Logo Joop
De opiniesite van BNNVARA met actueel nieuws en uitgesproken meningen

Zorgen over voedselzekerheid zijn terug van weggeweest, maar meer voedsel is niet de oplossing

  •  
04-06-2024
  •  
leestijd 3 minuten
  •  
4183 keer bekeken
  •  
paaseitjes

Door: Lara Sibbing en Marius Troost

Het was even schrikken in de supermarkt deze Pasen: voor onze chocolade paaseitjes betaalde je makkelijk een euro meer dan vorig jaar. En waarschijnlijk gaan straks met Sinterklaas ook de chocoladeletters een stuk duurder worden. De reden voor de prijsstijgingen: een mislukte cacao-oogst in Ghana en Ivoorkust, die samen goed zijn voor 60% van de wereldwijde cacaoproductie. Dit laat nog eens zien hoezeer ons voedselsysteem internationaal met elkaar verbonden is. Ondertussen heeft voedselzekerheid een terugkeer gemaakt op de politieke agenda in aanloop naar de Europese verkiezingen van 6 juni. Het debat over voedselzekerheid berust echter op een groot misverstand, dat alles te maken heeft met chocola: we hebben niet te weinig voedsel, maar de toegang tot goed voedsel is ongelijk verdeeld.

Zorgen over voedselzekerheid zijn terug van weggeweest, ook in Nederland. In verkiezingsprogramma’s voor de komende Europese verkiezingen valt te lezen dat de missie om voedseltekorten in de EU tegen te gaan weer ‘springlevend’ is. Hier gaat het mis: voedselzekerheid is helemaal geen probleem van de beschikbaarheid van voedsel, maar van oneerlijke verdeling en gebrek aan toegang tot goed voedsel. Nobelprijswinnaar Amartya Sen toonde in de jaren ‘80 al aan dat mensen geen hongerlijden omdat er geen voedsel ís, maar omdat ze het niet kunnen betalen.

Wereldwijd produceren we genoeg voedsel om iedereen op onze planeet 1,5 keer te voeden. Sterker nog – meer mensen op de wereld hebben op dit moment overgewicht, dan dat er mensen zijn die met honger naar bed gaan. Ongezond voedsel en een omgeving die aanzet tot te veel en ongezond eten, hebben geleid tot nieuwe honger: kwalitatieve honger. Teveel lege calorieën, te weinig voedingstoffen. In Nederland zijn er mensen voedselonzeker, niet door een gebrek aan eten, maar door een teveel aan ongezond eten – zoals chocola.

Ondertussen staat voedselzekerheid in landen waar de cacao vandaan moet komen óók onder druk. In Ivoorkust leeft 35% van de bevolking onder de armoedegrens. Dit zorgt ervoor dat honderdduizenden Ivorianen last hebben van acuut voedselgebrek. Daar moeten we iets aan doen en chocola biedt aanknopingspunten.

Meer voedselzekerheid in armere landen bereik je als mensen goed, gezond voedsel kunnen betalen. Hoe? Door ervoor te zorgen dat primaire producten zoals cacaobonen verwerkt kunnen worden tot eindproducten. De meeste waarde wordt namelijk toegevoegd verderop in de keten: het verwerken van de cacaobonen tot chocola. Dit gebeurt bijna altijd in rijke landen. Zo blijft de toegevoegde financiële waarde daar ook. Tijd om die waarde toe te voegen daar waar het nodig is, dus.

Handelsregels spelen daarbij ook een grote rol. Van de gestegen prijzen in Nederland houden cacaoboeren in Ivoorkust en Ghana maar weinig over, aangezien de winst vooral gemaakt wordt op de chocola, niet de cacaoboon. Veel van de cacaoboeren moet het doen met minder dan 1 dollar per dag. Daarom roepen Ivoorkust en Ghana samen de EU op om een akkoord te sluiten waarin opgenomen wordt dat cacaoboeren een eerlijk loon krijgen.

Voedselzekerheid is van levensbelang, in Nederland en in de rest van de wereld. Om die veilig te stellen, moeten we afrekenen met het misverstand dat méér voedsel de oplossing is. Het gaat erom dat je voedsel eerlijk verdeelt en dat mensen toegang hebben tot kwalitatief goed voedsel. Daarvoor moeten wij cacaoboeren een eerlijke prijs betalen en in Nederland gezond eten weer makkelijk en betaalbaar maken. Dan kunnen wij gewoon blijven genieten van een stukje chocola, en kunnen boeren daar een goede boterham aan verdienen.

