Zijn linkse kiezers slimmer dan hun leiders?

Op een zonnige zomerzondagavond in 2024 stond ik op de Place de la République, het belangrijkste protestplein van Parijs. Een grote menigte had zich verzameld. De seconden tikten weg, iedereen staarde met bevroren blikken naar het scherm van de mobiele telefoons. Om acht uur zou de eerste exit poll bekend worden van de landelijke verkiezingen. Die waren door president Macron uitgeschreven nadat extreemrechts onverwacht een grote overwinning had geboekt bij de Europese verkiezingen. Links, traditioneel verdeeld, had zich in allerijl verenigd om extreemrechts van de macht te houden. De uitslag van de tweede ronde was onvoorspelbaar, het kon alle kanten uitgaan. Om stipt acht uur klonk eerst een milliseconde verbazing, toen zwol het gejuich aan en daarna barstte een volksfeest los. Links had tot eigen verrassing gewonnen door alle onderlinge verschillen opzij te schuiven.

Nu, anderhalf jaar later, is de situatie precies omgekeerd. Voor het burgemeesterschap van Parijs schaart heel rechts zich achter Rachida Dati, de parmantige zeer omstreden minister van Cultuur die ooit door Sarkozy werd gelanceerd. Een soort Dilan Yesilgöz on steroids. Interviews geeft ze niet, ze voert vooral campagne via social media waar je niet gehinderd wordt door kritische vragen over bijvoorbeeld haar corrupte praktijken. Ook extreemrechts steunt haar. Sarah Knafo, de Franse Lidewij de Vos, haalde in de eerste ronde nipt de vereiste 10 procent van de stemmen maar trok zich terug uit de tweede ronde om zo Dati te steunen. Dati krijgt ook steun van RN, de partij van Le Pen. En van Renaissance, de partij van Macron, ondanks fel verzet van enkele kandidaten. Zoals Yesilgöz rechts, van D66 tot PVV, wist te verenigen om links buiten het bestuur te houden, zo doet Dati dat ook.

Emmanuel Grégoire, een puntgaaf exemplaar uit de eindeloze voorraad grijzemuizenmannen, is de belangrijkste kandidaat van links. Hij won de eerste ronde ruim met 38 procent van de stemmen terwijl Dati op een kwart bleef steken. Kat in het bakkie zou je denken maar daar is geen sprake van want links is hopeloos verdeeld en dat kan hem de kop kosten. Zijn Union de la Gauche, een soort GroenLinks-PvdA, heeft concurrentie van LFI, de Franse zusterpartij van de SP. De kandidaat van die partij, Sophia Chikirou, haalde in de eerste ronde weliswaar nog geen 12 procent van de stemmen maar weigert plaats te maken om Grégoire te laten winnen. Sterker nog, ze doet mee met de tweede ronde omdat ze wil dat hij verliest. Ja, dat lees je goed. Ze heeft liever dat extreemrechts wint dan een sociaaldemocraat. Voordat je daarover oordeelt is het goed te weten dat de afkeer wederzijds is. De socialisten willen van geen samenwerking met LFI weten.

Chikirou is de rechterhand van Jean-Luc Mélenchon, de oprichter en leider van LFI. Ze wordt wel gezien als de architect van zijn compromisloze, populistische stijl. Die heeft van Mélenchon de populairste linkse politicus gemaakt. En de impopulairste want met zijn autoritaire ‘wie niet voor mij is, is tegen mij’ houding jaagt hij nogal wat mensen tegen zich in het harnas. Waar de SP in Nederland, zich nogal eens laat verleiden door nativisme, staat LFI pal voor kiezers met een migratieachtergrond. De partij wordt ook gewaardeerd voor haar steun aan de Palestijnse onafhankelijkheidsstrijd. Alleen al dat laatste is een splijtzwam. Frankrijk kent de grootste islamistische én grootste joodse gemeenschap van Europa.

De burgemeestersverkiezing wordt gezien als een voorbode voor de presidentsverkiezing die volgend jaar plaatsvindt. Macron zit in zijn tweede en laatste termijn, wie gaat hem opvolgen? De vrees is dat het de extreemrechtse Jordan Bardella, de opvolger van Marine Le Pen, gaat worden omdat zich landelijk een soortgelijk scenario dreigt af te tekenen als in Parijs.

Tot nu toe is de verkiezing van een extreemrechtse president steeds voorkomen doordat alle democratische kiezers, van links tot rechts, zich achter een enkele tegenkandidaat schaarden. Zo kon ook Macron president worden. Maar nu liggen de kaarten anders. De politieke versplintering is links en rechts zo toegenomen dat Mélenchon zich over een jaar wel eens kan kwalificeren voor de tweede ronde in de presidentsverkiezing. De vrees bestaat dat zijn ijdelheid hem er vervolgens van zal weerhouden zich terug te trekken ten faveure van een democratische kandidaat die kansrijker is omdat hij buiten zijn eigen kiezers nu eenmaal enorm veel weerstand oproept. Zet hij toch door dan wint Bardella gegarandeerd en valt het machtigste leger van Europa toe aan een partij die door Poetin gefinancierd is. Om maar een enkel aspect te noemen.

Zo’n scenario dreigt nu alvast in Parijs. Door de verdeeldheid op links kan de stad na 25 jaar links bestuur ineens een door extreemrechts gesteunde burgemeester krijgen. Met alle gevolgen van dien.

In die voorbije kwart eeuw hebben de vertrekkend Anne Hidalgo en haar voorganger Bertrand Delanoë (2001-2014) de stad onvoorstelbaar veranderd. Begin deze eeuw was de stad zo vergiftigd door autoverkeer dat voor veel inwoners ademen nog amper mogelijk was. Een lange, zware strijd veranderde dat. Er fietsen nu meer Parijzenaars dan dat er autorijden en de meeste inwoners verplaatsen zich te voet en met het ov. De lucht is aanzienlijk schoner geworden en het aantal doden als gevolg van ademhalingsproblemen is met een derde afgenomen. In de Seine, een kwart eeuw terug nog een open riool, kan weer gezwommen worden. Dati heeft beloofd niet alles terug te draaien maar het is duidelijk dat onder haar bewind de heerschappij van de auto weer terug zal keren. Parkeerplaatsen in plaats van planten.

Er staat natuurlijk meer op het spel dan vergroening. Denk aan sociale woningbouw of het terugdringen van parasitaire bedrijven als AirBnB.

Maar voor de rest van de wereld is het vooral een testcase voor een verdeeld links tegenover verenigd rechts: zijn de linkse kiezers verstandiger dan hun leiders? Het zal niet voor het eerst in de geschiedenis zijn dat de Parijzenaars de koers uitzetten voor de rest van de wereld.