Logo Joop
De opiniesite van BNNVARA met actueel nieuws en uitgesproken meningen

Zit het hoger onderwijs in diepe crisis?

  •  
10-01-2017
  •  
leestijd 6 minuten
  •  
72 keer bekeken
  •  
Studentendemonstratie Malieveld 2011

© cc-foto: SP

Dertig jaar onderwijsbeleid in een notendop: desinvestering op desinvestering
“Slachtoffers van geestelijke manipulatie weten niet dat zij slachtoffers zijn. Voor hen zijn de muren van hun gevangenis onzichtbaar, ze geloven dat ze vrij zijn.” Dat beweerde Aldous Huxley (1894 – 1963) eens, de scherpzinnige Britse schrijver. Toch zou ik zelf niet zo ver willen gaan – de menselijke geest voorstellen als een soort onoplosbaar labyrint van illusies. Met een beetje bereidheid om het analytische vermogen te gebruiken, komt ieder mens (zelfs het grootste slachtoffer van manipulatie) een heel eind. Aan de vraag die voorhanden ligt, zal het niet liggen. In dit ‘post-truth’- tijdperk is die voor heel Nederland relevant en urgent, namelijk: in hoeverre bevindt het hoger onderwijs zich in een diepe crisis?
Jet Bussemaker, de huidige minister van Onderwijs, zal vermoedelijk het antwoord wel weten. Net als haar voorgangers. Al jaren trekt politiek Den Haag (met in haar schaduw lobby-instellingen als VNO-NCW) een rookgordijn op met woorden als ‘kenniseconomie’, ‘efficiency’ of ‘excellentie’. Men doet alsof er niets aan de hand is. Er wordt immers steeds meer gemonitord in het onderwijs of anderszins zaken in ‘targets’ uitgedrukt; managers genoeg (vooral sinds de marktwerking). Daar kan het niet aan liggen. Vrijwel alle indicatoren staan op groen.
Maar is dat wel zo?
De constatering bijvoorbeeld dat Nederland relatief gezien goed scoort in de internationale ‘rankings’ – zegt vrij weinig over de kwaliteit (aangezien deze lijstjes meer gewicht toekennen aan onderzoek in plaats van onderwijs). Politici maken er desondanks goede sier mee en spiegelen ons wellicht een fata morgana voor.
Bekijk onderstaand overzicht van onderwijshervormingen eens (gemaakt door Jeroen van der Starre en David Bremmer), met name toegespitst op de positie van studerenden (aangezien dit aspect de meeste mensen direct raakt in hun portemonnee!). Maak vervolgens zelf de slotsom op in hoeverre dit duidt op een crisis:
1982:  Lubbers bezuinigt 300 miljoen gulden door te snijden in personeelskosten en het collegegeld te verhogen.
1984:  In een ‘taakverdelingsplan’ worden verschillende opleidingen geschrapt of samengevoegd. Dit levert 70 miljoen gulden op.
1985:  De financiering van sport voor studenten, mensa’s en studentenhuisartsen wordt afgeschaft.
1986: Het collegegeld wordt verhoogd van 1100 naar 1600 gulden per jaar. De studiekostentegemoetkoming en het recht van studenten op een deel van de kinderbijslag vervalt, de studiefinanciering wordt ingevoerd.
1988: De Harmonisatiewet, bedoeld om langzame studenten aan te pakken, komt na een demonstratie van 40.000 studenten en een succesvolle rechtszaak tegen de invoering van de wet met terugwerkende kracht, toch door de Tweede Kamer. Studenten die langer dan zes jaar studeren krijgen geen studiefinanciering meer. Dit levert de staat 165 miljoen op.
1989: Jo Ritzen kondigt aan stevig te gaan bezuinigen op de ‘onbetaalbare’ studiefinanciering.
1990: Er wordt 700 miljoen bezuinigd door het collegegeld opnieuw stevig te verhogen. Daarnaast wordt 155 miljoen bezuinigd op wachtgelden, de ontslaguitkeringen voor onderwijspersoneel.
1991: De OV-studentenkaart wordt ingevoerd. Dit kost de staat 405 miljoen gulden. Tegelijkertijd wordt de studiefinanciering opnieuw aangepakt: studenten hebben nog maar 5 jaar recht op stufi.
1992: Door uitstel van geplande uitgaven, het terugdringen van ziekteverzuim en het verhogen van het collegegeld voor studenten boven de 27 wordt nog eens 273 miljoen bezuinigd.
1993: Studenten moeten kiezen of ze een OV-kaart voor weekdagen of weekenden willen. De Wet op het Hoger Onderwijs en wetenschappelijk onderzoek maakt het bindend studieadvies (BSA) mogelijk.
1994: Paars I bezuinigt 600 miljoen door het collegegeld met 500 gulden te verhogen, te korten op wetenschappelijk onderzoek en studentenaantallen te verminderen.
1996: De prestatiebeurs wordt ingevoerd: studenten krijgen een lening die na het behalen van de eerste 21 studiepunten (van de 40 per jaar) wordt omgezet in een gift. Voor het resterende deel moeten studenten binnen zes jaar afgestudeerd zijn. Zo niet, dan moeten ze hun studiefinanciering terugbetalen.
