Zilveren Camera-rapport verhult radicalisering aan de rechterflank en normalisering van extreemrechts

Arie Kievit wint de Zilveren Camera met foto's rellen op Malieveld. Gefeliciteerd Arie. Ik wil het echter niet hebben over de foto's, die zijn indrukwekkend. En ook niet over de prijs, die is ongetwijfeld terecht. Waar ik het over wil hebben is het juryrapport:

"De veldslag op het Malieveld laat goed zien hoe gepolariseerd de samenleving is en met wat voor woede dit gepaard gaat", aldus juryvoorzitter Eva de Vos, chef beeld bij Het Parool. (bron: NOS)

Dat woord: polarisatie.

Polarisatie suggereert een proces waarin twee maatschappelijke flanken verder uit elkaar groeien, waarin het midden terrein verliest en waarin extremen elkaar versterken. Het suggereert een mate van symmetrie. Wat we op het Malieveld zagen, was iets heel anders. We zagen extreem-rechtse relschoppers in zwarte, gezichtsbedekkende kleding die de A12 op renden, met stenen gooiden en een politieauto in brand staken. Het geweld richtte zich ook tegen journalisten.

Natuurlijk bestaan er tegenstellingen in Nederland. Natuurlijk zijn er groepen die ideologisch lijnrecht tegenover elkaar staan. Maar een tegenstelling is niet hetzelfde als morele of politieke equivalentie. Wie journalisten aanvalt en de democratische rechtsorde ondermijnt, bevindt zich niet op een vergelijkbare positie als wie demonstreert voor universele mensenrechten of tegen de afbraak van het internationaal recht. Dat onderscheid doet ertoe.

Wat de term “polarisatie” in dit verband problematisch maakt, is dat hij de indruk wekt van twee uitersten die elkaar in balans houden, met een redelijke waarheid ergens in het midden. Alsof het aanvallen van fotografen en het in brand steken van politieauto’s onderdeel zijn van dezelfde dynamiek als vreedzaam protest tegen genocide. Alsof woede tegen een zondebok vergelijkbaar is met woede over structureel onrecht.

Dat frame verhult wat er feitelijk gaande is: een duidelijke radicalisering aan de rechterflank en normalisering van extreemrechts gedachtegoed in politiek en media. Electorale cijfers laten bovendien niet zien dat “het midden” verdwenen is. Integendeel: centrumpartijen zijn nog steeds sterk vertegenwoordigd. Dat een gematigde centrum-linkse partij als GL/PvdA als “extreem” wordt geframed, zegt meer over de verschuiving van het debat dan over daadwerkelijke radicalisering aan de linkerzijde.

Het is dan ook moeilijk vol te houden dat Nederland wordt gekenmerkt door twee flanken die gezamenlijk het midden uithollen. Wat we zien, is asymmetrische verharding. Woorden doen ertoe. Wanneer extreemrechts geweld wordt geduid als “polarisatie”, vervaagt het onderscheid tussen democratisch protest en antidemocratische agressie, en daarmee ook de normatieve grens die een democratie nodig heeft.

Van mensen in de journalistiek mag verwacht worden dat zij zich bewust zijn van die effecten. Helaas blijven journalisten en redacties zich verschuilen achter quasi-neutraliteit. Wie alles onder het containerbegrip polarisatie schuift, maakt het moeilijker om te benoemen wat het werkelijk is.

En soms is dat gewoon: extreem-rechtse radicalisering.