Zijn Spanje en de EU slachtoffer van een gecoördineerde poging om een migratiecrisis uit te lokken?

Volgens de Spaanse autoriteiten zijn er op Marokkaanse Koningsdag zeker 50.000 mensen de grens van Marokko en het Spaanse Ceuta overgestoken. Minstens 57 mensen zijn daarbij om het leven gekomen. Inmiddels is het merendeel van de grensoverstekers alweer terug in Marokko. De kalme, zakelijke en verantwoordelijke wijze waarop de Spaanse premier Pedro Sánchez reageerde roept bewondering op. De schofterige wijze waarop Europa’s en Amerika’s racistische politici er als aasgieren op af gingen, veroorzaakt daarentegen walging.

Europa’s buitengrenzen in Afrika
Ceuta wordt al sinds 1580 door Spanje gekoloniseerd, Melilla zelfs sinds 1497. Spanje noemt vooral historische redenen om geen afstand van deze twee exclaves te doen, hoewel bij Ceuta ook de strategische ligging aan de zuidkant van de straat van Gibraltar een rol speelt. 

Dat Marokko beide steden als bezet Marokkaans gebied beschouwt, is logisch gezien de ligging ‘binnen’ Marokko. Het land erkent de Spaanse soevereiniteit over Ceuta en Melilla dan ook niet, en noemt de steden respectievelijk Sebta en Maliya, of Mřič in het Tamazight.

Aan de Europese kant van de straat van Gibraltar vinden we overigens een vergelijkbare geografische absurditeit, waarbij de ‘binnen’ Spanje gelegen stad Gibraltar sinds de Vrede van Utrecht (1713) toebehoort aan Groot-Brittannië.

Hoe dan ook, met de Spaanse heerschappij over Cueta en Melilla bevinden enkele van Europa’s buitengrenzen zich op het Afrikaanse continent.

Marokkaanse Marokkanen willen naar Europa, Marokkaanse Europeanen naar Marokko
We zien het steeds vaker. Marokkaanse Europeanen die een beter leven denken te vinden in Marokko, terwijl Marokkaanse Marokkanen nu een beter leven hopen te vinden in Europa. Hoe valt dit te verklaren?

Laten we allereerst eens naar het minimumloon in Marokko kijken. Dat ligt in 2026 op ruim 3422 dirham per maand, dat is volgens de koers van vandaag om en nabij de 315 euro. Het minimum uurloon is 17,92 dirham, circa 1,65 euro. Tegelijkertijd gaan de kosten van levensonderhoud in Marokko, zeker in de grote steden, steeds meer richting Europees niveau. Wanneer je bij Carrefour in Casablanca, Tanger of Marrakech je boodschappen doet, ben je beslist niet minder kwijt dan bij Carrefour in Brussel. Datzelfde zien we overigens in andere Afrikaanse landen. Natuurlijk zijn er ook plekken waar je méér waar voor je geld krijgt, maar rondkomen met een inkomen van 315 euro per maand is vandaag de dag simpelweg onmogelijk.   

Daar komt bij dat er talloze grote en kleine buitenlandse ondernemers zijn die in Marokko aan de slag gaan, mede omdat de lonen daar zo lekker laag zijn. Al die buitenlandse ondernemers en expats stuwen de kosten voor het levensonderhoud in Marokko omhoog, terwijl ze hun Marokkaanse werknemers vaak niet meer dan een hongerloontje betalen. Zo zien we ook in Marrakech Nederlanders die hun Marokkaanse werknemers zwaar onderbetalen.   

Het is dan ook logisch dat veel Marokkanen op zoek gaan naar werk in het buitenland. Ik vind het daarom ronduit schandelijk dat mensen die werk in Europa zoeken door een deel van onze huidige generatie politici worden weggezet als profiteurs. Zo hoopt Mona Keijzer “dat het kabinet inziet dat mannen uit veilige landen zoals Marokko terug moeten en niet gratis alles krijgen.”

Dat Marokkaanse Europeanen temidden van haatzaaiende politici als Mona Keijzer juist de omgekeerde weg willen bewandelen, is al even logisch. Zij hopen juist met hun hogere Europese inkomens investeringen in Marokko te kunnen doen, om daar vervolgens een beter leven te kunnen opbouwen dan in het steeds racistischer wordende Europa. 

Wat gebeurde er tijdens La Fête du Trône? 
Los van het veel te lage minimumloon kent Marokko ook nog eens massale werkloosheid. In het eerste kwartaal van 2026 lag die werkloosheid boven de 10%, ruim 1,2 miljoen mensen op een beroepsbevolking van rond de 12 miljoen. Dat veel Marokkanen afgelopen donderdag de sprong naar Europa trachtten te maken kan dan ook geen verwondering wekken. Maar waarom juist donderdag?

Donderdag 30 juli was een nationale feestdag in Marokko: La Fête du Trône, Īd al-ʿArsh, door ons gemakshalve Koningsdag genoemd. Vond de massale volksverhuizing juist op die dag plaats omdat veel grensbewakers vrij waren?

Een tot nu toe algemeen aanvaarde lezing is dat een uitspraak van het Spaanse Hooggerechtshof van enkele weken geleden verkeerd werd geïnterpreteerd en vervolgens via social media verspreid. Het besluit kwam erop neer dat mensen die via zee vluchten naar Ceuta of Melilla niet meteen kunnen worden teruggestuurd. Hun aanvraag moet eerst formeel worden behandeld en beoordeeld, alvorens ze (bijna altijd) zullen worden weggestuurd omdat Marokko door de EU nu eenmaal als een veilig land wordt beschouwd.