1997: De wet Modernisering Universitair Bestuur vervangt de Wet Universitair Bestuur. Dit betekent het einde van het zelfbestuur van universiteiten.
1999: Onder Paars II blijft het een paar jaar relatief rustig, er wordt zelfs iets geïnvesteerd. Universiteiten krijgen een kleine 200 miljoen gulden extra voor onderzoek.
2000: De OV-kaart voor studenten wordt een onderdeel van de prestatiebeurs.
2002: Het kabinet-Balkenende I wil opnieuw gaan bezuinigen op onderwijs, maar valt binnen een paar maanden. Wel worden de BaMa-structuur en het ECTS ingevoerd.
2004: Plannen van Balkenende II om voor honderden miljoenen te bezuinigen op hoger onderwijs sneuvelen in de Tweede Kamer.
2009: De Tweede Kamer voert collegegelddifferentiatie in voor de tweede studie. Studenten die een tweede studie volgen na hun eerste moeten alle kosten voor hun studie zelf ophoesten. In de praktijk komt dit neer op een vervijfvoudiging van het collegegeld voor de tweede studie. Daarnaast wordt een ‘harde knip’ ingevoerd, die in 2012 volledig in werking getreden moet zijn. Deze maatregel houdt in dat studenten hun bachelor-opleiding volledig moeten afronden voordat ze aan hun master-opleiding mogen beginnen.
2010: Het kabinet-Rutte-Verhagen maakt zijn plannen voor het hoger onderwijs bekend. Studenten die meer dan een jaar uitlopen op hun studie moeten een ‘langstudeerboete’ van €3000 op hun nominale collegegeld gaan betalen. Dezelfde groep moet het ook zonder OV-kaart doen. Master-studenten krijgen geen studiefinanciering meer.
2011: Het kabinet-Rutte-Verhagen wil, op aandringen van de VSNU, promovendi hun status als werknemer ontnemen door middel van de invoering van een ‘bursalenstelsel’. Dit houdt in dat promovendi voortaan als ‘studenten’ worden aangemerkt en daardoor veel minder rechten hebben. Zo krijgen promovendi geen salaris meer, maar moeten ze het voortaan net als studenten stellen met een beurs. In 2015 startte het ministerie van OCW een experiment naar dit stelsel.
2013: Het kabinet-Rutte-Samson sluit het zogenaamde ‘onderwijsakkoord’ – door de studiefinanciering om te buigen in een leenstelsel, wordt geld bedoeld voor studenten overgeheveld naar onderwijsinstellingen. In totaal gaat het om ruim 800 miljoen euro. Nu ruim 2 jaar verder blijken studenten in grote aantallen langer thuis bij hun ouders te wonen. Daarnaast blijkt de tweedeling in het onderwijs te zijn toegenomen. Volgens onderwijsminister Jet Bussemaker zijn de waargenomen effecten vooralsnog binnen verwachting.
Dertig jaar onderwijsbeleid in een notendop.
Let wel, dit overzicht is niet perfect. Het laat niet zien hoe bijvoorbeeld flexcontracten de kwaliteit van het onderwijs nadelig beïnvloeden of hoe de werkdruk van docenten nadelig uitpakt en zoomt bovendien ook niet in op de (perverse) financieringsstructuur van hogescholen en universiteiten die uitgaat van kwantiteit in plaats van kwaliteit. De situatie is vermoedelijk dus nog zorgelijker. Maar desalniettemin wordt de langere termijn trend in onderwijsland in dit overzicht redelijk helder inzichtelijk gemaakt.
Voor de duidelijkheid: door al deze bezuinigen en hervormingen, daalde relatief gezien het Nederlandse onderwijsbudget van bijna 7 procent van het bruto binnenlandse product in 1980 naar 5,5 procent in 2013. En, nu komt het, tegelijkertijd nam vanaf de eeuwwisseling het aantal studenten in het hoger onderwijs met ruim 50 procent toe. Om precies te zijn, van 160.000 studenten in 2000, naar ruim 250.000 in 2011.
Minder geld, meer studenten en minder toegankelijke hogescholen en universiteiten – dat is het lange termijn beleid in Nederland. Dat is het patroon.
Intussen is er bijvoorbeeld ook China. Daar stijgt, volgens het Amerikaanse National Science Foundation het hoger onderwijsbudget gemiddeld jaarlijks met zo’n 20 procent; ook in tijden van economische neergang. Het lange termijn streven is er om in 2020 te behoren tot de top 5 meest innovatieve economieën. Ze zitten vooralsnog op schema. Volgens de Organisatie van Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) zullen tegen die tijd zo’n 30 procent van alle hoger opgeleiden op de wereld afkomstig zijn uit slechts dit ene land, het zogenaamde rijk van het Midden.
Wie tot slot denkt dat dit alles geen effect zal hebben op de toekomst van Nederland – zou vermoedelijk zomaar geestelijk gemanipuleerd kunnen zijn (of een Haags politicus!). Maar ik kan er naast zitten natuurlijk.
Delen:

