Zo maken we het Ne­der­land­se be­drijfs­le­ven toe­komst­be­sten­dig

Door: Danielle Twardy-Duisters (lector Creatief en Cir­cu­lair On­der­ne­men), Jol Stoffers (lector Em­ploy­a­bi­li­ty), Eric Man­te­laers (lector Future-proof Auditor), Martijn Zoet, (lector Future-proof Fi­nan­ci­al), Richard Martina (lector In­no­va­tief On­der­ne­men), Eric van de Luijt­gaar­den (lector Pre­ven­ti­ve Law) en Pauline van Dorssen (lector Regie op In­zet­baar­heid)

Het Ne­der­land­se mkb staat voor grote tran­si­tie­op­ga­ven die de kern van de be­drijfs­voe­ring raken. Vanuit het ken­nis­cen­trum Toe­komst­be­sten­dig Be­drijfs­le­ven van Zuyd Ho­ge­school zien wij daarbij drie be­lang­rij­ke knel­pun­ten.

Ten eerste be­schik­ken be­drij­ven en af­ge­stu­deer­den nog on­vol­doen­de over digitale vaar­dig­he­den en digitaal denk­ver­mo­gen. Ten tweede is de be­drijfs­voe­ring vaak sterk gericht op fi­nan­ci­eel ren­de­ment, terwijl de uit­da­gin­gen van deze tijd vragen om meer­vou­di­ge waar­de­cre­a­tie. Ten derde worden complexe vraag­stuk­ken nog te vaak vanuit af­zon­der­lij­ke dis­ci­pli­nes benaderd, terwijl juist een in­ter­dis­ci­pli­nai­re aanpak nodig is.

Deze drie knel­pun­ten hangen nauw met elkaar samen. Het zijn zo­ge­he­ten wicked problems: complexe vraag­stuk­ken waarvoor geen een­vou­di­ge of een­dui­di­ge op­los­sing bestaat. Wat is er nodig om hierin stappen te zetten? Hier­on­der be­spre­ken we de drie knel­pun­ten, koppelen we ze aan concrete op­los­sings­rich­tin­gen en sluiten we af met een advies aan de regering.

Digitale ont­wik­ke­ling vraagt om meer dan kennis van AI
Het eerste knelpunt is het tekort aan digitale vaar­dig­he­den en digitaal denk­ver­mo­gen. Di­gi­ta­li­se­ring en het werken met data ver­an­de­ren be­drijfs­pro­ces­sen in vrijwel elke sector fun­da­men­teel. Daarbij gaat mo­men­teel veel aandacht uit naar AI, waarbij in de praktijk vaak gedoeld wordt op chatbots. Maar de digitale tran­si­tie is veel breder. Be­lang­rijk is dat be­drij­ven en pro­fes­si­o­nals het gehele proces en met name de be­slis­sings­on­der­steu­nen­de tech­no­lo­gie door­gron­den. Dat betekent verder kijken dan de huidige chatbot-hype en aandacht hebben voor het bredere palet aan AI-tech­no­lo­gie­ën, zoals su­per­vi­sed machine learning, un­su­per­vi­sed machine learning en neurale net­wer­ken.

Veel mkb-be­drij­ven weten nog on­vol­doen­de hoe zij di­gi­ta­li­se­ring optimaal kunnen benutten en hun digitale weer­baar­heid kunnen ver­gro­ten. Daardoor zijn zij minder goed in staat om te ver­nieu­wen en in te spelen op ver­an­de­ren­de be­hoef­ten van con­su­men­ten en andere ont­wik­ke­lin­gen in de markt.

Ook bij af­ge­stu­deer­den van het hoger eco­no­misch on­der­wijs zien we een uit­da­ging. Zij be­schik­ken nog niet altijd over de brede, in­ter­dis­ci­pli­nai­re digitale vaar­dig­he­den waar de ar­beids­markt om vraagt. Bo­ven­dien brengt di­gi­ta­li­se­ring ju­ri­di­sche, sociale en ethische vraag­stuk­ken met zich mee. Die krijgen nog niet van­zelf­spre­kend een plaats in be­drijfs­pro­ces­sen. Daardoor ont­bre­ken bij­voor­beeld pre­ven­tie­ve ju­ri­di­sche op­los­sin­gen in werk­pro­ces­sen die een ver­ant­woor­de digitale tran­si­tie on­der­steu­nen.

