Woningbouw of spuitzones? Gemeenten moeten stoppen met zichzelf gijzelen

In steeds meer gemeenten dreigt woningbouw vast te lopen door zogeheten spuitzones rond landbouwpercelen. Alsof het een natuurwet is: hier kan niet gebouwd worden, want er wordt gespoten. Maar dat beeld klopt niet. Spuitzones zijn geen onvermijdelijk gegeven, ze zijn het resultaat van politieke keuzes. En zolang we die keuzes niet durven te herzien, laten we onszelf gijzelen.

Dat zien we ook in Harfsen. Niet omdat daar iets uitzonderlijks aan de hand is, maar juist omdat het zo herkenbaar is. Jongeren die geen woning kunnen vinden. Ouderen die willen doorstromen. Gezinnen die vastzitten. En ondertussen schuiven we woningbouwplannen terzijde omdat landbouwgif blijkbaar zwaarder weegt dan het recht op een gezonde woonomgeving. Dat is geen noodlot. Dat is politieke onwil.

Gemeenten hebben de instrumenten
Onder de Omgevingswet is gezondheid een zwaarwegend belang bij ruimtelijke keuzes. Niet iets voor later, niet iets voor “als het uitkomt”, maar een kerndoel van beleid. Gemeenten hebben niet alleen de mogelijkheid, maar ook de verantwoordelijkheid om de fysieke leefomgeving veilig en gezond in te richten. Juist als het gaat om wonen.

Dat gemeenten hier daadwerkelijk instrumenten voor hebben, wordt helder uiteengezet in de Gemeentelijke handleiding Regulering bestrijdingsmiddelen van Urgenda en Natuur & Milieu. Daarin staat uitgelegd hoe gemeenten het gebruik van bestrijdingsmiddelen rond woongebieden kunnen beperken of uitsluiten om gezondheidsrisico’s te voorkomen.

Urgenda baseert zich daarbij op de Omgevingswet en het voorzorgsbeginsel: gezondheid is een kerndoel, en gemeenten mogen en moeten ingrijpen als die gezondheid onder druk staat. Wachten op landelijke normen of doen alsof gemeenten niets kunnen, is simpelweg onjuist.

De vraag is dus niet hoe groot een spuitzone moet zijn.
De echte vraag is: waarom accepteren we landbouwgif als uitgangspunt, en niet het recht op een veilige woning?

Woningbouw vraagt om keuzes
De woningnood is groot. Dat geldt in steden, maar net zo goed in dorpen. Het is onbegrijpelijk dat jongeren, starters en ouderen worden verteld dat er “geen ruimte” is, terwijl die ruimte wel degelijk bestaat, maar politiek niet wordt benut.

Namens LochemGroen! zet ik mij hier voor in. Niet door boeren weg te zetten, maar juist door samen te werken aan een omslag naar natuurinclusieve landbouw, met minder gif en meer ruimte voor natuur, gezondheid en wonen. Boeren zijn geen probleem; zij zijn een essentieel onderdeel van de oplossing.

Het argument dat boeren automatisch gecompenseerd zouden moeten worden als het gebruik van bestrijdingsmiddelen wordt beperkt, houdt juridisch geen stand. Er bestaat geen recht op pesticidengebruik naast woningen. Beperking om gezondheidsredenen is regulering, geen onteigening. Alleen bij aantoonbaar onevenredige schade kan nadeelcompensatie aan de orde zijn.

Wat nu nodig is, is geen nieuwe studie of uitstel. Wat nodig is, is politieke moed. Gemeenten moeten zich bewust zijn van hun instrumenten en die ook durven gebruiken. Niet langer accepteren dat spuitzones woningbouw blokkeren, maar kiezen voor wonen en gezondheid.

Ik hoop dat meer gemeenteraadsleden dit besef delen. Dat we stoppen met onszelf gijzelen. En dat we doorpakken, zodat bouwen voor jongeren, ouderen en gezinnen weer mogelijk wordt. Dat is geen radicale keuze. Dat is gewoon bestuur nemen.