Praat mee

onze spelregels.

avatar
0/1500
Bedankt voor je reactie! De redactie controleert of je bericht voldoet aan de spelregels. Het kan even duren voordat het zichtbaar is.

Reacties (31)

Uitgekleed
Uitgekleed11 jan. 2017 - 16:33

De geleerden Koot en Bie waarschuwden al. De twee deling of te wel twedeling komt er aan.

CharlesdeValois
CharlesdeValois11 jan. 2017 - 16:31

Onderwijs zit niet in een crisis, want de ontwikkeling in kennis gaat maar door. En dat willen we doorgeven. Ooit een ooievaar oid. gezien die denkt : als ik zonne-energie op de vleugels bevestig vlieg ik vanzelf. Nee de mens blijft maar doorgaan met onderzoeken en ontdekken., als er een probleem is dan is het omdat we niet weten hoe we ermee om zouden moeten gaan.

Okke2
Okke211 jan. 2017 - 12:23

In 1969 was 1 op de 10 hoogopgeleid, in 2016 is dat 1 op de 3 , dus hoe diep de crisis in het hoger onderwijs is in dit post-truth tijdperk hangt ervanaf welke waarheid je wilt geloven.

6 Reacties
Frank Lenssen2
Frank Lenssen211 jan. 2017 - 14:01

Er is geen post-truth tijdperk - als zo een term modieus is, wil dat niet zeggen dat hij conform de realiteit is. Dus als honderd miljard intelligente wezens op aarde en daarbuiten roepen dat de snelheid van het licht toch echt 3 kilometer per seconde bedraagt, dan blijft dat onwaar. Wie dat dan wel voor waar houdt, die is slachtoffer van het idee dat een mening, hoe breed gedeeld ook, hetzelfde is als een feit. Geheel in overeenstemming met de mooie heilsleer van het neoliberalisme mag vrijwel iedereen zich tegenwoordig hoogopgeleid noemen. Elke cursus wordt in onze tijd wel verzorgd door een 'academy', een 'university', of een 'school of excellence', en aan al die swingende opleidingen werken natuurlijk alleen maar 'high potentials' en andere Masters Of The Universe. De diploma's en andere papieren van succes zijn niet meer te onderscheiden van de doctoraten die je in Vuurland of Nigeria voor een habbekrats per e-mail kunt verwerven. Onze Mooie Nieuwe Tijd kent een overproductie en overconsumptie van alles wat men kan bedenken. Het onderwijs is wat dit aangaat ook gecorrumpeerd tot op het bot. Klatergoud, meneer Okke, alles is ijdelheid geworden. De enige trefzekere opmerking die Léon de Winter ooit in zijn leven maakte, is zijn commentaar op Trump, die in de suite van zijn eigen Tower in zijn eentje rondslentert, en ziet dat het goed is: het is de omgeving van een kamper. En daarmee is kampers dan nog groot onrecht aangedaan, vind ik. Die mensen kunnen nog delen met anderen. Ook dat is Trump niet gegeven.

vakman2
vakman211 jan. 2017 - 14:01

Okke, daar gaat het dus niet om. Het punt is niet het aantal mensen dat hoger opgeleid is - het gaat om de kwaliteit van die opleiding. Die is aan erosie onderhevig....

Contramine
Contramine11 jan. 2017 - 16:13

@ Frenk Lenssen om 15:01 Er bestaat inderdaad geen post-truth tijdperk. Maar zelf maak je het neoliberalisme tot bron van vrij veel ellende op de wereld, "Geheel in overeenstemming met de mooie heilsleer van het neoliberalisme mag vrijwel iedereen zich tegenwoordig hoogopgeleid noemen." In welke publicatie van deze heilsleer staat dit? Klopt het ook maar enigszins? In Nederland wordt - volgens mij terecht - het overgrote deel van al het onderwijs via de overheid betaald. Elke rechtgeaarde neoliberaal zou daar van gruwen. Het feitelijke beleid in Nederland gaat over een beetje meer of een beetje minder aan onderwijs uitgeven. Dat staat mijlen ver vandaan van de privatiseringen en marktwerking die een neoliberaal zou doorvoeren. En klagen over de teruglopende kwaliteit van het onderwijs bestaat net zo lang als het onderwijs zelf. Dus ietwat voorzichtigheid met loze beweringen en graag wat onderbouwing. Veel succes bij sollicitaties met diploma's uit Vuurland of Nigeria. Volgens mij worden die totaal niet serieus genomen.

