Pleidooi van experts: schuldenaanpak moet dringend op de schop

Zo’n 730.000 huishoudens hebben problematische schulden waar ze niet zomaar uitkomen. Sterker nog, door de manier waarop we nu schulden innen, kunnen de problemen alleen maar groter worden. Dat moet radicaal anders, vindt schuldenprofessor Nadja Jungmann. Tweede Kamerlid Don Ceder (CU) komt met concrete voorstellen hoe het anders kan en moet.

Stel, je hebt 5000 euro schuld bij drie schuldeisers. En je hebt slechts ruimte om 100 euro per maand af te lossen. Eiser 1 zegt: ik wil wel een afbetalingsregeling van 75 euro per maand. Eiser 2 wilt 50 euro per maand. En eiser 3 neemt genoegen met 30 euro per maand. Dat is in totaal 155 euro en dat kun je dus niet tegelijk afbetalen. Wie betaal je dan?

Dat is nu de praktijk. Het loont om er als schuldeiser al eerste bij te zijn en een regeling te treffen. Het is ook financieel verstandig om als eerste beslag te leggen, als het zover komt.  Alle opbrengsten gaan dan volledig naar de partij die zich als eerste meldt. Andere schuldeisers vissen dan achter het net.

Ze kunnen dan wel naar de rechter stappen en óók beslag leggen, maar dat levert dan niets meer op. Behalve oplopende kosten, boetes en stress bij de mensen die al diep in de sores zitten. Een kleine schuld kan daardoor oplopen tot een enorm bedrag waar niemand meer grip op heeft.

Dat moet dus anders, vinden experts als Nadja Jungmann en André Moerman. Dit is een systeemfout waarin de schuldeisers worden gestimuleerd om ieder voor eigen kansen te gaan.

En dus bedacht Jungmann met schuldexpert André Moerman een paar jaar geleden al de collectieve betalingsregeling waarbij de afbetaling over de drie partijen eerlijk wordt verdeeld door een onafhankelijke partij. Dan is er een gemeenschappelijk belang en krijgt iedereen een eerlijk deel.

En als een schuldeiser daar toch niet aan mee wil doen en naar de rechter wil stappen, dan zijn de gerechtelijke kosten voor die partij.

Don Ceder van de ChristenUnie is al jaren de politieke fakkeldrager van dit plan. Een plan dat vorig jaar overigens al klaar stond om te worden ingevoerd, totdat er door het vorige kabinet alsnog werd bezuinigd op het programma Armoede en Schulden.

De collectieve betalingsregeling waarvoor breed steun is, belandde toch weer op de plank. Ceder stelt het plan nu centraal in een initiatiefnota die hij deze maand presenteerde en waarin hij een reeks praktische voorstellen doet om de grote groep mensen met problematische schulden (730.000 huishoudens, of zo’n anderhalf miljoen Nederlanders) helpen.

Naast de collectieve betalingsregeling wil Ceder dat dat absurde verhogingen, rentes en boetes worden gemaximeerd omdat dit mensen alleen maar meer in de problemen brengt.

Voorbeelden daarvan zijn verkeersboetes die soms drie keer zo hoog uitvallen door de oplopende kosten en ‘absurde wanbetalersregelingen’ voor mensen die hun zorgpremie niet (kunnen) betalen. Een kleine schuld kan zo door boetes, rente en incassokosten uitgroeien tot een probleem dat nauwelijks nog op te lossen is.

Daarnaast wil hij strengere regels voor Buy Now Pay Later-regelingen, waardoor vooral jongeren in de problemen komen. Aanbieders als Klarna moeten bij overtreding van die regels worden aangepakt.