Zorgfraude gaat niet alleen om geld, maar vooral over patiëntveiligheid

De zorgfraude die het Regionaal Informatie- en Expertisecentrum Oost-Nederland (RIEC) in kaart heeft gebracht, gaat over meer dan geld. Het gaat ook om het belangrijke aspect van zorg: patiëntveiligheid.

Het onderzoek beschrijft 769 verdachte transacties met een totale waarde van ruim 71 miljoen euro. Dat zijn duidelijke signalen die vragen om stevig en effectief toezicht.

Burgemeester René Verhulst van Ede gaf in Nieuwsuur precies aan waar het toezicht in een situatie van zorgfraude tekort kan schieten. Gemeenten kunnen financiële misstanden signaleren en soms ingrijpen, maar wanneer zij twijfelen aan de kwaliteit van de zorg zijn zij afhankelijk van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).

Volgens Verhulst kan het vervolgens maanden duren voordat onderzoek plaatsvindt. Ook gaf hij aan dat onderzoeken van de IGJ volgens hem vaak niet verder komen dan aanbevelingen en anoniem blijven. Hij wees daarbij op het verschil met inspecties in het onderwijs, waar de naam van een onderzochte instelling onder omstandigheden wel openbaar wordt gemaakt.

Maar zorgfraude gaat niet alleen over geld. De directe koppeling van zorgfraude aan mogelijk patiëntonveilige zorg zou de IGJ juist alerter en scherper moeten maken. Financiële fraude kan worden aangepakt en geld kan worden teruggevorderd. De gevolgen van onveilige zorg voor een patiënt zijn echter vaak niet achteraf geheel of gedeeltelijk te herstellen.

Patiëntveiligheid mag geen sluitstuk zijn
De Nederlandse zorg staat onder grote druk. Personeelstekorten, lange wachttijden en een toenemende zorgvraag leggen druk op de patiëntveiligheid. De IGJ erkent zelf dat personeelstekorten en onvoldoende deskundigheid bij een deel van de onderzochte calamiteiten een rol hebben gespeeld.

Juist onder die omstandigheden moet toezicht op patiëntveiligheid beter. Gemeenten kijken naar hun wettelijke verantwoordelijkheden, zorgverzekeraars naar declaraties en contracten, het Openbaar Ministerie naar strafbare feiten en de IGJ naar kwaliteit en veiligheid.

Iedereen ziet een deel van het probleem. Maar wie ziet het geheel?

Het RIEC-rapport laat zien dat het zorgstelsel kwetsbaar is voor financieel misbruik. De uitlatingen van burgemeester Verhulst laten daarnaast zien dat er een bestuurlijke kwetsbaarheid ontstaat wanneer signalen over zorgkwaliteit niet snel genoeg tot gerichte en adequate acties leiden.

Daarom moet patiëntveiligheid bij ontdekking van zorgfraude geen sluitstuk zijn in een keten van onderzoeken en acties, maar een hoge prioriteit krijgen bij adequaat en ingrijpend toezicht door de IGJ.

Zorgfraude bestrijden is belangrijk. Maar nog belangrijker is voorkomen dat kwetsbare patiënten onvoldoende, ondeugdelijke of onveilige zorg krijgen. Geld kan worden teruggevorderd. Schade aan een patiënt is van een geheel andere orde.

Op 24 september wordt het RIEC-rapport besproken in het commissiedebat Goed bestuur en toezicht in de zorg, inclusief IGJ en zorgfraude. De wake-up call van de burgemeesters moet daarbij serieus worden genomen.

Niet alleen bij zorgfraude, maar in alle sectoren van de zorg waar patiëntveiligheid in het geding is of kan zijn, moet toezicht: snel, effectief, gericht en op tijd zijn.

En juist daar schort het aan!