Lara Sibbing (kandidaat-Europarlementariër landbouw en circulaire economie, GroenLinks-PvdA)
Marius Troost (kandidaat-Europarlementariër duurzaamheid en handel, GroenLinks-PvdA)

Delen:

Praat mee

Onze spelregels.

Omschrijving *

Typ hier je reactie...


0/1500 Tekens
Bedankt voor je reactie! De redactie controleert of je bericht voldoet aan de spelregels. Het kan even duren voordat het zichtbaar is.

Reacties (8)

dirk den boer
dirk den boer
6 jun. 2024 - 15:46
Lara heeft hier 2 zaken die niet veel met elkaar te maken hebben, in een relaas gestopt, de voedselzekerheid van de mensheid in de nabije toekomst, en de noodzaak van een eerlijke boterham voor de cacao telers en landarbeiders in Afrika. Had beter gescheiden gebracht kunnen worden.
dirk den boer
dirk den boer
6 jun. 2024 - 11:07
Oneerlijke verdeling van voedsel, wat stel ik me daarbij voor? Ik heb Wageningen gedaan, en gewerkt in landen waar sommige boertjes met de hak hun oogst bijeen schraapten, anderen met een stel ossen ploegden, en ook altijd wel een paar met een trekker of combine. Uiteraard produceert de een (veel) meer dan de ander. Maar is hier eerlijkheid of oneerlijkheid in het spel? Na droogte of in oorlogsgebieden, hebben vrouwen met inderen niet genoeg te eten omdat ze hun grond niet kunnen bewerken of misoogsten meemaken. Oneerlijkheid? Nee, noodsituaties, zoals nu in Duitsland met overstroming, of in onze hongerwinter. Wat doe je dan, vanwege die uitzonderlijke situatie? Je springt in als gemeenschap, natie of als VN. Alweer, eerlijkheid speelt ook hier weer niet, wel compassie en menselijkheid. Ik snap echt niet wat er bedoeld wordt met die eerlijkheid, het feit dat de een 10 of 20 of 100x zoveel verdient als de ander, is dat eerlijk? Ik zou zeggen van wel, vanwege talent (voetballer, zanger) of werklust en management (augurkenkoning). In communistisch systeem ligt dat anders, maar dat hebben we toch met meerderheids instemming achter ons gelaten??
Kees Flipsen
Kees Flipsen
5 jun. 2024 - 6:26
Ik hoor de verhalen van hulp en eerlijke handel heel mijn leven al. Dat gaat nooit verbeteren. We zitten vast in een systeem wat alles te maken heeft hoe mensen in elkaar zitten. We kunnen daar niet uit. Landen bewegen economische binnen bepaalde marges daar blijft het meestal bij. Bij ons in Nederland de zeven wat magere jaren en de zeven vette jaren als het ware. Als het over arme landen gaat is het de zeven vreselijke jaren en de zeven wat betere jaren. Dat veranderd niet, helaas
1 Reactie
dirk den boer
dirk den boer5 jun. 2024 - 15:27
In de wat armere landen, Kees, zijn de mensen net zo gelukkig als wij, ook al verdienen ze 10x minder en hebben ze minder keus in boterhambeleg, zelf daar meegemaak en gezien en beleefd. Alhoewel, sommigen krijgen allerlei plaatjes op hun mobiel te zien van hoe het in Europa is, het paradijs, mooie auto, stenen huis met douche, gratis dit en dat, en dan krijgen ze ook de kriebels natuurlijk, daar kan ik wel in komen trouwens....
dirk den boer
dirk den boer
4 jun. 2024 - 21:16
Ik heb in vele uiteenlopende delen van de wereld, in dun en dichtbevolkte regios in de landbouw gewerkt, en nergens iets anders dan een handelsprojs voor de diverse producten gezien, eerlijke prijzen, wat zijn dat? Zelfs de nlse boer krijgt nooit een eerlijke prijs, van de Jumbo of de AH zeker? Als er weinig regen valt (dus minder gras) of oorlog uitbreekt in Ukraine, schiet de melkprijs ineens omhoog, en bij regen of vrede weer omlaag, heeft dat iets met eerlijheid te maken? En als dat bij die paar nlse boeren al niet zo is, hoe dat dan te regelen bij de miljoenen in corrupte landen??
dirk den boer
dirk den boer
4 jun. 2024 - 19:00
