Dit zijn de beste duo’s uit de Nederlandse televisiegeschiedenis

Wat zijn de beste duo’s uit de Nederlandse televisiegeschiedenis? De top 22 beste tv-duo’s ooit.

Compromissen sluiten, ruimte maken, rekening houden met een ander: sommige mensen houden er niet van. Zij opereren het liefst alleen en incasseren alle blaam én succes in hun eentje. Voor kunstenaars, die het leven inrichten op de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie, geldt solistisch werken zelfs als noodzaak. Maar soms belanden twee artiesten bij elkaar en besluiten samen door te gaan. Omdat ze elkaar al jong treffen, omdat die ander een schild blijkt of juist een springplank, of gewoon omdat de buitenwereld zo enthousiast reageert. Kortom, omdat het met zijn tweeën wérkt. Bij een goed duo vullen de delen elkaar zodanig aan dat iets nieuws ontstaat, iets bijzonders. Eén plus één blijkt niet twee, maar drie te zijn. Magie!

Daarbij ligt tragiek op de loer, want de gezamenlijke prestatie kan door de helften afzonderlijk bijna nooit worden geëvenaard. Tot de breuk zich aandient, geldt voor de buitenwereld: toekijken met open mond. Naar welk duo heeft Nederland de afgelopen decennia met open mond gekeken? Het nieuwe programma Sander en het mysterie van de legendarische duo's inspireerde ons op zoek te gaan naar het beste koppel uit de vaderlandse televisiegeschiedenis. We vroegen een jury van professionele tv-kijkers om beroemde tweetallen te rangschikken. Door de teruggekomen lijsten te combineren, kwamen wij tot een opsomming die – hoe kan het ook anders, wanneer het over duo’s gaat? – maar één titel mocht dragen: de Top 22.

De schreeuw van De Leeuw en Mooi! Weer De Leeuw. Maaike Bos: ‘Een beetje sado-masochistisch was hun verhouding wel: Paul de Leeuw de meester, Cor de dienaar. Maar met zijn lach en eigenwijsheid haalde Cor de voor de grap grove bevelen van Paul altijd weer onderuit.’

VI (onder verschillende titels). Angela de Jong: 'Voelen elkaar perfect aan, maar ook hier zit een belangrijk deel van de aantrekkingskracht in de onderlinge spanning. Ze zijn niet elkaars beste vrienden en buiten dat ten volle uit voor de camera.'

Joling & Gordon over de vloer en Geer en Goor: Effe geen cent te makken. 'Ze roepen elkaars vileine kant op,' ziet Maaike Bos. Angela de Jong: 'Als Koot & Bie een diner in een driesterrenrestaurant is, is dit een hamburger bij de McDonald's. Maar af en toe kun je daar enorm zin in hebben.' 

Draadstaal/Neonletters en Smeris. ‘Jeroen speelt de man die we soms wel eens willen zijn (gaat z’n eigen weg, trekt zich van niemand wat aan), Dennis is degene die we zijn (die rekening houdt met regels, vertoont sociaal wenselijk gedrag),’ analyseert Roy van Vilsteren.

Even tot hier. Angela de Jong: ‘Voornamelijk een cabaretduo, maar ze maken zo’n verschrikkelijk leuk en creatief programma!’

André’s comedyparade en De Ep Oorklep show. ‘In al zijn tv-werk en in al zijn revues heeft André van Duin geen betere aangever gehad dan Van Dusschoten,’ noteert Gijs Groenteman.

Holland sport. ‘Wilfried de Jong is zo’n beetje de enige vent met bravoure die gelijkwaardig overeind blijft naast Matthijs van Nieuwkerk,’ stelt Maaike Bos. Gijs Groenteman: ‘Niveautje lager dan Spaan en Vermeegen, maar hun chemie werkte als een trein.’

Jongbloed & Joosten. ‘Gaf het talkshowgenre een volstrekt nieuwe input, met ongekende kijkcijfers,’ zegt Eppo van Nispen tot Seventer, die dit zeldzame man-vrouwduo op een verrassende tweede plek zet. ‘Het bijzondere was dat zij elkaar echt aanvulden, zonder dat ze vrienden waren.’