Maar… de uitspraak van het Hooggerechtshof dateert al van 29 juni. Waarom was er in de dagen en weken daarna dan geen toename van vluchtelingen te constateren? En waarom niet in de dagen voorafgaand aan donderdag 30 juli? Kortom, waarom kozen die naar schatting 50.000 overwegend Marokkanen ervoor om met z'n allen juist op die éne dag de Spaanse grens te bestormen?

Hoewel desinformatie over de uitspraak van het Spaanse Hooggerechtshof een rol kán hebben gespeeld, is het eigenlijk onmogelijk om vol te houden dat er hier geen sprake was van een gecoördineerde actie.

Marokko, Algerije, Spanje: gespannen relaties
De eerste vraag die zich aandient is of de gespannen relatie tussen Marokko en Algerije een rol speelt? Marokko claimt de soevereiniteit over de Westelijke Sahara, Algerije steunt het Polisario Front dat streeft naar onafhankelijkheid van de Westelijke Sahara. En Spanje was weer (sinds 1884) de vroegere kolonisator van de Westelijke Sahara, maar trok zich zo’n 50 jaar geleden terug. 

Sindsdien stelde Spanje zich neutraal op, totdat het land in maart 2022 decennia van politieke neutraliteit doorbrak door officieel het Marokkaanse voorstel voor autonomie van de Westelijke Sahara te steunen. De Spaanse premier Pedro Sánchez erkende het initiatief formeel als het “meest serieuze, realistische en geloofwaardige” kader om het conflict op te lossen.

Maar toen kwam 20 juli van dit jaar. Premier Sánchez bracht een bezoek aan de Algerijnse hoofdstad Algiers met als doel de betrekkingen met Algerije aan te halen. Deze dooi in de betrekkingen leidde tot grote ergernis aan de kant van Marokko. 

En daaruit komt dan weer de gedachte voort dat Marokko afgelopen donderdag met een gecoördineerde actie Spanje wilde straffen. Een gedachte die zeker niet uit de lucht komt vallen. Want ook in mei 2021 had Marokko de grenscontroles met Ceuta versoepeld na een diplomatieke rel met Spanje over het Spaanse besluit om de leider van de onafhankelijkheidsbeweging voor de Westelijke Sahara, het Polisario Front, in Spanje te laten behandelen voor Covid-19.

Bondgenootschap VS, Israël en Marokko
Inmiddels gaan er ook vrij massaal andere (complot)theorieën rond. Nu de Spaanse premier Sánchez zich al geruime tijd als Europa’s meest pro-Palestijnse leider opstelt en bovendien ergernis bij de VS opwekt vanwege de geringere defensie-uitgaven dan andere NAVO-landen, stellen zowel Amerikanen als Israëliërs al enige tijd openlijk vraagtekens bij Spanjes soevereiniteit over Ceuta en Melilla. Daar komt bij dat de Verenigde Staten niets liever willen dan de Europese Unie opblazen, mede door (net als Israël) rechts-extremistische bewegingen in Europa te steunen. En de VS en Israël zijn weer trouwe bondgenoten van Marokko, dit overigens tot ergernis van een groot deel van de Marokkaanse bevolking.

De gedachte achter deze theorie is dat de beelden van een ‘invasie’ van Marokkaanse moslims in Europa de EU in een ongekende crisis zou kunnen storten. Ze zijn immers koren op de molen van Europa’s rechtse en rechts-extremistische politici, die er dan ook als de kippen bij waren om hún moment te pakken.

Sommige (complot)theorieën stellen zelfs dat het grote aantal binnendringers Spanje ertoe had kunnen nopen met bloedig geweld in te grijpen. Door zó’n bloedbad zouden vraagtekens over Spanjes soevereiniteit over Ceuta en Melilla op de internationale agenda komen te staan, waarbij Spanjes premier Sánchez mogelijk ten val kon worden gebracht.  

Welke politieke motieven lagen achter deze destabiliseringsactie?
De Spaanse premier probeert de boel vooral te kalmeren en gaat momenteel (terecht) niet in op al die mogelijke theorieën. Het heeft ook verder geen zin om zonder enig bewijs verder te speculeren over de vraag of bovenstaande theorieën een kern van waarheid bevatten. Maar het is wél van groot belang om uit te zoeken of de gebeurtenissen van afgelopen donderdag inderdaad een gecoördineerde actie betrof. En vooral wíe deze actie vanuit wélke intenties in gang heeft gezet.

Dat allemaal in de wetenschap dat er geen enkel signaal is dat er mensenhandelaars actief waren die aan deze waarschijnlijk gecoördineerde actie hebben verdiend. Dus er moeten wel politieke motieven aan ten grondslag hebben gelegen. De vraag is alleen: welke en door wie?

Die vraag is extra van belang omdat er verschillende krachten in de wereld actief zijn die kosten noch moeite zullen besparen om de EU te destabiliseren. De kans is daarom groot dat het níet bij de gebeurtenissen van donderdag zal blijven. Het is dan ook wachten op een volgende poging om de EU te bréken.