In Ghana, Ivoorkust en andere West Afrikaanse landen is er geen enkele cacaoboer voor wie die cacao zijn eerste middel van bestaan is. Hij heeft een stukje kreupelhout met wat cacaoboompjes, die al naar gelang beetje bijgehouden worden als de prijs goed is, en verwaarloosd als de prijs naar beneden gaat, veel arbeid is hij er niet aan kwijt (of laat dat doen door jongetjes die ploegbaasjes aanbieden, trouwens, hoe moeten die betaald, en met hoeveel? wie ziet toe?). Ook als de prijs verdubbeld wordt (en hoe zou je dat op grote schaal moeten verwezenlijken en controleren) schiet hij daar slechts marginaal mee op, omdat hij maar enkele van die boompjes heeft. Beter is de landbouw te diversificeren, andere exportgewasjes (spercieboontjes, mango, gomboompjes), een toompje legkippen of varkentjes, de aloude locale yams die bijna weg zijn van toneel (dankzij import en maisteelt), maar goede prijs maken op stadsmarkten. En wat doet de regering aan een en ander?Moet het weer door Europese initiatieven van de grond komen? Te treurig voor woorden allemaal, maar wel goed bedoeld natuurlijk, dat nog wel.
11 Reacties
DanielleDefoe
DanielleDefoe4 jun. 2024 - 20:38
De yams zijn weer terug, tenminste in Shri Lanka. Eerst maar eens in de eigen voedsel behoeften gaan voorzien alvorens sperciebonen of rozen te gaan kweken voor de export denk ik wel eens. Maar de landbouw is niet mijn expertise.
DanielleDefoe
DanielleDefoe4 jun. 2024 - 20:40
Wordt het niet eens tijd de deskundigheid van lokale boeren(vrouwen) serieus te nemen?
DanielleDefoe
DanielleDefoe4 jun. 2024 - 20:42
Voor je het weet nemen ook een paar grote (buitenlandse?) spelers het over en hebben de lokalen het nakijken.
Push the sky away
Push the sky away4 jun. 2024 - 20:44
"Moet het weer door Europese initiatieven van de grond komen?" Nee, maar Europa en de rest van de Westerse wereld moeten wel eens ophouden met voor een habbekrats op de eerste rang te willen zitten. Of het nou om cacao gaat of om sperziebonen: betaal gewoon een fatsoenlijke prijs.
dirk den boer
dirk den boer4 jun. 2024 - 21:07
Daar heb je nou net politiek voor natuurlijk, hebben wij ook gedaan toen we overspoeld werden met goedkoop graan uit de USA. En dat was voor de 20% vd bevolking, in Afrika nu voor de 50% of meer.
dirk den boer
dirk den boer4 jun. 2024 - 21:26
En bedenk wel, Danielle, dat cacao natuurlijk gewoon ook een export gewas is, net als koffie en thee, en spercieboontjes in de Keniaanse hoogvlaktes (zelf ervaring mee). Prijzen door de exporteurs ervan liggen meestal hoger dan voor zoiets gewoons als mais en cowpea peulvruchtjes, dus kunnen ze met dat geld dan weer een veelvoud van die maismeel voor de maispap en de cowpeas voor de bonenschoteltjes kopen, ook geheel volgens prof Sen.
Pater
Pater5 jun. 2024 - 2:45
Gek, die hobby-boertjes van Dirk in Ghana en Ivoorkust produceren samen 60% van de wereldwijde cacaoproductie. In werkelijkheid produceert ongeveer zeventig procent van de boeren slechts dertig procent van de hoeveelheid cacao produceert. Prijsverhoging komt vooral terecht bij de grotere boeren, die grotere volumes telen. En de hogere prijzen kunnen ook tot overproductie leiden. De kleine boeren zijn strontarm en afhankelijk van de cacao.
DanielleDefoe
DanielleDefoe5 jun. 2024 - 8:40
Iemand moet dan nog wel professor Sens mais willen blijven verbouwen. Ik ga er vanuit dat de kleine boeren het loodje leggen en de groten (buitenlanders ?) de grond opkopen om daar grootschalige landbouw mee te gaan bedrijven. Voor de export. Vervoer is vervuilend. Maar zoals gezegd, niet mijn expertise.
dirk den boer
dirk den boer5 jun. 2024 - 9:14
