Zonder een spoedige leiderswissel gaat de VVD te gronde

Een welgemeend advies.

Vlak voor ik mij als eerste lid van mijn familie ooit ging inschrijven bij de universiteit gaf mijn vader een waarschuwing. "Denk erom, als jij ooit de arbeiders verraadt, kom ik bij je spoken". Hij overleed plotseling in 1984. Sindsdien is hij nooit meer verschenen behalve een enkele keer in mijn dromen, maar toen had hij niets op mij aan te merken. Ik droomde eens dat ik hem tegenkwam op de Hoogstraat in Schiedam. "En," vroeg ik hem, "hoe bevalt dat nou, dood zijn?". "Het gaat wel," antwoordde mijn vader. Dat was typerend voor hem.

Nu loop ik risico op veel onaangenamer bezoek. Dit artikel is namelijk bedoeld als een advies aan de VVD, de partij van het grote geld en de werkgevers. Toch waag ik het erop.

Het kan lang duren of  het kan kort duren maar als het zo doorgaat met dit kabinet, komen er nieuwe verkiezingen. Dan blijft er van de VVD niets meer over. De aanhang die in deze partij vooral een bolwerk ziet tegen links, vindt graziger weiden bij Joost Eerdmans en personen rechts van hem. De weinige echte liberalen die in de partij nog over zijn, nemen de wijk naar D66 welke partij overigens ook zulke heftige klappen zal krijgen dat deze instroom er niet toe doet. Als je precies wil weten hoe zulke electorale afstraffingen tot stand komen, volg dan de loopbanen van Diederik Samsom en Lodewijk Asscher. Dan vallen de schellen wel van de ogen.

De leiding van de VVD is dezelfde die destijds het noodlottige kabinet-Schoof levensbloed gaf. Ministers stapten moeiteloos over naar de coalitie van Jetten. Daar proberen zij op de oude voet voort te gaan. Een belangrijke hoeksteen van hun strategie is de uitsluiting van Pro. Daarom wijzen zij op ideologische en niet op praktische gronden zo ongeveer alles af wat progressieven eventueel sympathiek in de oren zou kunnen klinken. De behandeling van het belastingplan is daar het beste voorbeeld van. Jesse Klaver begon met een overdracht van acht miljard aan heffingen van werkenden naar kapitaalbezitters te eisen. Vervolgens deed hij zoveel water bij de wijn dat je in zijn glas nog maar nauwelijks een rode weerschijn ziet. Het is de VVD-ministers niet genoeg. De discussie over dit alles is niet inhoudelijk. Het gaat er niet om in deze zware en risicovolle tijden van de burgers een zo eerlijk mogelijke bijdrage te vragen in overeenstemming met hun daadkracht. Centraal staat: gaat het kabinet over links of over rechts? Naar het schijnt, zijn inmiddels de persoonlijke verhoudingen binnen het kabinet goed verziekt.

Het is duidelijk door wie dat komt. Dat zijn de onbuigzame Draufgänger Dilan Yesilgöz en Eelco Heinen. Zij laten zich volledig leiden door hun idees fixes. Het valt op hoe dodelijk de adviezen van de Raad van State over de voorstellen van Eelco Heinen, terwijl die toch een financieel expert heet te zijn. Evenzeer is zonneklaar dat Dilan Yesilgöz op het ministerie van Defensie een soort groothertogin van Gerolstein is. Deze operettefiguur was dol op de militairen maar wist verder van haar gezond niet af. Ze besteedt ongetwijfeld veel van haar tijd aan het uithangen van de onbuigzame vicepremier. Ook de minister van Justitie David van Weel, toont zich een bewindsman die graag een grote borst opzet maar keer op keer moet inbinden. Ruben Brekelmans, de leider van het squadron in de Tweede Kamer is van hetzelfde laken één pak. Deze bende van vier is bezig met hun ideologische onbuigzaamheid, hun parti pris en hun gelijkhebberij de VVD op de klippen te jagen.

Een tussentijdse wisseling van de wacht is urgent. Anders loopt de VVD klappen op waar ze zich niet van zal herstellen. De VVD kent genoeg kopstukken, die een verknochtheid aan de partij combineren met een pragmatische levensinstelling en het besef dat wie nemen wil, ook moet kunnen geven. De partij heeft vakbekwame roergangers nodig die handelen naar bewind van zaken en om klippen te omzeilen en het maximum te halen uit de heersende winden precies op tijd een paar strepen naar bakboord of een paar strepen naar stuurboord kunnen wenden.

Het zijn er genoeg. Ze zijn de afgelopen jaren allemaal op een zijspoor terecht gekomen. Types als Yesilgöz, Brekelmans, Heinen of Van Weel kunnen best bruikbaar zijn maar dan als rechtsbuiten in een niet al te kleine fractie, als specerijen, niet als gezichtbepalende figuren.

Met andere woorden: het wordt tijd voor een revolte. Dat heeft de VVD wel vaker en gewoonlijk op een beschaafde manier gedaan. Daar kunnen de voormalige leiders Ed Nijpels en Joris Voorhoeve over meepraten. Zelfs grondlegger Pieter Oud liet men met succes merken dat zijn tijd maar beter voorbij kon zijn.

Het doel van de revolte moet zijn de VVD van haar geflirt met extreem rechts af te houden. Daarvoor zijn ministers nodig die in het kabinet-Jetten een éénmakende factor zijn en geen splijtzwam. Alleen zo is het mogelijk tot meerderheden te komen die con amore met de VVD mee willen denken. Dat levert op den duur meer op dan je huid zo duur mogelijk verkopen en steeds weer op je strepen staan. Het is tevens van belang dat de nieuwe VVD-ministers vakinhoudelijk kennis van zaken hebben zodat zij zich niet voor honderd procent hoeven te verlaten op ambtelijk advies.

De snelste manier om dit tot stand te brengen is waarschijnlijk een formatie-Jetten waarin alleen de VVD-ministers en staatsecretarissen geheel of gedeeltelijk worden vervangen. Daarna kan het herstel van de reputatieschade beginnen. En het daadwerkelijk regeren van Nederland.

Dit is mijn dringende raad aan de VVD. Ik hoop niet dat mijn vader nu komt spoken omdat ik geprobeerd heb de partij van het geld en de werkgevers goede raad te geven. Maar naar een bezoek voor de gezelligheid in een van mijn dromen zie ik uit.

Voor het overige ben ik van mening dat het toeslagenschandaal niet uit de publieke aandacht mag verdwijnen net zo min als dat rond het UWV en de affaire rond het Groninger aardgas.

Beluister Het Geheugenpaleis, de wekelijkse podcast van Han van der Horst en John Knieriem over politiek en geschiedenis. Nu: Lulaland.