Los vast Kuipspektakel (1985-1987)

Halverwege de jaren 80 brachten de Los vast -popspektakels tienduizenden jongeren op de been. Leden van Drukwerk, Mai Tai, VOF de Kunst en presentator Jan Rietman blikken terug.

Los vast was de eerste jaren een keurig radioprogramma van de ncrv, dat elke zaterdagmiddag gepresenteerd werd door de al even onberispelijke Eddy Becker. Wel draaide het al vanaf het begin om livemuziek. Het waren vaak de popliedjes van het moment, maar er waren ook weken dat de luisteraars getrakteerd werden op het vrolijke getetter van een dixieland orkestje. ‘Op een bepaald moment werd Eddy opgevolgd door Gert van Brakel’, vertelt Jan Rietman. ‘Ik verleende in het begin allerlei hand-en-spandiensten achter de schermen en werd uiteindelijk producer van Los vast. Toen van Brakel op zijn beurt opstapte, werd mij gevraagd om de presentatie te doen. Als lid van Long Tall Ernie and the Shakers en Rainbow Train had ik al vaak op het podium gestaan. Ik heb gelijk ja gezegd. Of ik nu een liedje op het podium aankondigde of voor de radio maakte voor mijn gevoel niet zo’n verschil.’

In april 1979 werd de zenderkleuring van kracht, wat betekende dat Hilversum 3 – zoals NPO 3FM destijds nog heette – verder ging als popzender. ‘We konden kiezen: stoppen of moderniseren. We hebben gekozen voor het laatste, waarbij we in een moeite besloten om het land in te gaan en op locatie uit te gaan zenden. De eerste keer was in Spakenburg. Lekker dichtbij Hilversum, voor zo’n 400 jongeren. De tweede uitzending kwam vanuit een sporthal in het Zeeuwse Krabbendijke. Ik weet nog dat ik voor aanvang door een van de organisatoren aangeklampt werd. “Jan, Jan, ze lopen de deuren eruit.” Het waren Beatles-achtige taferelen. Ik wist toen dat we een bijzonder avontuur begonnen waren.’

Dat gevoel bleek te kloppen. In de maanden en jaren die volgden groeide Los vast uit tot een fenomeen. De zaaltjes werden verruild voor sporthallen, waarna het programma de sprong maakte naar Ahoy in Rotterdam, die een kleine twintig keer werd uitverkocht. De radioshow schreef vooral geschiedenis met de Los vast-spektakels zoals die in 1985, 1986 en 1987 in het Feyenoord Stadion – ‘De Kuip’ – in Rotterdam georganiseerd werden. Al die jaren bleef de opzet grofweg hetzelfde: Nederlandse artiesten, soms afgewisseld met een internationale ster, zongen hun actuele hits. De begeleiding kwam meestal niet van tape, maar werd verzorgd door de Los vast Band, die bestond uit gelouterde sessiemuzikanten zoals gitarist Lex Bolderdijk en drummer Ton op ’t Hof. Alles werd met veel enthousiasme aan elkaar gepraat door Jan Rietman. Steevast gestoken in uitbundige outfits stuiterde hij over het podium, maar hij ging ook regelmatig aan de piano zitten om een stukje mee te spelen. Ome Joop, een van de personages van André van Duin, was de altijd weer hilarische stoorzender. Hij draafde natuurlijk ook op in het traditionele slotakkoord van Los vast: de Dik Voormekaar Show .

Mai Tai was een van de groepen die vaak in Los vast optrad, de eerste keer in 1983 na het scoren van een hit met ‘Keep on dancin’. ‘Ik zie nog hoe we backstage aankwamen’, vertelt zangeres Jetty Weels. ‘Drie verlegen meisjes. We kwamen de Dolly Dots tegen. En ­Corry Konings. Gearriveerde sterren. We werden verondersteld te playbacken, maar we stonden erop om live te zingen. We wisten dat we dat konden. Het grappige was dat er na afloop toch nog twijfel bij de collega’s was. Het had zo goed geklonken. Was het wel echt live geweest? Jan Rietman was er zo van onder de indruk dat we vaak mochten terugkomen, wat natuurlijk goed voor onze populariteit was. We hebben enorm veel aan het programma gehad. Achter de schermen was er ook veel saamhorigheid. Er ontstonden daardoor mooie dingen. We raakten bevriend met Frank Boeijen, een van de andere vaste gasten. Het gevolg was dat we de koorpartij hebben gezongen in zijn hit “Kronenburg Park”. Tijdens een van de Kuip Spektakels hebben we George Kooymans begeleid terwijl hij “Just a little bit of peace in my heart” zong. Als ik daaraan terugdenk, krijg ik meteen weer kippenvel. Het was grandioos om dat te doen, voor zo’n enorm publiek.’