Ik vraag me dan wel af waar al die grote cacao plantages zitten in West Afrika, Pater, hoe kom je bij die cijfers? Vraag Lara waar de cacao "peasants"" zitten. Hobbyboeren zijn er niet in Afrika, de peasant onze keuter, bij ons uitgestorven, want is iets anders dan hobbyboer) heeft altijd wat grond, vaak niet eigendom of pacht, maar grondrechten) waar hij voor het gezin wat mais of cassave heeft staan, wat scharrelkippen of eenden of geit, maar daarnaast meestal ook een exportgewas, zoals cacao (boeren en plukkers weten niet wat een reep chocola is, laat staan dat ze die ooit gegeten hebben). Naast cacao boettjes zijn er in Ivoorkust ook veel cashewnoten producenten, ook altijd gemixt met andere zaken. Ik denk ook dat woord hobby niet bestaat in Afrika. Uiteraard hoef je geen medelijden te hebben met die enkele grotere boeren, is al net zoals in Europa, die schrapen best wel een inkomen bij elkaar, helaas is cacao, cashewnoot, argan vooral een gewas van de kleine boer (er zijn er meen ik 1 miljoen of meer van), koffie en thee is voor de helft in handen van kleine boeren, rubber, soja en oliepalm voor heel klein deel, elk gewas zijn eigen sociale teeltwijze dus.
DanielleDefoe
DanielleDefoe5 jun. 2024 - 17:33
https://images.ctfassets.net/qggsjlmpzfmx/1Y3YCXjS07Kr1WGrWHpyiE/92ae886f51e6914cc141407bf94a736b/cocoa-life-progress-dashboard-infographic-cote-d-ivoire-2022.jpg
dirk den boer
dirk den boer8 jun. 2024 - 14:19
Voorbeeldje: doorsnee boertje met 0,5 ha kreupelhout waarin cacao boompjes staan (schaduwteelt, net als vainille), oogst daarvan 150 kgs bonen @ 2 dl/kg = 300 dl, dankzij fairtrade of chocolonely project (dat miljoenen kost en hoogstens voor klein deel van de boeren op gaat) wordt dat 450 dl (50% hogere prijs). Veel schiet hij er niet mee op dus, op jaarbasis gezien. Door slecht weer en veroudering bomenbestand is die prijs inmiddels 10 euro/kg, kijk daar heb je meer aan, als je tenminste je boompjes goed verzorgd hebt, anders heb je nauwelijks meer.
DanielleDefoe
DanielleDefoe
4 jun. 2024 - 18:57
Chocoladeletters en paaseitjes mogen wat kosten en hebben met voedselzekerheid niets te maken.
adriek
adriek
4 jun. 2024 - 16:19
Het voedselprobleem is vooral een distributieprobleem. En dat is weer het gevolg van politieke keuzes in combinatie met de winstdoelen van de grote producenten.
3 Reacties
dirk den boer
dirk den boer4 jun. 2024 - 20:11
Wel eens op een afrikaanse openlucht markt geweest, adriek? Locale politici ook zelden, groot industrie in geen velden of wegen te bekennen, voorzien van 1000en en 1000en kleine boertjes (50% van de hele bevolking) die zonder enige bemoeienis van wie ook, zelf met de bus naar die markten reizen, kippen in een mand, andere mand met cassave of tomaat of eieren (zelden meer dan een dozijn), blikken droge peulvruchten, tros banaan of ananas. tenminste, zo was het in mijn tijd daar. Zou het inmiddels veranderd zijn ten goede?
DanielleDefoe
DanielleDefoe5 jun. 2024 - 8:46
Zelfs op Corsica zag de markt er ruim 30 jaar geleden nog zo uit. Oude dames in het zwart met een kleedje met een paar geitenkaasjes erop. Nu niet meer ben ik bang.
dirk den boer
dirk den boer5 jun. 2024 - 14:50
En in Kisjinev, Moldavie, is het nog zo. Maar anders dan in Afrika en Amerika zijn het daar vaak echte dames die achter wat kleinood (perspotjes kruiderij, koekjes, kleine komkommertjes) zitten te wachten op klanten. Tot mijn stomme verbazing was een van die dames waarmee ik in gesprek raakte, ooit in de sovjettijd violiste in een orkest geweest, nu eruit gegooid, vrijheid blijheid, ze had geen goed woord over voor die vrijheid, en kon haar huis nauwelijks nog verwarmen met wat ze verdiende. Waarom horen we daar nooit iets over hier in NL? Ik beef nog als ik eraan terug denk....
