Sociale media verbieden voor kinderen: is dat de oplossing of niet?

Zorgen rondom het gebruik van sociale media nemen toe, met name wanneer het jongeren en kinderen betreft. Uit nieuw onderzoek van Newcom blijkt dat miljoenen Nederlanders zich er ongelukkiger door voelen. Bijna twee op de drie is zelfs voorstander van een verbod op het gebruik van sociale media door kinderen. 

Australië is het boegbeeld voor Europese landen. In Frankrijk, Denemarken, Oostenrijk, Spanje en sinds kort ook Portugal wordt er al gesproken over zo’n eventueel verbod. 

Ook in Nederland wordt zo’n leeftijdsgrens serieus overwogen. Maar is een verbod echt de oplossing, of geeft het vooral een gevoel van grip op een wereld die steeds digitaler wordt?

Mediapedagoog Berber Broekstra is kritisch op het idee van een verbod, maar ze is geen uitgesproken voor- of tegenstander. "We leggen het probleem nu bij jongeren, terwijl het echte probleem zit in hoe social media zijn ontworpen."

Sociale media zoals TikTok en Instagram hebben algoritmes die de gebruikers lang weten vast te houden. Je kan zo uren blijven scrollen, zonder dat je het doorhebt.  

Broekstra legt uit dat zo’n wet een makkelijke oplossing lijkt voor bezorgde ouders. "Maar wetgeving vervangt de opvoeding niet. Jongeren die zo’n verbod wel zien zitten, vragen eigenlijk om hulp, het is een handreiking. Ze snakken naar volwassenen die daar eerlijk in zijn en rust en begrenzing creëren om samen digitaal weerbaar te kunnen worden."

Tech-expert en jurist Danny Mekić  benadrukt dat er eigenlijk al regels bestaan. "Volgens de AVG mogen kinderen onder de 16 geen geldige toestemming geven voor het verwerken van hun persoonsgegevens. In theorie mogen ze dus niet zelfstandig op sociale media."

Dat kinderen massaal tóch accounts hebben, komt doordat ze simpelweg een andere leeftijd invullen. We zijn dit als samenleving al jaren door de vingers aan het zien. "Feitelijk is er dus al een verbod, maar zonder handhaving. Iedereen weet dat het systeem makkelijk te omzeilen is."

Volgens Mekić is een nieuw verbod technisch lastig uitvoerbaar. "Als je het echt wilt afdwingen, moet iedereen zijn leeftijd bewijzen. Met paspoorten, gezichtsherkenning of andere info, introduceer je een groot privacyprobleem."

En het zijn nou juist die gegevens waar grote techbedrijven veel aan hebben. Maar dat gaat wel gepaard met risico's, zo bleek deze week uit de enorme datadiefstal bij Odido.

Australië was één van de eerste landen met strenge plannen rond leeftijdscontrole. Daar zijn platforms zelf verantwoordelijk voor het controleren van de leeftijd van gebruikers, onder andere via gezichtsscans. 

Australië-correspondent Meike Wijers vertelt dat het in de praktijk nauwelijks werkt. De meeste kinderen hebben nog steeds toegang tot sociale media. "Deskundigen zeggen dat we geduld moeten hebben en dat dit een eerste stap is", aldus Wijers.  

Zowel Broekstra als Mekić vinden dat de focus te veel ligt op jongeren, terwijl de macht bij de platforms ligt.

"De boetes zijn nu te laag," zegt Mekić. "Het is goedkoper voor bedrijven om de wet te overtreden dan om hun producten echt veilig te maken. Zolang dat zo blijft, verandert er niets."

Hij pleit voor strengere handhaving en hogere boetes. "Het moet pijn doen. Anders blijft het bij mooie woorden."

Het Trimbos-instituut pleit voor structurele investeringen in digitaal welzijn. Afschermen moet niet het uitgangspunt zijn, maar leren omgaan met technologie. Broekstra ziet dat als de belangrijkste stap. "De onlinewereld is alleen maar extreem en eng en alleen maar slecht. We moeten kinderen – net zoals we in de echte wereld doen ook – begeleiden in de onlinewereld.” 

De verantwoordelijkheid om verslavende algoritmes te veranderen ligt bij techbedrijven. Om dat te bereiken, moet de overheid met strengere regelgeving komen. Maar voordat het zo ver is, wat kunnen ouders en jongeren doen? 

Danny Mekić benoemt een paar makkelijke tips:  

• Zet je notificaties uit.
• Zet het scherm op zwart-wit. 
• En zoek een community, ga praten met andere ouders en de school. Verander samen de norm.