Frank Lenssen2
Frank Lenssen211 jan. 2017 - 20:40

@ Contramine (17:13u) - het is erg jammer dat ik zo uitloggen moet. Ik dank je voor je antwoord, maar ik geloof dat je de kern van wat ik bedoel over het hoofd ziet. Ik hoop dat er morgen nog wat ruimte is om er opnieuw op in te gaan. Voor het moment: ik geloof inderdaad dat het neoliberalisme de bron is van heel veel ontsporingen in menselijke verhoudingen en processen die in de voorbije dertig jaren ook nog eens almaar meer onherroepelijk (irreversibel) geworden zijn. (Wat een zin hè, waar haal ik de woorden vandaan?) Vandaag heb ik gekeken naar (onder veel andere) het onderwijs en het gevangeniswezen. Van de onderzoeken naar dat tweede, in de VS en Groot-Brittannië, daar kan een gewoon mens met gewone gevoelens bijzonder somber van worden - als we het hebben over privatiseringen. En er wijst niets op dat dergelijke misstanden in Nederland niet ook zullen gaan voorkomen; onze bevelhebbers in de politiek zijn er geschift genoeg voor. Voor het onderwijs: het gaat me niet om waar het geld vandaan komt: het gaat erom dat neoliberalisme een 'way of life' geworden is. Onze instituties, dus ook het onderwijs, zijn er geheel van doordrenkt. Er valt niet aan te ontkomen. Promovendi en postdoc-medewerkers zijn flexwerkers die onder hoge druk en tegen te lage vergoeding keihard moeten werken. In deze verschillen ze nauwelijks van verpleegkundigen, en talloze andere mensen in v/h de publieke sector, thans gewoon een voor enkelen winstgevende bedrijfstak waarin diegenen achter de knoppen te vaak uitblinken door incompetentie, onkunde in 'het veld', en een vieze neiging om gelden die iedereen ten goede zouden moeten komen, op dubieuze wijze ten eigen bate aan te wenden (ordinaire fraude en diefstal, dus). De VVD in volle glorie, zogezegd. En dan is er de tot krankzinnige hoogten opgeschroefde neiging om in alle geledingen van het onderwijs aan de lopende band te toetsen, te meten, te tellen, te auditen, en mensen te pesten met functioneringsgesprekken. De mooiste talenten (dus de meest kritische en sceptische, dat is hetzelfde), die durven vaak niet meer te zeggen wat ze van fout beleid en evidente misstanden vinden. Want dan is daar het volgende 'assessment', door die kleine Hitlers die het overal zo goed doen: en die hebben niets van jouw geestelijke capaciteiten, maar wél de macht om je eruit te bonjouren, wegens 'obstructie van een overigens zeer positief verlopend arbeidsproces'. En dan is er de bijstand. En dan mag je straten gaan vegen, of kunstbloemen gaan vouwen, of tijdschriften gaan ontnieten. Leve het kapitalisme, jongen! (PS: ik zag - ook vandaag - mooie analyses van deze arbeidsverhoudingen, door gerespecteerde psychiaters, en erudiete historici. Fascinerend is dat ze niet schromen om het neoliberalisme zélf als een psychotische toestand van zijn te omschrijven. Iemand binnen de context van het late kapitalisme beseft vaak niet meer dat hij zijn eigen levensidealen, -beginselen, morele overwegingen constant aan het verraden is. Het is een pact met de duivel: liegen, intrigeren, macht om de macht willen, en zelf ook steeds meer afdrijven richting schizofrenie. Zo heeft Onze Lieve Heer het allemaal heus niet bedoeld, mijn waarde Contramine.)

mjansen2
mjansen212 jan. 2017 - 7:27

In een land waar in het hoger onderwijs o.a. wetenschappers worden opgeleid om onderzoeksresultaten te produceren in dienst van het bedrijfsleven is de crisis heel diep!!!

Frank Lenssen2
Frank Lenssen212 jan. 2017 - 9:47

@ mjansen (08:27u) - mooi dat U dit in een paar treffende woorden zegt. Het onderwijs moet zelf bedrijfsmatig werken, en resultaten produceren die het bedrijfsleven graag ziet. Het bedrijfsleven is gericht op het maken van winst. Dat zijn perverse situaties. Wie gelooft dat wetenschap winstgevend moet zijn, die is niet goed snik. De gesel van onze tijd: wat geld oplevert is goed. Daarmee is geld zelf een morele categorie geworden. Vanuit deze ideologie is dus het dealen in drugs, en het inzetten van minderjarigen in de prostitutie: goed. Want je wordt er rijk mee. Ik bedoel maar.

brambo2
brambo211 jan. 2017 - 10:56

Tsja, in het laatste jaar dat ik aan de UvA werkte kocht bestuurder JK Gevers " La Folie des Rues" een schilderij van Karel Appel dat werkelijk niemand wilde hebben. Bedrag alleen via de wob te achterhalen. Zijn opvolger Noorda kocht een optrekje in New York dat met groot verlies weer van de hand gedaan moest worden. Een latere collegevoorzitter bleek spookhoogleraar en is dat nog steeds. Bestuurder Doop voerde een systeem in waarvoor je studiepunten kunt behalen als je alleen maar weet in te loggen. Maagdenhuis werd bezet, de kosten op de gemeenschap verhaald. Democratiseringstraject in gang gezet, met als uitkomst dat de boel zo moet blijven als het is (blauwe keuze voor ingewijden). En dat is dan alleen mijn alma mater. In Groningen en Delft schijnt het nog vele malen erger te kunnen. Zolang er miljoenen over de balk worden gegooid door incompetente bestuurders is elke extra cent naar academisch onderwijs geld verbranden. Net als nu die miljoenen van Bussemaker voor vrouwelijke hoogleraren. Die miljoenen zijn helemaal niet nodig. Vooral in de sociale wetenschappen en geesteswetenschappen lopen talloze incompetente hoogleraren rond (draai gewoon even van Hirsch indexen per afdeling uit). Daar is geld te halen.

1 Reactie
vakman2
vakman211 jan. 2017 - 14:10

Brambo... Het probleem zit dieper dan dat - veel dieper. Het gaat in wezen om het onvermogen van bestuurders in te zien dat de economische bril waardoor ze de wereld bekijken, zich louter focust op de korte termijn. Dat rendement ook bezien kan worden in niet economische termen, namelijk in termen van kwaliteit (en dat dat op zichzelf al een reden zou moeten zijn om eens te investeren in mensen) - komt in onze bestuurders geeneens op. Dat publiek- en privaat domein bovendien twee wezenlijk verschillende zaken zijn - komt ook niet in hen op. Gevolg: de afbraak van publieke voorzieningen zoals onderwijs. En op de lange termijn is de samenleving daar niet bij gebaat. En nu komt het: het zijn uitgerekend de sociale wetenschappen - die ons wijzen op het gevaar van deze ontwikkeling! Ironisch niet!?