EenMening6
EenMening6
4 jun. 2024 - 13:52
We moeten inderdaad de Europese markten openstellen voor producten uit de door de auteurs genoemde landen. Het is nog beter om de verwerking van cacao, koffie etc. tot hoogwaardige producten, lokaal op te zetten, zodat er ter plekke meer aan verdiend wordt. Maar om een voedselverwerkende industrie op te zetten, zijn wel enkele basisvoorwaarden nodig, die nu veelal ontbreken. Zoals bestrijding van corruptie, betere instituties, rechtzekerheid en goed onderwijs. Vanuit voedselzekerheid is het natuurlijk helemaal helemal niet nodig om cacao, koffie en thee te importeren. Hetzelfde geldt voor tropisch fruit, specerijen en palmolie. Maar zonder deze smaakvolle producten wordt onze maaltijden flauw en kleurloos.
 (Bewerkt door redactie)
8 Reacties
DanielleDefoe
DanielleDefoe4 jun. 2024 - 18:47
Koffie zou ik missen maar thee niet. Palmolie is ook een dubieus product.
dirk den boer
dirk den boer4 jun. 2024 - 19:30
Niet alleen kwestie van smaak, palmolie kun je vervangen door locale oliegewassen, maar als die palmolie 3 cnt goedkoper is, nemen we (industrie en consument) die, ook al betekent dat einde oerwouden ginder ver van ons bed. En tropische vruchten en specerijen zijn gewoon modieuze, exotische dingetjes die niet bijdragen aan je voedselvoorziening (we hebben onze eigen kruiderijen), maar die je je kun veroorloven of niet. Vaker wel dan niet. De doerianvrucht kost 30 euro (daar 1 of 2), dus daar kun je mee voor de dag komen bij je vrienden.
dirk den boer
dirk den boer4 jun. 2024 - 19:55
In Malindi kun je van kinderen op straat gepofte casewnootjes kopen voor habbekrats, niet vd kwaliteit die wij in NL wensen, want zwart geblakerd, maar best lekker zoals ze zijn. Helft van de boertjes rond de stad hebben een paar cashewboompjes op erf rond het huis, al die geoogste noten gaan naar India e.a. regios om fabrieksmatig verwerkt te worden voor de Europese en andere markt. Waarom niet daar in de buurt? Voor Kenia en Tanzania zijn vele verwerkingsfabrieken opgezet, vaak van Italiaans geld en makelij, kant en klaar overgedragen, allemaal failiiet intussen, het gaat daar gewoon niet, wat je ook verzint of plant of helpt. verwerking van de ruwe cacaobonen? Ja, zou mooi zijn, maar ... ik vrees weer het ergste....
EenMening6
EenMening64 jun. 2024 - 21:53
@Danielle "Koffie zou ik missen maar thee niet. Palmolie is ook een dubieus product. " Voor de grote ontdekkingsreizen aten onze voorouders brood, graanpap, zuivel, groenten en fruit en vlees. Ze dronken bier en soms ook wijn. Specerijen waren extreem duur en alleen bestemd voor de happy few. De enige producten die echt onmisbaar zijn geworden, zijn mais en aardappels. Beide oorspronkelijk uit wat nu Amerika wordt genoemd.
DanielleDefoe
DanielleDefoe5 jun. 2024 - 8:52
Soja en mais zijn varkensvoer geworden. Veel goede grond wordt gebruikt om er diervoeder op te kweken. Sluit de megastallen. Eet minder dierlijke producten.
DanielleDefoe
DanielleDefoe5 jun. 2024 - 8:59
Wat onze voorouders zo ongeveer aten weet ik: brood en vis, met variaties over de tijd. Zie bv ook: https://erfgoed.utrecht.nl/verhalen/eten-in-de-vroege-middeleeuwen/
DanielleDefoe
DanielleDefoe5 jun. 2024 - 9:28
Door het kiezen voor palmolie werken we mee aan het uitroeien van andere primaten.
dirk den boer
dirk den boer5 jun. 2024 - 14:54
Volgens mij zitten we weer eens helemaal op dezelfde lijn , Danielle..

Altijd op de hoogte blijven van het laatste nieuws?

Meld je hieronder gratis aan voor Joop NL. Iedere donderdag een selectie opvallende nieuwsverhalen, opinies en cartoons in je mailbox.

BNNVARA LogoWij zijn voor