Floralore: belang van volksgeloof rondom planten

Geertje Jansen noemt zichzelf graag een floralorist. Ze verzamelt en vertelt over oude volksgebruiken en de vaak magische verhalen over planten, bomen en struiken. Want niet alleen de flora zelf, maar ook de cultuurhistorie eromheen is het beschermen waard. "Deze floralore maakt je leven veel rijker."

Met Geertje lopen we tussen de boomstamkano’s, een Romeinse boerderij en een jager-verzamelaarshut van het openluchtmuseum preHistorisch dorp in Eindhoven. Maar we zijn hier voor de planten. "Dit is de mariadistel", zegt ze, terwijl ze gehurkt naar een schitterend wit-geaderd, stekelig blad wijst. "Het verhaal gaat dat Maria, terwijl ze Jezus de borst gaf melk morste. Haar melk is heilig en mag daarom de grond niet raken. Toen was er een plant die snel zijn blad ontvouwde, waardoor de melk werd opgevangen. Als dank daarvoor heeft de mariadistel nu deze prachtige witte vlekken."

Het gaat er Geertje niet om of dat voorval met Maria echt is gebeurt. De fascinatie zit hem erin dat mensen al eeuwen dit soort verhalen doorgeven. Veel van die verhalen hebben ook een link met het oude gebruik van planten. Zo wordt Bacchus, de Romeinse god van de wijn, afgebeeld met een krans van klimop op het hoofd. De Romeinen gebruikten diezelfde klimop ook ter bescherming tegen dronkenschap.

Eigenlijk is het al heel bijzonder dat die verhalen en gebruiken zo lang bewaard zijn gebleven. "De Kelten gebruikten bijvoorbeeld deze plant als smaakmaker." We hurken bij een volgende plant die net uit de grond komt, nu nog met donkergroene met niervormige bladeren. Hij proeft ui-achtig en heeft een wat bittere nasmaak. "Look-zonder-look. De Romeinen schreven dat de Kelten deze plant aten." Ook later, vooral begin vorige eeuw, werd floralore vastgelegd. "Botanici bezochten relatief geïsoleerde gemeenschappen op het platteland en legden die gebruiken en verhalen vast."

Geertje put nog steeds uit die kennis, maar floralore staat volgens haar onder druk. "Er zijn in Nederland maar twee of drie mensen die zich hier actief mee bezig houden." Doodzonde vindt ze. "Deze wereld is vaak erg gericht op ratio, terwijl floralore je kan laten verwonderen." Ze schreef het boek De verborgen geschiedenis van Polderplanten. Daarmee hoopt ze dat het magische denken weer een plekje in ons hart mag krijgen: "Want een klavertje vier brengt echt wel geluk, als je er maar in gelooft."