Winkeldiefstal is voor de middenklasse een vorm van verzet aan het worden

Een verzetsvorm uit de jaren '80 komt opnieuw tot bloei maar dan anders. 'Proletarisch winkelen' was indertijd een anti-kapitalistische actie van activisten en burgers die voor hun levensonderhoud aangewezen waren op uitkeringen. Nu is het de middenklasse die overgaat tot winkeldiefstal als vorm van protest. Engelstalige media signaleren het nieuwe fenomeen van Londen tot New York. De baas van een grote Britse winkelketen legt de schuld bij de zelfscanners, de apparaten die door de industrie massaal zijn ingevoerd om fors te besparen op bedienend personeel.

In een podcast van de respectabele New York Times bespreken drie auteurs en commentatoren het fenomeen waar ze zichzelf ook schuldig aan maken. Ze plaatsen het in de trend om terug te verlangen naar de analoge tijd, een wens die sterk leeft onder jonge generaties die zich willen ontworstelen aan de alles absorberende digitale cultuur. Uit het transcript:

Piker: Ik vind het gaaf. We moeten terug naar dat soort coole misdaden: bankovervallen, het stelen van onbetaalbare artefacten, dat soort dingen. Ik vind dat veel cooler dan de 7000e nieuwe cryptovaluta-fraude waar mensen zich mee bezighouden.
Spiegelman: Zou je stelen bij Whole Foods? (een grote biologische supermarktketen die eigendom is van Amazon-miljardair Jeff Bezos, red.)
Tolentino: Ja. En dat heb ik ook gedaan, onder zeer specifieke omstandigheden. Ik wil wel zeggen dat stelen bij een grote winkelketen – ik zal mijn standpunt even uiteenzetten – niet echt moreel verwerpelijk is, en ook niet significant als protest of directe actie. Maar ik heb wel een paar keer gestolen bij Whole Foods. Ik ben sinds 2021 betrokken bij een buurtgroep voor wederzijdse hulp. Dus elke week ging ik boodschappen doen voor Miss Nancy, een vriendin van de familie die in de buurt woonde, en zij wilde naar Whole Foods. Ze wilde eten van Whole Foods. En ik dacht: oké, prima. Dus ik was bezig met het doen van alle boodschappen voor juffrouw Nancy, en als ik klaar was, dacht ik: oh mijn god, vier citroenen, ik ben vier citroenen vergeten. En meerdere keren dacht ik: ik ga gewoon terug, pak die vier citroenen en ga ervandoor.
(...)
Piker: Ik ben voorstander van stelen van grote bedrijven, omdat ze veel meer stelen van hun eigen werknemers. Maar misschien helpt het ethische dilemma wel als je bedenkt dat deze bedrijven weten dat het geautomatiseerde proces dat ze ontwerpen, de diefstal zal vergroten, toch? Het is dus eigenlijk al meegerekend. De citroenen die je hebt gestolen, worden hoe dan ook meegerekend in de winst van deze megacorporaties. En ze houden er nog steeds hogere winstmarges aan over, omdat ze de kassamedewerkers die ze vroeger in dienst hadden niet meer hoeven te betalen. Dit geautomatiseerde systeem, terwijl ze dondersgoed weten dat mensen via het geautomatiseerde proces nog steeds veel efficiënter kunnen stelen, is een uitkomst.

In de podcast wordt de nieuwe vorm van verzet 'mircoplunderen' genoemd. De Britse Telegraph, een conservatieve krant, gaat verder in op het fenomeen. Dat doen ze in een alleen tegen betaling toegankelijk artikel waarvan we dit keer de betaalmuur vanwege het onderwerp omzeilen.