Libertain
Libertain11 jan. 2017 - 9:22

("Zit het hoger onderwijs in diepe crisis?") Bedoel je eigenlijk - wat zijn de langdurige effecten van het neoliberalisme op het hoger onderwijs?

1 Reactie
Frank Lenssen2
Frank Lenssen211 jan. 2017 - 12:12

@ Libertain (10:22u) - heel correct opnieuw geformuleerd; hier gaat het om. 'Austerity', en het herstructureren van ons onderwijs naar voorbeeld van het bedrijfsleven, dat zijn gebleken zowel tirannieke als rampzalige ondernemingen te zijn geweest. (Toevallig, of juist helemaal niet toevallig, heb ik een aantal studies, rapporten, en essays verzameld die er niet om liegen, inzake dit onderwerp. Mocht het lukken er enkele diep te bestuderen, dan kom ik er in deze thread nog op terug; anders doet een volgende gelegenheid zich gauw genoeg voor, gezien de urgentie van dit thema.) Lagere kwaliteit van docenten, instrumentaliseren van leerlingen (ze omvormen tot produkten die zelf capabel tot produceren zijn, geeft niet wat); en talloze onderbetaalde universitaire flexwerkers in plaat van normaal beloonde promovendi en postdocs; en ook het dwangmatige afscheiden van publicaties alleen-om-het-aantal-daarvan-zelf, wat tot een ongezonde rat race leidt - het aantal problemen is groot, en er is geen begin van een oplossing in zicht. Dat kan ook niet. Ons economische model is tot op het bot corrupt en verrot. Het leidt tot geestelijke nood, bedrog, fraude, omlaag trappen van iemands naaste, zelfmoord, en überhaupt: de dood van jezelf (hartaanval, of als gevolg van één van de vele andere psychomatische ziektes die het gevolg van het late kapitalisme zijn). Ik schreef het eerder: er is geen verschil tussen de criminaliteit van de drugskartels en de mafia, en die van het neoliberalisme. Lees dit eens, als je wil; het gaat om de tweede lezersvraag, die begint met: 'How Would You Compare...': https://greilmarcus.net/ask-greil-2/

Nikolas2
Nikolas211 jan. 2017 - 4:45

Het is toch wat. Dit zou ook van de gezondheidszorg gemaakt kunnen worden. Men kan steeds minder op de regering rekenen. Er zal steeds meer geleund moeten worden op het bedrijfsleven. Je doet je vooropleiding zoals VMBO, HAVO, Atheneum of Gymnasium om je nivo te bepalen en zal dan in het bedrijfsleven verder moeten gaan leren. Dat doet mijn kleinzoon ook. Na 2 mislukte HBO studies heeft hij een baan in de ICT met zijn atheneum en is via het bedrijf door gaan leren, zonder al die overbodige rotzooi die de regering graag in haar opleidingen wil, maar alleen maar nuttige zaken vanuit het bedrijfsleven en is nu op HBO + ingeschaald. Eigenlijk net als vroeger. Je ging niet naar de regering, je ging naar de bakker om te leren of naar de smid. De regering heeft zichzelf eigenlijk buiten spel gezet, net zoals bij de gezondheidszorg. Je moet wel veel geld betalen, maar wil je ergens gebruik van maken, dan ben je afhankelijk van het bedrijfsleven en moet je toch weer meer betalen. De regering wordt steeds meer iets waar je geld aan moet betalen, maar dat geld zie je dan nooit meer terug.

1 Reactie
Martin007
Martin00711 jan. 2017 - 10:10

De regering heeft zichzelf eigenlijk buiten spel gezet Dat is inderdaad een hele goede kijk op wat "liberalisme" betekent. De vele liberale partijen zien de overheid als de grote vijand. Volgens de liberalen kan de overheid nooit iets zo goed en efficiënt regelen als een onderneming en dus vinden ze dat de overheid alleen voor die zaken moet zorgen, die je niet aan een bedrijf over kunt laten. Volgens de liberale doctrine zijn dat politie, justitie en leger. Dat staat niet alleen in de beginselverklaring 2008 van de VVD, maar ook in alle encyclopedieën. Volgens andere ideeën moet de overheid ook voor onderwijs, gezondheidszorg en huurwoningen zorgen, omdat die zaken door het bedrijfsleven onbetaalbaar worden gemaakt. Ik zelf ben van mening dat de overheid ook voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering en een pensioenverzekering moet zorgen, vanwege diezelfde reden, dat een onderneming het onbetaalbaar maakt met als hoofdmotief: winstmaximalisatie. Volgens de liberale gedachtegang is geld altijd belangrijker dan mensen. Ik denk er ietsje anders over. Stem op jezelf, kies geenpeil(.nl)

