Een nier doneren: zo verloopt het traject van aanmelding tot donatie en herstel

Meer weten over het doneren van een nier bij leven? Hier lees je hoe het donatietraject van A tot Z verloopt.

Je kunt een nier afstaan wanneer je achttien jaar of ouder bent, de beslissing vrijwillig hebt genomen en gezond genoeg bent. Voldoe je aan de voorwaarden? Dan kun je je aanmelden bij een transplantatiecentrum. ‘Dat is een academisch ziekenhuis waar niertransplantaties worden uitgevoerd’, vertelt Mariette Kraayvanger, programmamanager bij de Nierstichting. Nederland telt zeven transplantatiecentra: in Groningen, Leiden, Maastricht, Nijmegen, Rotterdam, Utrecht en in Amsterdam.

Waar je je aanmeldt, hangt af van of je anoniem doneert of aan een bekende. ‘Als anonieme donor meld je je aan bij een transplantatiecentrum bij jou in de buurt. Voor een bekende meld je je aan bij het transplantatiecentrum waar de ontvanger onder behandeling is.’ Soms kan je ook terecht bij een transplantatiecentrum bij jou in de buurt, bijvoorbeeld als de ontvanger ver weg woont. ‘Dan doorloop je het voorbereidingstraject bij jou in de buurt, maar vindt de operatie plaats in het ziekenhuis waar de ontvanger zit’, vertelt Kraayvanger.

Na je aanmelding onderzoekt het transplantatiecentrum stap voor stap of je geschikt bent om een nier te doneren. Er wordt gekeken of je gezond genoeg bent om een nier af te staan en of je veilig kunt leven met één nier.

De eerste stap is een intakegesprek in het ziekenhuis. Daar krijg je informatie over de risico’s, leven met één nier, de onderzoeken en de operatie. ‘Je moet goed geïnformeerd zijn om de beslissing te kunnen nemen.’ Ook je motivatie komt aan bod. ‘Geld en dwang mogen geen rol spelen.’ Daarnaast mag je geen diabetes, bloedziekte of nierziekte hebben en geen ernstig overgewicht. ‘Als dat allemaal in orde is en de donor na alle informatie nog steeds wil, kan de donor toestemming geven om het traject te starten.’

Na die toestemming volgen onderzoeken om te beoordelen of je lichamelijk en emotioneel kunt doneren. ‘Dit duurt in totaal ongeveer drie maanden, maar verschilt per persoon’, aldus Kraayvanger.

‘Alle medische onderzoeken vinden plaats bij de nefroloog.’ Dat is een arts die gespecialiseerd is in nieren. ‘Het is echt een medische check-up.’ Je krijgt een lichamelijk onderzoek, er worden foto’s gemaakt van je hart en longen, je bloed en urine worden onderzocht en er wordt een scan van je nieren gemaakt. ‘Dat kan confronterend zijn als ze iets ontdekken wat je zelf nog niet wist.’ Ook beoordeelt de chirurg of de operatie en narcose mogelijk zijn en welke nier het meest geschikt is om te doneren.

Daarnaast krijg je een psychosociale screening. Je hebt een gesprek met een medisch maatschappelijk werker, die uitlegt wat er allemaal bij nierdonatie komt kijken en die beoordeelt of je dit emotioneel aankunt. ‘Een belangrijk aandachtspunt gaat over de verwachtingen van de donor bij een bekende ontvanger. Je moet beseffen dat een nier afgestoten kan worden en daarmee moet je om kunnen gaan. Ook verandert de relatie altijd iets. Die kan sterker worden, maar je moet bijvoorbeeld niet verwachten dat de ontvanger je eeuwig dankbaar is’, legt Kraayvanger uit. ‘De maatschappelijk werker begeleidt je gedurende het hele traject.’

Uiteindelijk komt het transplantatieteam bijeen. ‘De nefroloog, chirurg en medisch maatschappelijk werker besluiten of je als donor geschikt bent. Wanneer je aan een bekende wilt doneren, moet er ook een match zijn.’ Daarna beslis je zelf of je verdergaat. ‘Want je kunt je op elk moment terugtrekken.’

‘Wanneer de operatie wordt ingepland, duurt het nog vier tot zes weken. Dit kan ook langer duren en verschilt per ziekenhuis.’ Bij donatie aan een bekende kan dit overigens sowieso langer duren. ‘Het is de vraag of de nierfunctie van de ontvanger al zo laag is dat de transplantatie nú moet. Dat wil je zo lang mogelijk uitstellen, omdat de nier niet voor eeuwig meegaat’, vertelt Kraayvanger.

‘Hoe fitter je de operatie ingaat, hoe fitter je eruit komt. Maar donoren zijn vaak juist al heel gezonde mensen.’ Wel is het belangrijk om je voor te bereiden op de herstelperiode. ‘Je gaat gezond het ziekenhuis in, maar komt er als patiënt uit’, zegt Kraayvanger. ‘Als je in loondienst bent, kom je in de ziektewet. Ben je zelfstandig ondernemer, dan moet je rekening houden met een periode zonder inkomsten. Hiervoor is een onkostenvergoedingsregeling voor donoren.’

Na de operatie blijf je meestal drie tot vijf dagen in het ziekenhuis. Als er geen complicaties zijn, mag je daarna naar huis. ‘Je moet herstellen van een buikoperatie. Dat betekent dat je de eerste zes tot acht weken niet zwaar mag tillen’, legt Kraayvanger uit. ‘Binnen drie maanden zijn de meesten volledig hersteld. Na drie maanden volgt ook een controle, zowel lichamelijk als emotioneel.’

Als alles goed gaat, krijg je daarna standaard één keer per jaar een controle. ‘Dat is nazorg en wordt ook vergoed door de verzekeraar.’

‘Je krijgt geen leefstijlprogramma mee. Een gezonde levensstijl is wel extra belangrijk. Je kunt bijvoorbeeld letten op je zoutinname, om je nieren niet onnodig te belasten. Maar dat geldt ook voor niet-donoren. Dat is denk ik ook een van de grootste misverstanden: dat je met één nier geen normaal leven kunt leiden’, aldus Kraayvanger.