Zaai. Maaike Bos: ‘In Zaai is hun manier van langzaam en met Fries accent praten een begrip geworden. Je moest geduld hebben met dat trage tempo, en daarin school hun kracht.’

De comédiennes van Toren C. ‘Vrouwen- en kantoorhumor in zijn meest kwetsbare, maar ook hilarische vorm. Maakt internationale school,’ schrijft Huub Wijfjes.

Boulevard. ‘Er was een tijd dat gossip-tv ineens ook aantrekkelijk en grappig en interessant was voor mensen met enig kritisch vermogen. Dat kwam door de wonderlijke chemie tussen corpsbal Beau en roddelkoning Albert. De een noch de ander heeft daarna ooit nog zo geglorieerd,’ schrijft Gijs Groenteman. Angela de Jong: ‘Serieus als het moest, schalks en tongue-in-cheek als het even kon.’

De broers achter Bassie en Adriaan vormen ‘met kop en schouders het beste kinder-tv-duo,’ vindt Eppo van Nispen tot Seventer. Gijs Groenteman: ‘Alleen al omdat ze zo lang meegaan, omdat we zo veel lied en leed met ze hebben gedeeld, omdat ze tot op hoogbejaarde leeftijd in een clowns- en acrobatenpak hebben rondgelopen, verdienen ze een plek in ons collectief geheugen.’

Huub Wijfjes: ‘Bert en Ernie uit Sesamstraat worden nooit oud.’ Maaike Bos: ‘De iconische, nasale stemmen van deze twee zijn simpelweg cultuurerfgoed geworden. Knap hoe Bert op Ernie kon mopperen zonder de warmte in zijn stem te verliezen, en hoe Ernie schuldbewust reageerde, maar met een klank die verraadde dat hij wist dat Bert hem toch wel zou vergeven. Simpel gezegd: dat Bert toch wel van hem hield.’

Cabaretduo dat voor de VARA De Mike & Thomas show fabriceerde. ‘Een van de grappigste programma’s ooit door twee nerds gemaakt,’ oordeelt Gijs Groenteman. ‘De wereld van de nerd werd een tv-show vol nerdenmuziek, nerdenquizvragen en leuke meisjes waar nerds over fantaseren. Een soort droom.’

Johnny & Rijk, het komische duo dat in 1956 voor het eerst te zien was op de AVRO-televisie. ‘Met eigen shows naar Brits voorbeeld (maar ook als radio- en zangduo), de klassieke act van de bizarre komiek (Johnny) en de onverstoorbare aangever (Rijk). Een paar paar, zoals ook een van hun shows heette,’ aldus Hans Beerekamp.

Satiremakers en imitatoren in het ensemble van Kopspijkers, samengekomen in Koefnoen. ‘Ieder voor zich leverde een cruciale bijdrage aan gemeenschappelijke programma’s, met name Koefnoen,’ vindt Hans Beerekamp. ‘Zouden iets hoger op de lijst zijn terechtgekomen als ze meer consequent als duo waren opgetreden, quod non.’

Twee duo’s (ha!) op plaats 6. Spaan en Vermeegen maakten onder meer Pisa, Verona en Die 2: Nieuwe koeien, waarna ze gebrouilleerd uit elkaar gingen. Angela de Jong: ‘De combi van de intellectueel en de straatjongen werkte heel goed. Bovendien voelde je als kijker dat de ergernissen niet helemaal gespeeld waren (dat werd later pijnlijk duidelijk), wat het spannend maakte om naar te kijken.’

Begonnen op RTL 4 met Hitbingo in 1991. Daarna volgden onder meer Telekids, Life & cooking en De tv-kantine. Angela de Jong: ‘Kunnen we met z’n tweeën een ongelofelijke sfeer creëren en lol maken, zonder de kijker buiten te sluiten. En dat is knap.’ Huub Wijfjes: ‘Ingespeeld duo in de meest uiteenlopende programma’s. Als er ergens chemie is, dan is het bij deze twee.’

