Hoe ziet Suriname de toekomst vijftig jaar na de onafhankelijkheid?

Op eigen benen. Waar staat Suriname politiek en economisch op dit moment? Over puinruimen, oliegeld en verzoening.

Bij vijftig jaar onafhankelijkheid lijkt de politieke cirkel in Suriname rond. In 1975 drukte de creoolse Nationale Partij Suriname (NPS) onder Henck Arron – destijds premier van de Nederlandse kolonie – de onafhankelijkheid door. De Vooruitstrevende Hervormingspartij (VHP) met Hindoestaanse achterban, onder leiding van Jagernath Lachmon, sputterde tegen uit vrees voor creools politiek overwicht. Maar om de etnische vrede te bewaren kwam het tot ‘Brasa Dei’; Dag van de Omhelzing, kort voor de onafhankelijkheid op 25 november.

De NPS kan opnieuw zijn stempel drukken op de koers voor de komende halve eeuw, nu in verzoening met aartsrivaal Nationale Democratische Partij (NDP) – opgericht door Desi Bouterse na zijn militaire dictatuur van de jaren 80. Dit keer speelt de NPS echter, via vicepresident Gregory Rusland, de tweede viool.

De democratie in de kersverse republiek hield slechts vier jaar stand. Op 25 februari 1980 pleegden zestien ontevreden onderofficieren onder leiding van Bouterse een gewelddadige coup. Ze waren door Arron neerbuigend als ‘padvinders’ weggezet bij hun eis voor een vakbond. Vooraanstaande NPS-leden werden gevangengezet (zogenoemd ‘wegens corruptie’) en Ronald Venetiaan – toen minister van Onderwijs en Volksontwikkeling – kreeg huisarrest.

Het was uitgerekend Venetiaan die als president tijdens het herstel van de rechtsstaat Bouterse temde van dictator tot democraat. De bedreigingen en intimidaties waren niet van lucht, Venetiaan liet zich als behoedzame dompteur niet van de wijs brengen. Het Nationaal Leger werd hervormd en Bouterse afgezet als bevelhebber. Onder Venetiaan werd in 2007 ook het strafproces tegen Bouterse wegens de Decembermoorden in gang gezet. In december 1982 werden onder zijn leiding vijftien critici van het militaire regime gemarteld en geëxecuteerd.

Zo werden NPS en NDP elkaars ideologische tegenpolen en Suriname raakte verdeeld in vóór of tegen Bouterse. Juist deze partijen dragen bij vijftig jaar onafhankelijkheid samen de regering, waarbij de NDP met Jenny Simons de president levert. Bouterse overleed vorig jaar op 79-jarige leeftijd, als ondergedoken veroordeelde, na een strafproces dat zestien jaar voortsleepte. Voor de NPS was er daarmee geen obstakel meer voor een coalitie met de NDP. Venetiaan overleed dit najaar op 89-jarige leeftijd. Hij zag deze coalitie als moreel onverteerbaar. ‘Het is verschrikkelijk voor de partij en het land’, zei hij hierover als ere-voorzitter.

Als militair leider liet Bouterse destijds een bankroet land achter. In 1987 werden weer verkiezingen gehouden, waarbij het Front voor Democratie en Ontwikkeling een tweederdemeerderheid behaalde. In dit Front waren de NPS, VHP en de KTPI met Javaanse achterban verenigd. Ironisch wordt wel gesteld dat juist de dictatuur de grootste etnische groepen politiek nader tot elkaar bracht.

Uit onvrede over de gang van zaken stuurden de militairen vier jaar later via een telefoontje – de ‘telefooncoup’ – de regering naar huis. Na nieuwe verkiezingen het jaar daarop werd Venetiaan president namens het Front. Zijn strenge saneringsbeleid stabiliseerde de begroting, maar drukte zwaar op een arm volk. Bouterses NDP profiteerde hiervan en groeide. Door politieke overloperij en omkoperij greep zij in 1996 de regeermacht, met president Wijdenbosch als marionet van Bouterse.

Er werden weliswaar twee megabruggen gebouwd, die het land tot één geheel smeden, maar het eindresultaat was opnieuw een bankroet en hyperinflatie. Er volgden massademonstraties. Na vervroegde verkiezingen in 2000 keerde Venetiaan terug als puinruimer. Hij voerde opnieuw saneringen door en verving de Surinaamse gulden door de Suri-naamse dollar, waarbij drie nullen werden geschrapt. De macro-economische stabiliteit keerde terug, maar zonder sociaal vangnet bleef armoede troef voor grote delen van de bevolking.

Tien jaar later was de staatskas weer op orde en de macroeconomische stabiliteit hersteld. Toch verloor Venetiaan de verkiezingen. ‘Stabiliteit kan ik niet eten’, klonk het gemor onder de nog steeds verarmde bevolking. Populist en winnaar Bouterse had zijn kans gegrepen door gouden bergen te beloven. Onder zijn presidentschap gingen kinderbijslag, ouderdomsvoorzieningen en uitkeringen fors omhoog, en werd de ziektekostenverzekering gratis voor minderjarigen en ouderen.

Lees verder in VARAgids 47. Vanaf dinsdag 18 november 2025 op de mat, in de winkel en in de app. Nog geen abonnee?