Piet de Geus
Piet de Geus11 jan. 2017 - 4:31

"De constatering bijvoorbeeld dat Nederland relatief gezien goed scoort in de internationale ‘rankings’ – zegt vrij weinig over de kwaliteit (aangezien deze lijstjes meer gewicht toekennen aan onderzoek in plaats van onderwijs)." Dat is zeker waar het het wetenschappelijk onderwijs betreft een tegenstelling van likmevestje. Als je op het gebied van onderzoek niet scoort, wat voor kennis en vaardigheden heb je dan om over te dragen? De beste studenten verdwijnen dan naar het buitenland in plaats van dat ze vanuit het buitenland hierheen komen om een bijdrage te leveren. Uiteraard vergt het wel investeringen in plaats van bezuinigingen maar ook hier vlieg je weer enorm uit de bocht door alles op een hoop te gooien. Of je studenten de kosten van levensonderhoud tijdens hun studie vergoedt of hen dat geld op een vriendelijke manier laat lenen is niet bepalend voor de kwaliteit van het onderwijs. Als je dat geld (in feite grotendeels een uitkering) investeert in de kwaliteit van het onderwijs dan is het zelfs een stap voorwaarts, al moet je wel de vinger goed aan de pols houden bij de besteding van die gelden. Hetzelfde geldt voor de vraag of je promovendi als studenten behandelt of een hoger salaris geeft. Dat bepaalt hun levensstandaard maar niet de kwaliteit van onderwijs en onderzoek. Een promovendus met een karig inkomen maar een hoog onderzoeksbudget komt een stuk verder dan eentje met een hoger salaris maar een beperkter onderzoeksbudget.

9 Reacties
vakman2
vakman211 jan. 2017 - 10:50

Dag Piet, Nou... het is zeker niet onlogisch wat je zegt - misschien had ik in het stuk wat uitvoeriger in moeten gaan op dit aspect. Ik zie namelijk om mij heen (als gevolg van het leenstelsel en overige bezuinigingen) dat studenten overmatig aan het werk zijn naast hun studie. Dat geldt niet voor iedereen, maar wel voor het leeuwendeel. Hoe je het ook went of keert - ook dat raakt de ontwikkelingskansen en ontplooiingskansen van onze jeugd. (Denk bijvoorbeeld hier ook aan de pyramide van Maslov) Punt is in ieder geval dat dertig jaar bezuinigen een wel heel beperkte visie is op het toekomstbestendig maken van de samenleving. Volgens mj zijn we het op dit gebied eens.

Piet de Geus
Piet de Geus11 jan. 2017 - 15:47

"Ik zie namelijk om mij heen (als gevolg van het leenstelsel en overige bezuinigingen) dat studenten overmatig aan het werk zijn naast hun studie." Maar in hoeverre is dat te danken aan het leenstelsel en in hoeverre aan bangmakerij daarover? De leenvoorwaarden zijn zelfs nog wat gunstiger dan in de tijd dat ik mijn studieschuld opbouwde, dus ik zie niet zo wat precies de belemmering zou zijn. Daarnaast vind ik het wat merkwaardig dat mensen er problemen mee hebben om onder gunstige voorwaarden 30.000 te lenen om in zichzelf te investeren, terwijl ze er geen enkele moeite mee hebben om het tienvoudige te lenen om een huis te kopen. Terwijl die hypotheek toch echt geen clausule bevat dat je minder of niets hoeft te betalen als je inkomsten wat tegenvallen. "Hoe je het ook went of keert – ook dat raakt de ontwikkelingskansen en ontplooiingskansen van onze jeugd." Zeker. Maar ik heb toch de stellige indruk dat bangmakerij hier veel meer schade aanricht dan het leenstelsel. "Punt is in ieder geval dat dertig jaar bezuinigen een wel heel beperkte visie is op het toekomstbestendig maken van de samenleving. Volgens mj zijn we het op dit gebied eens." Zeker. Maar ik zou de nadruk toch vooral leggen op de kwaliteit van het onderwijs. Dus enerzijds meer geld voor onderzoek (niet alleen toegepast maar ook fundamenteel onderzoek) en anderzijds extra geld voor meer en betere onderwijskrachten. Vergeet daarbij het terugverdieneffect ook niet: hoe beter de kwaliteit, des te groter de kans dat de leningen volledig worden afbetaald en dat er daarnaast belasting wordt betaald. Want dat wordt maar al te makkelijk vergeten: ondanks de staat van het onderwijs is er geen euro die de overheid zoveel rendement oplevert als de euro die in onderwijs wordt geïnvesteerd. Want dat is en blijft het: een investering en geen consumptieve uitgave. En als de overheid dat al niet snapt is het misschien niet eens zo gek dat studenten het ook niet snappen.

DanielleDefoe
DanielleDefoe11 jan. 2017 - 15:55

" Een promovendus met een karig inkomen maar een hoog onderzoeksbudget komt een stuk verder dan eentje met een hoger salaris maar een beperkter onderzoeksbudget." Zeker. Er wordt inderdaad veel te veel gezeurd over geld dat helemaal niet gerelateerd is aan de opleiding (die wat mij betreft gratis mag zijn). Een promotie project duurt ook maar een beperkt aantal jaren. Internationale studenten komen af op de reputatie van de opleiding en in de master- en promotiefase hebben we het dan niet over de didactische competentie van de docenten, ook al is die mits aanwezig mooi meegenomen, net als goede kennis van het Engels. Wat ik interessant vond was dat een survey aangaf dat de (niet-westerse) studenten ook de veiligheid in Noorwegen op prijs stelden. Als Nederlander was dat bij mij niet opgekomen.

vakman2
vakman211 jan. 2017 - 20:30

Piet... Goede nuances... Je hebt gelijk dat het bedenkelijk is dat we de economie (of eigenlijk de samenleving) in loop der jaren zijn gaan baseren op het maken van schulden. Dat geldt voor studenten, maar veelleer voor huizenkopers. In beide gevallen een bedenkelijke ontwikkeling - uitgaande van het idee dat crisis en malaise historisch gezien voornamelijk veroorzaakt wordt door uit de hand gelopen schuldenproblematiek. Vergeet daarnaast ook de neveneffecten. Denk eens aan de kwaliteit van de democratie: iemand die schulden heeft, is letterlijk en figuurlijk minder onafhankelijk (lees: mondig). Het is een teken dat de samenleving letterlijk en figuurlijk hiërarchischer aan het worden is. Maar goed, laten we ons focussen op de kwaliteit van het onderwijs. Die is door de vele bezuinigingen en hervormingen in het geding. Dat is zorgwekkend. Ik kan het niet meer dan eens zijn met je standpunten.... wanneer komt in Den Haag de ommekeer!??

