Wetenschappers Diederik Jekel en Catalina Mosquera Rosas gaan op zoek naar het eeuwige leven

Van zombiecellen tot een 3D-geprinte nier. Jekels jacht naar het eeuwige leven doet onderzoek naar alles dat – met de kennis van nu – de dood kan uitstellen of op afstand kan houden.

Het blijft een ongelooflijke ontdekking, ook als je er nu weer over hoort in Jekels jacht naar het eeuwige leven. In 2008 ontdekte de Leidse hoogleraar Biomedische Datawetenschappen Bas Heijmans hoe het kon dat oorlogsbaby’s die tijdens of vlak na de hongerwinter waren geboren later in hun leven zo vaak met overgewicht kampten. Bas Heijmans en zijn mede-onderzoekers kwamen erachter dat dat kwam door een aanpassing in hun DNA. Ze hadden als baby in de buik van hun moeder hun eigen DNA zo afgesteld, simpel gezegd, dat ze ondanks alle honger toch optimaal konden groeien en overleven. En deze heel specifieke afstelling, die, zo bleek, permanent in hun DNA was opgeslagen, zorgde ervoor dat ze op latere leeftijd sneller dik werden in een wereld vol overvloed. Hun DNA was in- en afgesteld op schaarste. Een belangrijke ontdekking, want DNA, de menselijke genetische blauwdruk, was blijkbaar helemaal niet zo onveranderlijke blauwdruk als lang gedacht. Onze DNA-code blijft wel altijd gelijk, maar we kunnen deeltjes van ons DNA als het ware aan of uit zetten, of een soort van afstellen. Dat heet epigenetica.   

Het waren dit soort jonge wetenschappelijke inzichten, die voor Diederik Jekel, programmaker en ‘wetenschapsnerd die moeilijke dingen zo makkelijk mogelijk probeert te maken’, de inspiratie vormden voor Jekels jacht naar het eeuwige leven. In deze driedelige serie zet Diederik Jekel samen met medeprogrammamaker en co-host Catalina Mosquera Rosas nieuwe ontwikkelingen op een rijtje als het gaat om veroudering en (on)sterfelijkheid. Omdat, zegt Jekel, wetenschappers steeds meer beginnen te denken dat veroudering geen vaststaand lot is, maar een proces dat vertraagd kan worden. ‘In onze eeuw is er op het gebied van DNA-onderzoek al veel gebeurd. In 2003 is het voor het eerst gelukt om van iemand het hele DNA af te lezen. Dat zijn alle drie miljard lettertjes en de 20.000 eiwitrecepten die de mens rijk is. Ik zie DNA als een soort kookboek met eiwitrecepten. Toen kwamen de wetenschappers erachter dat het allemaal veel ingewikkelder was dan gedacht, omdat al die recepten op elkaar inhaakten, zo bleek, en omdat het ene recept belangrijker bleek dan het andere. Je kunt de volgorde van de recepten in het kookboek niet veranderen, wat dat betreft ligt je DNA vast, maar je kunt er wel een post-it bij plakken, dit eiwitrecept moet je vaker maken, en zo het ene stukje DNA belangrijker maken dan het andere. Op die manier kan iemand gedurende zijn leven, door te sporten of door niet te roken of te drinken, invloed uitoefenen op zijn gezondheid en op een lang of minder lang leven.’ 

In Jekels jacht naar het eeuwige leven gaan Jekel en Mosquera Rosas op zoek naar alles wat – met de kennis van nu – de dood kan uitstellen of op afstand kan houden. Of zelfs stoppen (?).  

Diederik: ‘We zijn gewend om de dood te zien als iets onvermijdelijks, een eindpunt waar je niets aan kunt veranderen. Maar wat als dat helemaal niet klopt? Wat als veroudering en sterven eigenlijk processen zijn die we kunnen begrijpen, meten en beïnvloeden? En hoeveel menselijkheid verliezen we als we dat proberen?’ Er komt van alles in de serie aan bod: genen, bloedplasma, stamcellen, zombiecellen, biohacking, AI-modellen… 

Mosquera Rosas: ‘Ik heb reportages gemaakt en ben bijvoorbeeld op bezoek geweest bij een vader met een erfelijke ziekte die hem nu al ernstig slechtziend maakt en in de toekomst blind zou kunnen maken. Zijn drie jonge dochters dragen dit gen ook, waardoor er een kans is dat zij later ook blind worden. Ze zijn nu een traject gestart waarin wordt onderzocht of CRISPR-technologie kan worden toegepast. Dat is de techniek waarbij je als het ware stukjes DNA kunt ‘wegknippen’. De hoop is dat dit kan helpen om verdere achteruitgang bij de vader te voorkomen en ervoor te zorgen dat de dochters niet blind worden. Maar de techniek staat echt nog in de kinderschoenen. De vader en zijn dochters behoren tot een van de eerste groepen bij wie deze mogelijkheid wordt onderzocht, waar ze al heel blij mee zijn. We hebben het in het programma ook over de mogelijkheid van nieuwe 3D-geprinte organen. Hoe mooi zou het zijn als je een nieuwe nier zou kunnen printen, of een hart. Zo ver is het nog niet en dat is ingewikkeld om voor elkaar te krijgen, maar er wordt al wel hard aan gewerkt.’   

Lees verder in VARAgids 20. Vanaf dinsdag 12 mei 2026 in de app, op de mat en in de winkel. Nog geen abonnee? Lees de VARAgids al vanaf 38 cent per week.