Van fi­nan­ci­eel ren­de­ment naar meer­vou­di­ge waarde
Een tweede knelpunt is de sterke nadruk op fi­nan­ci­eel ren­de­ment. Voor een toe­komst­be­sten­dig be­drijfs­le­ven is een bredere blik op waarde nodig: fi­nan­ci­ë­le re­sul­ta­ten blijven be­lang­rijk maar moeten worden ver­bon­den met maat­schap­pe­lij­ke en men­se­lij­ke waarde.  Nieuwe waar­de­sys­te­men en -modellen die eco­no­mi­sche en maat­schap­pe­lij­ke waarde com­bi­ne­ren, zijn nog on­vol­doen­de ingebed in on­der­wijs en be­drijfs­prak­tijk. Hierdoor blijven ethische, in­sti­tu­ti­o­ne­le en ju­ri­di­sche vraag­stuk­ken rond bredere welvaart re­gel­ma­tig on­der­be­licht.

Stu­den­ten en pro­fes­si­o­nals moeten leren werken vanuit ver­schil­len­de vormen van waarde: niet alleen fi­nan­ci­eel, maar ook men­se­lijk, sociaal, eco­lo­gisch en in­tel­lec­tu­eel-or­ga­ni­sa­to­risch. Dat is nood­za­ke­lijk voor de ont­wik­ke­ling van een breder en in­clu­sie­ver wel­vaarts­mo­del. De duur­zaam­heids- en kli­maat­op­ga­ven laten bij uitstek zien waarom zo’n bredere kijk op waarde nodig is.

Complexe pro­ble­men passen niet binnen één vak­ge­bied
Het derde knelpunt is de ver­snip­per­de, dis­ci­pli­ne­ge­bon­den aanpak van complexe be­drijfs­vraag­stuk­ken. De grote eco­no­mi­sche en maat­schap­pe­lij­ke uit­da­gin­gen voor zowel het mkb als grotere on­der­ne­min­gen zijn vrijwel altijd in­ter­dis­ci­pli­nair van aard. Ze vragen bij­voor­beeld te­ge­lij­ker­tijd om kennis van em­ploy­a­bi­li­ty, recht, mar­ke­ting en finance.

Toch zijn on­der­zoek en on­der­wijs vaak nog vanuit af­zon­der­lij­ke dis­ci­pli­nes ge­or­ga­ni­seerd. Juist bij wicked problems werkt dat be­per­kend. Door hun com­plexi­teit laten deze vraag­stuk­ken zich niet goed oplossen binnen de tra­di­ti­o­ne­le grenzen van één vak­ge­bied.

Op­los­sing 1: Maak digitaal denken on­der­deel van iedere op­lei­ding
Om het eerste knelpunt aan te pakken, moet di­gi­ta­li­se­ring struc­tu­reel worden ge­ïn­te­greerd in het on­der­wijs. Digitale vaar­dig­he­den en kritisch digitaal denken horen thuis in alle op­lei­din­gen van het domein Business en Recht, en ide­a­li­ter ook daar­bui­ten.

Het on­der­wijs wordt nu al verrijkt met modules over data, de digitale plat­for­meco­no­mie en ethische en ju­ri­di­sche vraag­stuk­ken rond di­gi­ta­li­se­ring en de gevolgen daarvan. Stu­den­ten leren daardoor niet alleen te on­der­ne­men, maar ook hoe zij tech­no­lo­gie kunnen inzetten en dat maat­schap­pe­lijk ver­ant­woord kunnen doen.

Ook prak­tijk­ge­rich­te trai­nin­gen voor pro­fes­si­o­nals in het mkb zijn van belang. Daarbij verdient em­ploy­a­bi­li­ty blij­ven­de aandacht. Pro­fes­si­o­nals moeten zich ge­du­ren­de hun hele loopbaan kunnen blijven ont­wik­ke­len en aan­pas­sen aan nieuwe tech­no­lo­gie­ën, werk­pro­ces­sen en andere com­pe­ten­tie-eisen. Dat maakt niet alleen me­de­wer­kers, maar ook or­ga­ni­sa­ties wend­baar­der en toe­komst­be­sten­di­ger.

Op­los­sing 2: Leer on­der­ne­mers sturen op meerdere vormen van waarde
Voor het tweede knelpunt is het nodig nieuwe waar­de­sys­te­men te ont­wik­ke­len en toe te passen in on­der­wijs en be­drijfs­prak­tijk. On­der­zoek naar in­clu­sie­ve en ethisch ver­ant­woor­de waar­de­sys­te­men kan recht­streeks worden vertaald naar het on­der­wijs.

Zo bereiden we stu­den­ten voor op een manier van on­der­ne­men waarbij ver­schil­len­de  vormen van waarde naast elkaar staan. Fi­nan­ci­ë­le pres­ta­ties worden ver­bon­den met maat­schap­pe­lij­ke, eco­lo­gi­sche en men­se­lij­ke waarde. Die bredere blik hebben toe­kom­sti­ge pro­fes­si­o­nals nodig om duurzame keuzes te maken.