Jan Rietman vertelt dat het monstersucces van Los vast deels te verklaren was uit de doorbraak van een hele generatie nieuwe Nederlandstalige popgroepen zoals Doe Maar, Toontje Lager, VOF de Kunst, Drukwerk, Klein Orkest, Het Goede Doel en de Frank Boeijen Groep. Ze kwamen allemaal langs om hun nieuwste hits te spelen. ‘De opzet van het programma was heel sterk. Er werd live gespeeld. Alles draaide om de muziek. Er ontstond veel moois. We hebben inderdaad veel gehad aan de opkomst van de Nederlandstalige popmuziek. We versterkten elkaar. Het leidde tot koortsachtige taferelen, vooral als Doe Maar optrad. Meisjes die flauwvielen, ook al werd de massa natgespoten. De ehbo maakte overuren.’

VOF de Kunst, dat in 1983 doorbrak met de single ‘Suzanne’, kwam altijd graag langs bij Los vast , beaamt zanger Nol Havens. ‘Het was voor ons een heel belangrijk programma. Elke nieuwe single werd er gepromoot. Los vast was belangrijk als je een hit wilde scoren. Het was ook erg leuk om er te zijn. We kwamen collega’s tegen, we hoorden hun verhalen. Achter de schermen was het altijd een feest. Wat ook scheelde was dat Jan Rietman zelf muzikant was. Hij sprak onze taal. Zoals hij het ook begreep als we op zaterdagochtend heel brak op de repetities aankwamen, omdat we net een zwaar optreden achter de rug hadden.’

In de zomer van 1987 scoorde VOF de Kunst een gigantische hit met ‘Eén kopje koffie’, wat hen een uitnodiging voor het nieuwe Kuipspektakel opleverde. Alleen zette de ncrv de voet dwars. In de tekst werd verwezen naar verslaving, wat voor de omroep onoverkomelijk was. ‘We hebben dat optreden toch gedaan,’ vervolgt Nol Havens. ‘Jan lapte die boycot aan zijn laars. We hebben het nummer zelfs twee keer gespeeld. Speciaal voor een clip die we wilden maken, zong ik ook een Engelstalige versie.’ Lacht: ‘Ik raakte halverwege het nummer de tekst kwijt. De opnamen waren dus waardeloos.’

De eigenzinnigheid kwam Jan Rietman op een heuse schorsing te staan. ‘Het was toen al mijn tweede keer,’ bekent de zondaar. ‘Een paar jaar eerder was er veel commotie rond een clip van “When the lady smiles” van de Golden Earring. Gedoe met een non. De ncrv boycotte het nummer, maar ik heb de band gewoon bij Los vast laten optreden – met dat liedje. Het kwam me dus op een schorsing te staan, net als later met VOF de Kunst. De omroep was alleen wel zo handig om die tot de vrijdag te laten lopen, zodat ik zaterdag gewoon weer op het podium stond.’

Het incident was tekenend voor Rietmans loyaliteit naar de artiesten toe, zegt Nol Havens. ‘We konden altijd langskomen, ook als we niet zo’n succesvolle single hadden. Dus waren wij ook trouw aan Jan. Ik herinner mij dat we een keer door hem uitgenodigd werden terwijl we net in Griekenland zaten. We hebben een nachtvlucht genomen om te zorgen dat we toch op tijd in die sporthal in Tholen waren.’