Piet de Geus
Piet de Geus12 jan. 2017 - 2:29

"Je hebt gelijk dat het bedenkelijk is dat we de economie (of eigenlijk de samenleving) in loop der jaren zijn gaan baseren op het maken van schulden. Dat geldt voor studenten, maar veelleer voor huizenkopers." Precies, want daartussen zit een groot verschil. Een huis kopen op basis van een schuld kan zinvol zijn (mits je kunt rekenen, jezelf niet overschat en niet speculeert op een waardestijging) maar een investering in een studie is dat bijna altijd. Met, zoals gezegd, uiterst milde leningsvoorwaarden voor het geval het resultaat toch tegenvalt. "In beide gevallen een bedenkelijke ontwikkeling – uitgaande van het idee dat crisis en malaise historisch gezien voornamelijk veroorzaakt wordt door uit de hand gelopen schuldenproblematiek." Dat betreft altijd schulden als gevolg van speculatie of schulden die zijn gemaakt voor consumptieve doeleinden. Van enig nadelig economisch effect van studieschulden heb ik daarentegen nog nooit gehoord. Zelfs als een studie opleidt tot werkloosheid (toen ik tijdens de vorige crisis studeerde gold dat ineens voor veel studies) heb je er achteraf door het ontwikkelde denkniveau toch plezier van. Ik heb begin jaren tachtig een hele generatie -ogen en -gogen zien studeren voor werkloosheid. Toen de economie weer aantrok kwamen de meesten alsnog heel goed terecht, al was dat wel buiten hun vakgebied. Nogal wat kwamen bijvoorbeeld in de ICT terecht: bedrijven stonden in de rij om ze om te scholen en ondertussen alvast een salaris te betalen. Nog los van degenen die voor zichzelf begonnen. "Vergeet daarnaast ook de neveneffecten. Denk eens aan de kwaliteit van de democratie: iemand die schulden heeft, is letterlijk en figuurlijk minder onafhankelijk (lees: mondig). Het is een teken dat de samenleving letterlijk en figuurlijk hiërarchischer aan het worden is." Is dat zo? Mijn generatie was nou niet bepaald onmondig toen we een studieschuld opbouwden. We trokken zelfs regelmatig de stenen uit de straat. Of mensen bang en afhankelijk zijn hangt toch echt van andere zaken af. Een overdreven consumptiedrang in combinatie met schulden kan er bijvoorbeeld wel toe leiden. "Maar goed, laten we ons focussen op de kwaliteit van het onderwijs. Die is door de vele bezuinigingen en hervormingen in het geding. Dat is zorgwekkend." Laten we ons daar inderdaad op focussen, want de kwaliteit bepaalt het rendement. Al die sociologen en dergelijke kwamen uiteindelijk aan de bak omdat hun onafhankelijk denkvermogen goed was ontwikkeld en ze bijvoorbeeld ook fatsoenlijke modules statistiek en dergelijke hadden gehad: dat zijn vaardigheden die je op bijna elk gebied toe kunt passen. Of dat ook geldt voor iemand die "iets met vrije tijd" heeft gestudeerd is maar zeer de vraag. Het is de kwaliteit die telt en laten we mensen vooral niet bang zijn om een schuld op te bouwen terwijl ze in feite aan het investeren zijn op een manier waarbij de garantie op rendement het allerhoogst is van alle soorten van schuld die je op kunt bouwen. Ik wil er daarbij zelfs voor pleiten om je niet teveel op een baan te concentreren tijdens je studie maar om gewoon je interesses te volgen, ongeacht het baanperspectief. Steve Jobs heeft daarover een heel inspirerende toespraak gehouden tegenover studenten van een Amerikaanse universiteit. Hij haakte af bij zijn studie en had nog wat tijd over en ook nog wat studierechten waarvoor al was betaald. Dat gebruikte hij om nog even een module kalligrafie te doen, want dat vond hij wel interessant. Uiteindelijk bleek die interesse en die module die hij voor de lol volgde de basis te zijn van het succes van Apple. Moraal van het verhaal: pas achteraf kun je de punten die je hebt gezet verbinden, dus richt je daar vooraf niet teveel op. Volg dus zolang je daartoe in de gelegenheid bent je interesses en doe zoveel mogelijk kennis en ervaring op. En laat je daarbij niet weerhouden door mensen die je angst aan willen praten over het opbouwen van een studieschuld, want dat is uiteindelijk net zo schadelijk al ouders die hun kinderen ervan proberen te weerhouden om zich te ontwikkelen omdat studeren 'toch niks voor ons soort mensen' is.

vakman2
vakman212 jan. 2017 - 12:24

Piet... Over het niet nadelige karakter van studieschulden versus de nadelige van hypothecaire schuilden: Ook vind ik het een mooi verhaal, wat je beschrijft. En er zitten zeker goede argumenten in als het gaat om het maken van het onderscheid tussen studieschuld en overige private schuld. Desondanks las ik onlangs een artikel over de situatie in de VS waar studieschulden wel degelijk als probleem worden gezien - aangezien deze schulden daar vrij hoog aan het oplopen zijn en gevolgen hebben voor de consumptie (en daarmee dus ook voor de economie). Kortom, (the same old) schuldenproblematiek. Maar toegegeven - ik zal me meer in de materie moeten verdiepen. Ik ben dus voorzichtiger in mijn stellingname in deze...