Gezien het feit dat "microplundering" net zo'n trans-Atlantisch fenomeen is geworden als McDonald's of het woord "awesome", kan het worden beschouwd als een teken van een acute maatschappelijke ontwrichting in zowel de VS als het VK, waar jonge professionals het gevoel hebben dat het systeem tegen hen is gericht, waardoor het voor hen onmogelijk is om een ​​huis te bezitten en in een dure auto te rijden zoals hun ouders dat misschien wel konden. Een gevoel van sociale onrechtvaardigheid lijkt een buitengewone nieuwe golf van criminaliteit aan te wakkeren. Waarom zou je niet winkeldiefstal plegen als je de gewenste levensstijl toch nooit zult bereiken door eerlijk hard te werken? De logica is deprimerend, maar wel consistent, hoe vreemd de gevolgen er ook uitzien. (...) Ik ben 25 en heb veel mensen ontmoet die openlijk toegeven (of er zelfs over opscheppen) dat ze veelvuldig winkeldiefstal plegen. In de meeste gevallen gaat het niet om mensen die moeite hebben om rond te komen met een minimumloon, maar om mensen die 60.000 pond per jaar of meer verdienen op kantoor, terwijl ze vrolijk honderden ponden uitgeven aan drankjes op vrijdagavond. Dit zijn mensen die zich makkelijk hun maandelijkse Zara-aankopen van 200 pond zouden kunnen veroorloven, maar in plaats daarvan hun tassen volproppen en trots naar buiten lopen terwijl de alarmen afgaan, wetende dat de beveiliging, dankzij hun klasse en status, hen nooit van diefstal zou verdenken. De rechtvaardiging die hiervoor wordt gegeven, is dat modebedrijven profiteren van uitbuiting in sweatshops, alsof hun acties op de een of andere manier de problemen van mensen die in armoede leven in Vietnam verlichten.

De baas van de grote Britse winkelketen M&S, Archie Norman, trekt enigszins het boetekleed aan en stelt dat de zelfscansystemen ook eerlijke, nette mensen aanzetten tot diefstal. Hij verklaarde dat de technologie "gebruiksvriendelijker moet worden" omdat nu de verbinding tussen winkelier en klant is verbroken. Dat komt ook omdat de bedrijven uit winstbejag zoveel mogelijk taken en verantwoordelijkheden afschuiven op de klanten. "Als normaal gesproken eerlijke mensen binnenkomen om hun boodschappen af ​​te rekenen en het lukt niet om te scannen, en er staat niemand achter de kassa, dan zeggen ze: 'Het is niet mijn schuld en ik heb weinig tijd, dus als ik mijn aardbeien niet kan afrekenen, leg ik ze maar in mijn mandje'."

In Groot-Brittanië wordt de discussie gevoed door het ontslag op staande voet van een beveiliger die een winkeldief tegenhield in een filiaal van de dure supermarktketen Waitrose. De beveiliger had de instructie winkeldieven niet te stoppen. Het ontslag van de man, die al 17 jaar in dienst was, leidde tot een storm van protest. Korte tijd later werd elders een beveiliger ontslagen die winkeldiefstal trachtte te voorkomen en in South Shields overkwam het een medewerker die een winkeldief stopte hetzelfde. Hij werd na 25 jaar dienst ontslagen. Het bevestigt het beeld dat de winkelketens amper geïnteresseerd zijn in de maatschappelijke gevolgen van hun louter op winst gerichte werkwijze.

Marcel Levi, voorzitter van de raad van bestuur van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), schrijft dit weekend in zijn column in Het Parool:

Volgens supermarkten is het aantal niet afgerekende boodschappen flink toegenomen door de introductie van zelfscankassa’s. Nederlandse supermarkten huilen krokodillentranen dat de diefstal oploopt tot wel 2 miljard euro per jaar. Maar dat is natuurlijk allang in de prijzen doorberekend. Omgekeerd hebben lagere kosten door zelfscannen, omdat we onze eigen kassière zijn, een besparing van minstens 30 procent op supermarktpersoneel, nooit echt geleid tot lagere prijzen.

In een deze week verschenen rapport van het WODC, het wetenschappelijk onderzoek- en datacentrum van de overheid, worden winkelbedrijven gemaand zelf meer te doen tegen winkeldiefstal en de oplossing daarvan niet alleen aan justitie of samenleving over te laten: "De verantwoordelijkheid voor de aanpak van winkeldiefstal ligt niet alleen bij de overheid en de strafrechtketen, maar ook bij de detailhandel zelf. Daarbij is het nemen van preventieve maatregelen, die vooral een effect zullen hebben op de gelegenheidsdief, met name een verantwoordelijkheid van de sector."

Het WODC schat het aantal winkeldiefstallen op 650.000 en ruim 1.000.000 per jaar, veel meer dan de 40.000 winkeldiefstallen die jaarlijks door de politie worden geregistreerd.

Gratis is een goed middel tegen diefstal. Schrijf je daarom gratis in voor de waardevolle nieuwsbrief van Joop op Substack. Iedere week in je mailbox of de app.