neemt het gebruik van dat soort toestellen de afgelopen jaren alleen maar toe. Zo'n 250.000 mensen zouden vliegen met dat soort eigen vliegtuigen, oftewel 0,003 procent van de wereldbevolking.

"Het belasten van privéjets kan jaarlijks circa 45 miljard dollar opleveren, bijna twaalf keer zoveel als rijke landen in 2025 aan VN-klimaatfondsen hebben bijgedragen", aldus Hilde Stroot, klimaatexpert van Oxfam Novib. "Het is wat Oxfam betreft de hoogste tijd om het 'de vervuiler betaalt'-principe daadwerkelijk ten uitvoer te brengen, en de grootste en rijkste vervuilers hun eerlijke aandeel te laten betalen voor hun bijdrage aan de klimaatcrisis."

Oxfam wijst erop dat de gevolgen van klimaatverandering vooral in armere landen worden gevoeld, waar de inwoners juist minder bijdragen aan de uitstoot van broeikasgassen. Volgens de organisatie stoot een persoon uit de rijkste 1 procent van de wereldbevolking 34 keer meer uit dan een gemiddeld persoon.

Bron: ANP