Piet de Geus
Piet de Geus13 jan. 2017 - 3:09

"Desondanks las ik onlangs een artikel over de situatie in de VS waar studieschulden wel degelijk als probleem worden gezien – aangezien deze schulden daar vrij hoog aan het oplopen zijn" De situatie daar is onvergelijkbaar met die in Nederland. Voor een beetje universiteit betaal je daar tienduizenden dollars per jaar aan collegegeld. Dat is vergelijkbaar met wat de elite betaalt voor privéscholen op lager niveau. De enigen in Nederland die een studieschuld opbouwen die daar een beetje mee te vergelijken is zijn piloten. En daar zie je die onmondigheid waar je het over had inderdaad wel optreden: die werken desnoods gratis voor budgetmaatschappijen om maar genoeg vlieguren te maken om hun brevet te behouden. In de hoop ooit nog eens een goed betaalde baan te krijgen. De overeenkomst tussen die piloten en Amerikanen is dat ze een enorme studieschuld opbouwen door het collegegeld of lesgeld. Daar komt nog bovenop dat je tijdens je studie in je levensonderhoud moet voorzien of dat je daar het geld voor moet lenen. Dat onderscheid moet je goed in de gaten houden, want dat is wat echt bepalend is voor de toegankelijkheid van het onderwijs: het geld dat je naast de kosten van levensonderhoud tijdens je studie moet betalen om te kunnen studeren. In Nederland is het collegegeld doorgaans niet zo hoog dat dat je de kop kan kosten. En dat moet uiteraard ook zo blijven. Ik zou het persoonlijk graag nog wat radicaler willen formuleren: het algemene onderwijs (dus niet aanvullende beroepsgerichte bijscholing, seminars en dergelijke) moet gratis zijn, tot en met universitair niveau en ook een tweede of derde universitaire studie. Op die manier werp je een flinke dam op die ervoor zorgt dat onderwijs voor iedereen toegankelijk blijft, want die toegankelijkheid zit hem niet in de financiering van de kosten van levensonderhoud tijdens je studie. Dat zie je ook heel scherp bij een in mijn ogen kwalijke ontwikkeling: universiteiten die summer schools beginnen waarvoor je als deelnemer het volle pond moet betalen. Dat is wat enorme drempels opwerpt: iedere student overleeft ook de zomer wat betreft kosten van levensonderhoud. Maar niet iedere student die bereid en in staat is om een deel van zijn zomervakantie op te offeren om nog wat extra's te doen is ook in staat om het geld daarvoor op te hoesten. En dan zit je dus in de Amerikaanse situatie.

vakman2
vakman213 jan. 2017 - 11:21

Piet... Zoals altijd - dank je wel voor het interessante perspectief dat je biedt. Schuldenproblematiek is een razend actueel thema dat het verdient om verder uitgediept te worden. Vooral die vergelijking met piloten was treffend, moet ik zeggen. Nogmaals, ik zal me hierin verder moeten verdiepen. Ik zou nu geen uitspraak kunnen doen in hoeverre ons land nu op het pad beland is waar de VS al geruime tijd op zit. Dat de situatie daar ernstiger is, begrijp ik. Maar van een afstand bekeken heb ik het idee dat we met kleine stapjes de Amerikaanse richting opgaan. Goed verhoedde het... Dank in ieder geval voor het gesprek!

DanielleDefoe
DanielleDefoe14 jan. 2017 - 16:56

"De situatie daar is onvergelijkbaar met die in Nederland. Voor een beetje universiteit betaal je daar tienduizenden dollars per jaar aan collegegeld." Dat niet alleen, maar de extreem hoge tarieven worden vooral gevraagd door prestigieuze universiteiten voor vakgebieden die praktisch gegarandeerd goed betalende banen opleveren. Er is een enorme varieteit in onderwijsaanbod dat we in Nederland ook niet hebben.

Alison Wong
Alison Wong11 jan. 2017 - 1:30

Vandaar dat ik mijn promotie in China heb gedaan :)

Tom Meijer
Tom Meijer10 jan. 2017 - 21:11

Je zit er niet naast.

3 Reacties
JanB2
JanB211 jan. 2017 - 5:31

Precies.

Frank Lenssen2
Frank Lenssen211 jan. 2017 - 9:53

Precies (2).

vakman2
vakman211 jan. 2017 - 21:39

Zat ik er maar naast...!

Steven4
Steven410 jan. 2017 - 20:57

"onderwijsbeleid in een notendop" schrijft de auteur , onderwijsbeleid als pingpongbal vind ik precieser maar dan heb ik niet de horzel van het onderwijsbeleid te pakken : = iedereen heeft op scholen gezeten en denkt te kunnen meetepraten ( vriendelijk gezegd ) , zonder een eenduidig omschreven doel. Het ontbreken van lieden met een lange termijn denken opleiding ( beta's dus ) in de 2-de Kamer is de kuil waarin het hele onderwijs viel, m.i..