Op­los­sing 3: Door­breek grenzen tussen dis­ci­pli­nes en or­ga­ni­sa­ties
Het derde knelpunt vraagt om meer in­ter­dis­ci­pli­nai­re en in­te­gra­le sa­men­wer­king. On­der­zoe­kers uit ver­schil­len­de lec­to­ra­ten en vak­ge­bie­den kunnen rond concrete vraag­stuk­ken sa­men­wer­kings­ver­ban­den vormen, zoals dat nu al op ver­schil­len­de plekken gebeurt.

Die sa­men­wer­king kan verder worden ver­sterkt door struc­tu­reel overleg tussen lectoren, het delen van net­wer­ken en het ge­za­men­lijk uit­voe­ren van on­der­zoeks­pro­jec­ten. Ook het bundelen van com­mu­ni­ca­tie, fi­nan­ci­ë­le middelen en per­so­ne­le inzet kan helpen om deze sa­men­wer­king te pro­fes­si­o­na­li­se­ren.

Be­drij­ven en (semi-)publieke in­stel­lin­gen moeten daarbij nauw be­trok­ken zijn. Zo ontstaat een continue uit­wis­se­ling van kennis en ervaring. Dit systeem- en net­werk­den­ken is nood­za­ke­lijk om complexe vraag­stuk­ken niet in af­zon­der­lij­ke on­der­de­len maar in sa­men­hang aan te pakken.

Ons advies aan de regering: in­ves­teer in drie sa­men­han­gen­de ver­an­de­rin­gen
Een toe­komst­be­sten­dig be­drijfs­le­ven ontstaat niet met één maat­re­gel. Ons advies aan de regering bestaat daarom uit drie sa­men­han­gen­de stappen.

Maak al­ler­eerst digitale vaar­dig­he­den en digitaal denken struc­tu­reel on­der­deel van de lan­de­lij­ke on­der­wijs­stan­daar­den voor het hoger eco­no­misch on­der­wijs. Kijk daarbij verder dan de huidige aandacht voor chatbots en richt het on­der­wijs op een breed begrip van di­gi­ta­li­se­ring, data en be­slis­sings­on­der­steu­nen­de tech­no­lo­gie.

Sti­mu­leer daar­naast de ont­wik­ke­ling en toe­pas­sing van in­clu­sie­ve waar­de­sys­te­men waarin fi­nan­ci­ë­le, maat­schap­pe­lij­ke, eco­lo­gi­sche en men­se­lij­ke waarde met elkaar worden ver­bon­den.

Fa­ci­li­teer en fi­nan­cier ten slotte in­ter­dis­ci­pli­nair prak­tijk­ge­richt on­der­zoek waarin complexe maat­schap­pe­lij­ke en eco­no­mi­sche vraag­stuk­ken in­te­graal worden aan­ge­pakt, in plaats van langs de grenzen van af­zon­der­lij­ke dis­ci­pli­nes. Erken daarbij dat deze vraag­stuk­ken niet alleen re­gi­o­naal, maar lan­de­lijk relevant zijn.

Ho­ge­scho­len en hun ken­nis­cen­tra kunnen hierin een be­lang­rij­ke ver­bin­den­de rol spelen. Zij brengen on­der­wijs, on­der­zoek en partners bij elkaar en kunnen nieuwe in­zich­ten vertalen naar toe­pas­sin­gen in de praktijk.

Wie het Ne­der­land­se be­drijfs­le­ven toe­komst­be­sten­dig wil maken, moet daarom in­ves­te­ren in meer dan tech­no­lo­gie alleen. Digitaal vermogen, meer­vou­di­ge waar­de­cre­a­tie en in­ter­dis­ci­pli­nai­re sa­men­wer­king moeten hand in hand gaan. Daarmee ver­ster­ken we niet alleen het Ne­der­land­se be­drijfs­le­ven, maar ook de sa­men­le­ving waarvan het be­drijfs­le­ven deel uitmaakt.

Meer weten over de lec­to­ra­ten van ons ken­nis­cen­trum Toe­komst­be­sten­dig Be­drijfs­le­ven? 

Ga naar: Creatief en Cir­cu­lair On­der­ne­men, Em­ploy­a­bi­li­ty, Future-proof Auditor, Future-proof Fi­nan­ci­al, In­no­va­tief On­der­ne­men, Pre­ven­ti­ve Law, Regie op In­zet­baar­heid.  

Dit artikel verscheen eerder op de website van Zuyd Hogeschool