Biodiversiteit meten via eDNA in de lucht

Het is een methode om de aanwezigheid van alles wat leeft aan te tonen zonder de soorten zelf te vangen: Environmental DNA (eDNA), ook wel 'omgevings-DNA'. De methode is gebaseerd op het feit dat alle levende organismen via huidcellen, urine of pollen hun DNA achterlaten. Dit gebeurt al vaker via water- en bodemmonsters, maar nu wordt er ook steeds meer eDNA uit de lucht gevangen.

Traditioneel brengen ecologen de biodiversiteit in kaart door planten en dieren in het veld te inventariseren. Dat kost veel tijd, is arbeidsintensief en kan de natuur verstoren. Met eDNA kan een deel van die inventarisatie sneller, completer en met minder verstoring plaatsvinden. Uiteindelijk vervangt eDNA het traditionele veldwerk niet, maar is het een waardevolle aanvulling. De eDNA-methode kan helpen om soorten sneller op te sporen en gerichter onderzoek te doen.

In het Reevediep, een nieuwe waterverbinding vlakbij Kampen, tussen de IJssel en het Drontermeer, wordt op dit moment een pilot uitgevoerd voor biodiversiteitsonderzoek met behulp van lucht-eDNA. De pilot wordt uitgevoerd door Witteveen+Bos, EcoPulse, TNO en Datura. EcoPulse gebruikt voor de monitoring een mobiele installatie waarmee in korte tijd eDNA uit duizenden kubieke meters lucht wordt gefilterd. Zo ontstaat er een goed beeld van de planten- en diersoorten die in het gebied voorkomen.

Sebastiaan Schep van Witteveen+Bos heeft het initiatief genomen voor deze pilot: "Toen ik hoorde van de laatste ontwikkelingen op het gebied van het meten van lucht-eDNA, wilde ik deze zo snel mogelijk testen in de praktijk. Het Reevediep is een geschikte plek om de eDNA-methode te testen. Het gebied is recent ontwikkeld in opdracht van Rijkswaterstaat en de provincie Overijssel. De voormalige polder is uitgegroeid tot een waterrijk gebied (wetland) dat zich nog steeds ontwikkelt. Om te zien hoe de ontwikkeling verloopt kunnen we via lucht-eDNA het gebied monitoren."

Een van de dieren die hoog op de verlanglijst staat bij het vangen van lucht-eDNA is de waterspitsmuis. Arjan Otten, strategisch adviseur natuur bij de provincie Overijssel: "Het zou fantastisch zijn als er DNA-sporen van de waterspitsmuis worden gevonden. Voor deze soort en ook voor de grote modderkruiper zijn speciale leefgebieden in het Reevediep ingericht. En als je dan sporen terugvindt van deze verborgen soorten dan weet je dat al ons werk niet voor niets is geweest."