Harry Slinger van Drukwerk vertelt dat zijn band zich ook regelmatig in allerlei bochten moest wringen om ’s zaterdagsochtends bij Los vast te zijn. Zijn band brak eind 1981 door met ‘Je loog tegen mij’. ‘We waren er vanaf het begin bij,’ weet de zanger nog. ‘Eerst nog in de radiostudio, later in het land. Ik weet nog dat we bij elke nieuwe single de tekst op moesten sturen. Het bleef natuurlijk de ncrv. Er mocht geen onvertogen woord in voor komen. Los daarvan was het altijd erg leuk om er op te treden, vooral omdat het aanbod zo breed was. Van Golden Earring tot de Havenzangers. Zo jammer dat er tegenwoordig niet meer zo’n programma is, zeker voor jonge artiesten. Want dat vond ik ook zo leuk aan Los vast : ook groepen die nog geen succes hadden, waren er welkom.’

Tijdens een van de Kuipspektakels zorgden uitgerekend de Havenzangers voor enkele hachelijke momenten, weet Jan Rietman nog goed. ‘Ze speelden op het kleine podium, terwijl de grote bühne omgebouwd werd. Het publiek ging zo los tijdens hun hit “ ’s Nachts na tweeën” dat iemand van De Kuip op me afstapte. Ze bleken apparatuur te hebben waarmee het bewegen van de tribunes in de gaten werd gehouden. Het dreigde gevaarlijk te worden. We hebben toen de muziek maar wat zachter gezet.’

De Los vast -shows in de Kuip werden niet alleen door de Nederlandse radio en tv uitgezonden, de opnamen waren dankzij de muziekzender Music Box in vrijwel heel Europa te zien. Het programma werd daardoor ook interessant voor internationale artiesten. Zoals Gary Brooker, de toetsenist van Procol Harum, die verleid werd om samen met Anita Meyer een versie van ‘River deep, mountain high’ te zingen. ‘Ik heb het goede moment afgewacht en hem toen gevraagd of hij ook nog “A whiter shade of pale” wilde doen, zijn oude Procol Harum-hit’, vertelt Jan Rietman. ‘Dat wilde hij. Natuurlijk heb ik in de coulissen staan luisteren. Eerst dat lange intro, ik maar hopen dat die stem er nog altijd was. Dat bleek zo te zijn. Hij zong het geweldig. Ik weet nog dat de tranen mij over de wangen liepen. Er zijn zoveel mooie herinneringen. Naast Fats Domino zitten, terwijl hij piano speelt. Met Rod Stewart over voetbal praten. Leo Sayer die “When I need you” zingt…’

Ook het bezoek van de Britse zangeres Kim Wilde staat Jan Rietman nog helder voor de geest. ‘Op het allerlaatste moment bleek ze niet live te willen zingen. Er is toen een tape gestart. Vanwege een technisch probleem begon de muziek wat te jengelen. Het was in heel Europa te horen. De regisseur was zo attent om de tekst in beeld te laten lopen dat het geluid niet optimaal was vanwege “meteorologische omstandigheden”. Het hielp niet. In het Zuiderpark hotel in Rotterdam, waar we altijd verbleven, stapte Kim Wilde later die dag mijn lift in. Nooit van mijn leven ben ik zo uitgescholden. “Moet je maar live zingen’, heb ik toen maar gezegd”.’

In 1990 viel het doek voor Los vast, wat vrij kort na de topjaren was. Het was een combinatie van factoren, analyseert Jan Rietman. ‘Er zal misschien wat jaloezie meegespeeld hebben. Los vast was in een paar jaar tijd wel erg groot geworden. Het programma had ook altijd een beetje geschuurd met waar de ncrv voor stond. Los vast is uiteindelijk slachtoffer geworden van bezuinigingen. Het was met alle technici, beveiliging en logistiek een erg dure onderneming geworden. Op den duur waren we met drie, vier trailers op pad. Het was jammer, maar ik had er ook wel vrede mee. We hadden met Los vast voor mijn gevoel alles bereikt wat er te bereiken was. Als ik terugkijk, ben ik vooral heel dankbaar voor wat ik allemaal heb mogen doen.’

Dit artikel komt uit de VARAgids.

In de VARAgids tv-encyclopedie wekelijks biografieën over oude en nieuwe televisieprogramma’s, aan de hand van de mensen die meewerkten of het presenteerden. We delen VARAgids-artikelen uit het archief die in deze encyclopedie thuishoren, wekelijks aangevuld met een nieuw verhaal. Bekijk alle verhalen op varagids.nl/tvencyclopedie