De twee interviewers ontmoetten elkaar bij actualiteitenprogramma Nova, probeerden het voor één seizoen in Woestijnruiters en vonden hun succesformule in de journalistieke talkshow Pauw & Witteman. ‘Spreekt voor zich,’ vindt Eppo van Nispen tot Sevenaer. ‘Ijzersterk duo.’ ‘Beiden waren scherp én gunden elkaar wat,’ schrijft Maaike Bos.

Sommige tv-makers zouden een moord doen voor één legendarisch programma, maar op het gezamenlijke cv van Tosca Niterink en Arjan Ederveen prijken er liefst drie. De ontregelende VPRO-jeugd-televisie van Theo & Thea, de satirische knutselshow Kreatief met kurk, de tv-pastiche Borreltijd: allemaal cult. ‘By far de invloedrijkste tv-makers voor de generatie die in de jaren 80 tiener was. Zo grappig, zo revolutionair, zo briljant van taal. (…) Geniaal,’ schrijft Gijs Groenteman. Voor hem is dit duo het beste.

Eénmaal bovenaan de lijst geplaatst, driemaal genoemd als tweede, nergens afwezig. De twee kompanen uit de geschreven journalistiek zetten met de eerste, werkdagelijkse latenighttalkshow Barend & Van Dorp voorgoed de standaard op televisie. Het tandem bemachtigde voor RTL 4 de Zilveren Nipkowschijf, de eerste voor een commerciële omroep. ‘Zelfden een doo gezien dat elkaar, in persoonlijkheid én journalistiek, beter aanvulde: Henk als de goeiige lobbes, Frits als het venijnige kuitenbijtertje,’ zegt Angela de Jong. ‘Deze twee niet super strakke heren hadden de nootjes op tafel en durfden het aan om tussen de actualiteitenonderwerpen door gewoon kletsopmerkingen te maken,’ zegt Maaike Bos. Hans Beerekamp: ‘Sindsdien zijn concepten als de sidekick/tafelheer en dubbelpresentatie bijna vanzelfsprekend geworden.’

Van dit duo is er maar één. Maar liefst 7 van de 9 juryleden zetten Kees van Kooten en Wim de Bie op de eerste plek. De twee schoolvrienden uit Den Haag maakten hun tv-debuut als de Klisjeemannetjes in Mies Bouwmans Mies en scène in 1966, waarna zich een lange loopbaan ontrolde vol hoogtepunten als Het Simplisties Verbond en Keek op de week. De koek bleek pas op in 1998. Minstens zo indrukwekkend mag hun maatschappelijke invloed heten. Van Kooten en De Bie ‘waren niet alleen woorduitvinders van niveau, schrijvers van formaat, maar morele leidsmannen van de hele linkse goegemeente,’ noteert jurylid Gijs Groenteman. ‘Hors categorie,’ stelt Huub Wijfjes.

De VARAgids stelde een jury samen van 9 leden: Hans Beerekamp (oud-tv-recensent NRC Handelsblad, oud-voorzitter Stichting Nipkow), Maaike Bos (tv-recensente Trouw), Henk van Gelder (oud-cabaretrecensent NRC Handelsblad, auteur van non-fictie over het Nederlandse amusement), Gijs Groenteman (interviewer, columnist, podcastmaker), Angela de Jong (tv-recensente Algemeen Dagblad), Eppo van Nispen tot Sevenaer (algemeen directeur Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid), Bert van der Veer (programmamaker, voormalig regisseur Barend & Van Dorp en Pauw & Witteman), Roy van Vilsteren (hoofdredacteur VARAgids) en Huub Wijfjes (mediahistoricus). Wij stuurden hun een overzicht van ruim 60 televisieduo’s, met het verzoek om een ranglijst van 20 te maken. In elke van de 9 ontvangen ranglijsten gaven we de nummer één 25 punten, de nummer twee 22, enzovoorts. De nummers twintig kregen elk 1 punt. De 22 duo’s met de meeste punten vormen deze lijst.

Dit artikel komt uit VARAgids 21, 2020.