Energieprijzen schieten omhoog: kies je een vast, variabel of dynamisch energiecontract?

De oorlog in het Midden-Oosten zorgt ervoor dat de energieprijzen in korte tijd sterk zijn gestegen. En dat heeft gevolgen voor jouw energiecontract en het geld dat je aan de energierekening kwijt bent. Vast, variabel of dynamisch: welk type contract past het beste bij jou? En wat als je de rekening straks niet meer kunt betalen? De Consumentenbond duidt de actualiteiten en komt met voorstellen voor structurele oplossingen.

Bij de Consumentenbond staat de telefoon roodgloeiend. Rond half maart was het aantal bezoekers dat de energievergelijker gebruikte maar liefst 70 procent hoger dan normaal. "Mensen zijn onrustig," zegt Joyce Donat van de Consumentenbond.

Met een vast contract weet je precies wat je betaalt. Je komt niet voor verrassingen te staan, dus dat is ideaal als je zekerheid wilt. Bij een variabel contract kan de prijs door de leverancier worden aangepast. Dat kan in sommige gevallen voordelig zijn, maar in periodes zoals nu óók voor tegenvallers zorgen.

Loop je vaste contract af? Dan rol je automatisch in een variabel contract. Vanuit daar kun je kiezen: wacht je op lagere prijzen en sluit je dan een nieuw vast contract af? Of ga je juist tijdelijk dynamisch, zeker nu de zomer nadert en het verbruik daalt?

En dan is er tot slot een dynamisch contract. Dan betaalt de consument de actuele marktprijs. Het kan vooral voordelig zijn als je flexibel inspeelt op pieken en dalen en je rekening houdt met wanneer de stroom goedkoper is. Volgens Joyce Donat is er ook een grote maar: "Je moet tegen die onzekerheid kunnen en daar zijn mensen gevoelig voor." Ook is het belangrijk dat je alles goed bijhoudt. Hoe lucratief een dynamisch contract is, hangt af van je persoonlijke situatie.

Energievergelijkers adviseren op dit moment veel mensen richting een dynamisch contract. Dat lijkt verstandig nu we richting de zomer gaan: minder verbruik, meer zonne-energie op piekmomenten. Aan het einde van de zomer kun je dan opnieuw bekijken of een vast contract aantrekkelijker is geworden.

Tijdens de energiecrisis van 2022 verhoogden veel leveranciers de variabele tarieven tussentijds. Daar loopt momenteel een massaclaim over: het Gerechtshof oordeelde dat dit niet zomaar mocht. De verwachting is dat ook de huidige prijsstijgingen weer worden doorberekend aan consumenten.

Of dit zomaar kan en mag? Joyce Donat: "Het vervelende is: het mag in principe. Maar je moet in je algemene voorwaarden heel duidelijk stellen onder welke voorwaarden en in welke situaties je de prijzen mag aanpassen en zo ja, hoe veel ze mogen stijgen. Wij vinden dat dat niet duidelijk aangegeven is."

De energieleveranciers daarentegen vinden dat wel goed genoeg. Uiteindelijk is het aan de rechter dit te beoordelen. "Ze moeten het wel een maand van tevoren aangeven."

• Controleer je algemene voorwaarden. Staat erin onder welke omstandigheden de prijs mag worden aangepast, en zo ja, met hoeveel?
• Je leverancier is verplicht wijzigingen minimaal een maand van tevoren aan te kondigen
• Is de aankondiging vaag of onduidelijk? En levert het indienen van een klacht bij de energieleverancier niets op? Dan kun je bezwaar maken of de situatie voorleggen aan de Geschillencommissie Energie & Water. Meer informatie lees je op de website van de Rijksoverheid.

Er zitten soms forse prijsverschillen tussen energiecontracten. Waar die verschillen 'm precies in zitten, is voor de consument vaak onduidelijk. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) houdt hier toezicht op en ziet toe op de redelijkheid en eerlijkheid van de prijzen.

"Ik denk dat het voor de consument te ingewikkeld is om dat zelf te achterhalen. Als het niet eerlijk gebeurt, grijpt de toezichthouder in. Dat is ook al wel eens gebeurd," aldus Donat.

Volgens de Consumentenbond zijn er meerdere effectieve manieren om huishoudens te ondersteunen. Op korte termijn is een noodfonds belangrijk. Maar de Consumentenbond wil niet bij elke crisis terugvallen op tijdelijke oplossingen of noodoplossingen. "We willen niet bij elke crisis moeten ingrijpen met fondsen en een prijsplafond. Het probleem is dat we supergevoelig zijn voor wat er op de internationale energiemarkt gebeurt. Daar moeten we iets aan doen," zegt Joyce Donat.

Investeren in windenergie en isolatiemaatregelen zijn cruciaal. Het Nationaal Isolatieprogramma (NIP), bedoeld om woningen duurzamer te maken, komt echter moeizaam van de grond. De Consumentenbond is kritisch: verduurzaming is de structurele oplossing voor een lagere energierekening, het kabinet helpt consumenten daar tot dusver onvoldoende bij.

De Consumentenbond vindt het niet verstandig om de accijns te verlagen, want daar profiteert iedereen van, óók mensen die het wel kunnen betalen. Je wil dat gerichter en gestructureerder doen. In een brief aan de Tweede Kamer – vlak voor het debat over de betaalbaarheid van de energierekening, dat plaatsvindt op 9 april – doet de bond daarom twee concrete voorstellen.

"Wij stellen voor om belasting op elektriciteit serieus blijvend te verlagen voor consumenten, maar de belasting op aarddgas juist fors te verhogen, zodat je gestimuleerd wordt om meer elektriciteit dan gas te gebruiken. Maar wél pas vanaf 1000 kubieke meter gas, wat past binnen gemiddeld verbruik."

Denemarken liet al zien dat het kan: de Deense overheid verlaagde de belasting op elektriciteit voor huishoudens al naar het Europese minimumniveau.

Een van de grootste punten van kritiek betreft de energiebelasting. Kleinverbruikers betalen per kilowattuur elektriciteit vele malen meer belasting dan grote zakelijke verbruikers. "Consumenten betalen ongeveer dertig keer meer energiebelasting dan grootgebruikers. Dat moet anders," aldus Donat.